در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  سيره پيامبر اكرم(ص) در برخورد با رزايل اخلاقي(دروغ)
نویسنده :  سيد علي اكبر حسيني
كلمات كليدي  :  تاريخ، پيامبر¬(ص)، دروغ، راستگويي، دروغگو
دروغ 
   دروغ انحراف نفس از راستگویی و سر باز زدن روح از انجام وظیفه انسانی خویشتن است، این عمل زشت و ناپسند که برخاسته از حقارتی است که نفس شخص دروغگو بدان مبتلاست،[1] به عنوان یک بیماری فردی و یک معضل اجتماعی خطرناک مطرح بوده و از جمله گناهان کبیره­ای است که در سیره و کلام نبوی(ص) به شدت از آن نهی شده است.
 
صداقت رسول خدا(ص) قبل از بعثت
    رسول خدا(ص) از کودکی تا به هنگام بعثت، همواره به راستی و درستی معروف بوده، مورد ستایش مردم  قومش بود. ابوطالب ـ عموى پيغمبر ـ که سال­ها سرپرستی پیامبر خدا(ص) را به عهده داشت می­گوید: «هرگز از رسول خدا(ص) دروغى نشنيدم، و خُلقى از اخلاق جاهليت را در او نديدم، خنده بى­‏جايى از او مشاهده نكردم با كودكان بازى نمى‏كرد و به آنان علاقه نشان نمى‏داد، و تنهايى و تواضع بهترين چيزها نزد او بود.»[2] ایشان در آن هنگام که رسول خدا(ص) مردم را از ظلمات به سوی نور فرا می­خواند و برخی از عموهای پیامبر(ص) از سر تعصب او را تکذیب کردند و دروغگویش می­خواندند، در دفاع از رسول خدا(ص) چنین سرود:
     انت الامین امین  الله  لا کذب                و الصادق القول لا لهوا  و لا لعب
     انت الرسول رسول الله نعلمه                علیک منزل من ذی­العزه الکشب
      «تو امینی، امین خداوند که هرگز دروغی نگفته است و تو انسان راستگویی هستی که هرگز دچار هوسرانی و  بیهوده­گویی نگشته است. تو فرستاده حقی، می­دانیم که فرستاده خدا هستی و آن ­چه می­گویی از کتاب از جانب خداوند صاحب عزت بر تو نازل شده است.»[3]
   ابوطالب در اشعار دیگرش نیز صداقت رسول خدا(ص) را چنین می­ستاید: «پیشینه­ات را دارم که در سخن راستگویی و زبان به دروغ  نمی­آلایی؛ از همان زمان که کودکی بی­مو بودی، همواره سخن درست می­گفتی.»[4]
   البته صداقت و راستگویی رسول خدا(ص) چیزی نبود که از انظار مردم مخفی بماند همگان می­دانستند که آن حضرت(ص) جز راست نمی­گوید، حتی دشمنان سرسخت وی نیز بدین امر اعتراف داشتند؛ در روایتی آمده که ابوجهل به پیامبر(ص) گفت: «ما شخص تو را تکذیب نمی­کنیم، بلکه آن­چه را که آورده­ای تکذیب می­کنیم.»[5] هم­چنین نقل شده، «روزی ابوجهل با پیامبر(ص) ملاقات کرد، در این دیدار، او با حضرت مصافحه کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا با پیامبر(ص) مصافحه کردی؟ گفت: به خدا سوگند می­دانم که او راستگو و پیامبر خداست؛ ولی ما چه زمانی تابع عبدمناف بودیم؟»[6] این روایت به خوبی در بر دارنده این مطلب است که راستگویی آن حضرت بر همگان حتی برای دشمنانش امری قطعی و مسلم بوده است و مخالفتشان پایه و اساسی نداشت؛ مگر حسادت و رقابت­های قبیلگی و خانوادگی. از اخنس بن شریق نیز روایت شده که گفت: «به ابوجهل گفتم: ای اباالحکم جز من و تو کسی اینجا نیست که سخن ما را بشنود حقیقت را بگو آیا محمد(ص) راستگوست یا دروغگو؟ پس ابوجهل گفت: به خدا قسم که محمد(ص) راستگوست و دروغگو نیست.»[7]
   در برخی منابع روایت شده که ابوسفیان نیز علی­رغم میلش در جواب هرقل ـ امپراتور روم ـ که از او پرسیده بود آیا پیش از آن که محمد(ص) ادعای پیامبری کند، نزد شما به دروغ­گویی متهم بود یا نه، رسول خدا(ص) را به راستی و درستی ستوده بود.[8]
  به گفته ابن­عباس کفار مکه خوب می­دانستند که رسول خدا(ص) هرگز دروغ نمی­گوید؛ او را امین می­نامیدند؛ اما باز انکارش می­کردند.[9]
   از دیگر مواردی که می­تواند به خوبی شاهد مثال ما در تأیید راستی و درستی رسول خدا(ص) قبل از بعثت، قرار گیرد، روایتی است که در بسیاری از منابع تاریخی از آن یاد شده است و آن این که: «در آغاز دعوت علنی چون آيه؛ «و انذر عشیرتک الأقربین و خويشان نزديكت را هشدار ده»[10] نازل شد، پيامبر(ص) بالاى كوه صفا رفت و بانگ زد: اى قريشيان! قريش گفتند: اين، محمّد است كه از فراز صفا فرياد مى‏زند. پس همگى جمع شدند و به آن جا رفتند و گفتند: چه شده است، اى محمّد(ص)؟ فرمود: اگر من به شما بگويم كه در پشت اين كوه، گروهى سواره هستند، آيا حرف مرا باور می­كنيد؟ گفتند: آرى، تو در ميان ما، متّهم و بدنام نيستى، و هرگز دروغى از تو نشنيده‏ايم. فرمود: اينك، من شما را از عذابى سخت بيم مى‏دهم. اى فرزندان عبدالمطّلب! اى فرزندان عبدمناف! اى فرزندان زهره! به همين ترتيب، همه خاندان‏ها و تيره‏هاى قريش را نام برد، خداوند به من فرمان داده است كه به خويشان نزديكم اعلام خطر كنم، و من نمى‏توانم هيچ سودى را در دنيا و هيچ بهره‏اى را در آخرت، براى شما تضمين كنم؛ مگر اين كه بگوييد: لااله­الّا­اللّه [و ايمان بياوريد].»[11]
 
سیره رسول خدا(ص) در برخورد با دروغ
   رسول خدا(ص) راستگوترین مردمان بود[12] و در طول ایام حیاتشان جز راست نگفت و جز بدان نخواند.[13] نزدشان، هيچ خصلتى منفورتر از دروغ نبود، هر گاه مطّلع مى‏شد كه يكى از اصحابش دروغى گفته است، به او بى‏اعتنايى مى‏كرد، تا آن كه یقین می­کرد، توبه كرده است.[14] ایشان سخنان غیر واقع  ولو در قالب شوخی را مصداق دروغ دانسته اصحاب و یارانشان را از آن به شدت برحذر می­داشتند[15] و   می­فرمودند: «واي بر کسي که سخن دروغ گويد تا قوم را بخنداند! واي بر او! واي بر او!.»[16] ایشان(ص) هم­چنین مسلمانان را از وعده­های دروغ به کودکان بازداشته آن را نیز از مصادیق دروغ  عنوان کردند.[17] از عبدالله بن عامر روایت شده که «پیامبر خدا(ص) به خانه ما آمد و من در حالی که کودکی خردسال بودم رفتم تا بازی کنم. مادرم به من گفت: عبدالله بیا چیزی به تو بدهم. پیامبر خدا(ص) فرمود: چه می­خواهی به او بدهی؟ مادرم گفت: می­خواهم به او خرما بدهم. پیامبر(ص) فرمود: بدان که اگر چنین نکنی برای تو دروغی نوشته می­شود.»[18]
از دیگر مواردی که از سوی رسول خدا(ص) به عنوان یکی از مصادیق دروغ یاد شده است، رد تعارف با وجود میل شدید به آن چیز است. بحار الانوار به نقل از مجاهد از اسماء بنت عمیس می­نویسد: «من ساق­دوش عایشه بودم، او را آماده کردم و بر پیامبر خدا(ص) وارد شدیم؛ عده­ای از  زنان نیز با من بودند، به خدا سوگند نزد پیامبر خدا(ص) خوراکی جز یک کاسه شیر نبود، پیامبر خدا(ص) مقداری شیر نوشید و سپس کاسه را به دست عایشه داد، عایشه از گرفتن کاسه شیر شرم کرد من گفتم: دست پیامبر خدا(ص) را رد نکن، ظرف را بگیر. عایشه با حالت شرم کاسه را گرفت و مقداری شیر نوشید، پس حضرت(ص) فرمود: به بقیه زنان هم بده. آن­ها گفتند: ما میل نداریم فرمود: گرسنگی و دروغ را با هم جمع نکنید. گفتم: ای پیامبر خدا(ص)، اگر کسی از ما میل به چیزی داشته باشد و بگوید میل ندارم آیا این دروغ به شمار می­آید؟ فرمود: دروغ نوشته می­شود و لو دروغی کوچک.»[19]
   گاه اتفاق می­افتاد كسى نزد رسول خدا(ص) سخن دروغى مى‏گفت؛ اما حضرت(ص) جهت حفظ آبروی آن شخص بزرگوارانه لبخندی به لبانشان می­نشاندند و مى‏فرمودند: «او يك حرفى مى‏زند.»[20]
   با وجود تمام سختگیری­هایی که رسول خدا(ص) نسبت به امر دروغ داشته، در مذمت آن سخن­ها گفته بودند؛ اما در مواردی دروغ را ستوده آن را مرضی رضای الهی برشمردند؛ ایشان(ص) فرمودند: «خداوند دروغی را که در راه سازش بین مردم گفته شود، را دوست می­دارد و سخن راستی که از آن مفسده برخیزد را دشمن می­دارد.»[21] سپس ادامه داده فرمودند: «دروغ در سه چیز نیکوست: مگر در جنگ، وعده به همسر و سازش برقرار کردن بین مردم.»[22]
 
«دروغ» در کلام نبوی(ص)
   رسول خدا(ص) آفت سخن را دروغ بیان کرده،[23] آن را از ابواب نفاق برشمردند.[24] ایشان(ص) ضمن برحذر داشتن مسلمانان از دروغ فرمودند: «دروغ انسان را به فجور و فجور انسان را به جهنم می­کشاند.»[25] امام­ رضا(ع) نیز از قول رسول­خدا(ص) روایتی را نقل کردند که فرمودند: «از حضرت(ص) پرسیدند: ممکن است مؤمن ترسو باشد؟ فرمود: بلی! گفتند: ممکن است، بخیل باشد؟ فرمود: بلی! گفتند: ممکن است، کذاب و دروغ­گو باشد؟ فرمود: نه.»[26]
 


[1]. شیخ مفید؛ الاختصاص، قم، کنگره مفید، 1413، ص232 و الذهبی؛ سیر اعلام النبلاء، تخریج شعیب الارنؤوط، تحقیق حسین الاسد، بیروت، الرساله، چاپ نهم، 1993، ج12، ص426 و المتقی الهندی؛ کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، تحقیق شیخ بکری حیانی، تصحیح شیخ صفوة السقا، بیروت، مؤسسه الرسالة، 1989، ج3، ص625.
[2]. ابن شهر آشوب؛ مناقب آل ابیطالب، قم، انتشارات علامه، 1379، ج1، ص37 و مجلسی، محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، الوفاء، 1404، ج15، ص335-336.
[3]. ابن شهرآشوب، پیشین، ج1، ص56 و مجلسی، پیشین، ج18، ص203.
[4]. علامه­امینی، عبدالحسین؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، چاپ اول، 1416، ج7، ص453 و امین، محسن؛ اعیان الشیعه، تحقیق حسن الامین، بیروت، دار التعارف، ج8، ص119.
[5]. حاتم، ابن ابی­عبدالرحمن بن محمد(ابن ابی­حاتم)؛ تفسیر القرآن العظیم، عربستان، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419، ج4، ص1282 و زمخشری، جارالله؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ اول، 1418، ج2، ص18 و سیوطی، جلال الدین؛ الدر المنثور، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404، ج3، ص9-10.
[6]. سیوطی، پیشین، ج3، ص9-10 و ابن ابی حاتم، پیشین، ص1283.
[7]. زمخشری، پیشین، ج2، ص18-19 و رازی، فخرالدین؛ مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1420، ج12، ص518.
[8]. بیهقی، ابوبکر؛ دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1405، ج4، ص385 و طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الامم و الملوک(تاریخ الطبری)، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1387، ج2، ص647.
[9]. زمخشری، پیشین، ج2، ص18 و قرطبی، محمد بن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1364ش، ج6، ص416.
[10]. سوره شعراء، آیه 214.
[11]. ابن­سعد؛ الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، 1418، ج1، ص156 و بیهقی، پیشین، ص64 و بلاذری، احمد بن یحیی؛ انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1417، ج1، ص120 و شافعی حلبی، ابو الفرج؛ السیرة الحلبیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، 1427، ج1، ص404.
[12]. کشی، محمد بن عمر؛ رجال الکشی، مشهد، دانشگاه مشهد، 1348ش، ص108 و طبرسی، رضی­الدین؛ مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، 1412، ص18.
[13]. مجلسی، محمد باقر؛ مرآه العقول، تحقیق سید هاشم رسولی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ج8، ص180.
[14]. ابن سعد، پیشین، ج1، ص285 و ابن­حنبل؛ مسند احمد، بیروت، دارصادر، ج6، ص152 و بیهقی؛ السنن الکبری، بیروت، دارالفکر، ج10، ص196 و ابن­حبان، محمد بن احمد؛ صحیح، تحقیق شعیب ارنؤوط، الرساله، 1414، چاپ دوم، ج13، ص45.
[15]. حاکم نیشابوری؛ المستدرک، تحقیق یوسف عبدالرحمن المرعشی، بی­تا، ج1، ص127 و القزوینی، محمد بن یزید؛ سنن ابن­ماجه، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، دارالفکر، بی­تا، ج1، ص18 و الطبرانی؛ المعجم الکبیر، تحقیق حمدی عبدالمجید السلفی، بی­جا، دار احیاءالتراث العربی، ج9، ص96.
[16]. النسائی؛ السنن الکبری، تحقیق عبدالغفار سلیمان البنداری و سید کسروی حسن، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1411، ج6، ص509 و احمد بن حنبل، پیشین، ج5، ص5-6 و الطبرانی، پیشین، ج19، ص403-404.
[17]. القزوینی، پیشین، ج1، ص18 و الطبرانی، پیشین، ج9، ص98 و صنعانی، عبد الرزاق؛ المصنّف، تحقیق حبیب الرحمن الاعظمی، بی­جا، بی­تا، ج11، ص116.
[18]. النسائی، پیشین، ج10، ص198 و سیوطی، پیشین، ج3، ص291.
[19]. احمد بن حنبل، پیشین، ج6، ص438 و الهیثمی؛ مجمع الزوائد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1988، ج4، ص51 و ابن ابی الدنیا؛ مکارم الاخلاق، تحقیق مجدی السید ابراهیم، قاهره، مکتبة القرآن، ص54.
[20]. کوفی، محمد بن محمد بن اشعث؛ الجعفریات، تهران، مکتبة نینوی الحدیثه، ص169.
[21]. طبرسی، پیشین، ص433 و شیخ صدوق؛ من لا یحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، 1413، ج4، ص352 و شعیری، تاج­الدین؛ جامع الاخبار، قم، شریف رضی، 1363، ص179.
[22]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، پیشین، ج4، ص359 و طبرسی، پیشین، ص437 و النسائی، پیشین، ج5، ص351 و شیخ صدوق؛ الخصال، قم، جامعه مدرسین، 1403، ج1، ص87.
[23]. شیخ صدوق، الخصال، پیشین، ج2، ص416 و طبرسی، پیشین، ص444 و حلی، محمد بن ادریس؛ مستطرفات السرائر، قم، جامعه مدرسین، 1411ق، ص622.
[24]. ورام بن ابی­فراس؛ مجموعه ورام، قم، مکتبة الفقیه، ج1، ص113.
[25]. شعیری، پیشین، ص148 و شیخ صدوق؛ الامالی، کتابخانه اسلامیه، 1362ش، ص419 و فتال نیشابوری، محمد بن حسن؛ روضة الواعظین قم، انتشارات رضی، بی­تا، ج2، ص468.
[26]. برقی، احمد بن محمد بن خالد؛ المحاسن، قم، دارالکتب الإسلامیه، 1371، ج1، ص118 و الامام مالک؛ کتاب الموطأ، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1985، ج2، ص990 و شعیری، پیشین، ص148.

 


0/5 - (0)
 
 
 
1393/06/01
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas