حزب كارگزاران سازندگي ايران در آستانه­­ی انتخابات دوره­ی پنجم مجلس شوراي اسلامي،[1] به­دليل اختلاف با جناح راست در تاريخ 27/10/1374 با صدور بيانيه‌اي با امضاء 16 نفر از وزراء، معاونان رئيس­جمهور دولت هاشمي رفسنجاني و رئيس كل بانك مركزي و شهرداري تهران، مبني بر اين­كه حمايت از هاشمي رفسنجاني حمايت از گسترش عدالت اجتماعي و رفاه عمومي است، حمايت از هاشمي رفسنجاني حمايت از راه امام(ره) و پيروي از ولايت فقيه است، حمايت از هاشمي رفسنجانی رفع محروميت از نقاط مختلف كشور است، حمايت از هاشمي رفسنجانی حمايت از جهاني شدن انقلاب و پيروي از شعارهاي عملي انقلاب است و با شعار عزت اسلامي، تداوم سازندگي و آباداني ايران، اعلام موجوديت كرد[2] و از جناح راست انشعاب و جناح راست مدرن را ايجاد نمود.

16نفر عبارتند بودند از:

اسماعيل شوشتري، عطاءالله مهاجراني، محسن نوربخش، محمد هاشمي رفسنجاني، محمدعلي نجفي، مرتضي محمدخان، عيسي كلانتري، اكبر تركان، سيدمحمد غرضي، بيژن زنگنه، غلام­حسين كرباسچي، رضا امراللهي، غلامرضا فروزش، مصطفي هاشمي‌طبا، غلامرضا شافعي، محمدرضا نعمت‌زاده.

 

گرچه اين گروه در سال 1374 در آستانه­ی انتخابات دوره­ی پنجم مجلس شوراي اسلامي به‌طور رسمي اعلام موجوديت كرد اما سابقه­ی شكل‌گيري آن به سال 1367 و انتخاب شدن هاشمي‌ رفسنجاني (منتسب به جناح راست)[3] به رياست‌جمهوري بود. هاشمي رفسنجاني با شعار اصلاحات اقتصادي و بازسازي اقتصادي جنگ‌زده توانست آراي بيش از 90 درصد مردم را به خود اختصاص دهد. كابينه­ی هاشمي بيشتر از تكنوكرات‌ها و افراد باسابقه در امر كارهاي اجرايي تشكيل شده بود. مجلس سوم كه پايگاه جناح مجمع روحانيون مبارز و گروه­هاي نزديك به آن محسوب مي‌شد مي‌توانست مانعي در راه اجراي سياست‌هاي كارگزاران محسوب شود. اما انتخابات دوره­ی چهارم مجلس[4] در فروردين 1371 باعث شد كه مجمع روحانيون مبارز به طور عمده كرسي‌هاي خود را از دست بدهد در واقع اين پيروزي جناح تكنوكرات از ائتلاف اعلام نشده­ی آن با جناح جامعه­ی روحانيت مبارز تهران به­وجود آمد. اما در طول چهار سال فعاليت مجلس چهارم به­ تدريج افتراق ميان جامعه­ی روحانيت مبارز و كارگزاران نمايان شد.[5] استيضاح ايرج فاضل وزير بهداشت و درمان و عدم رأي اعتماد به وي، رأي عدم اعتماد به سيدمحسن نوربخش وزير امور اقتصاد و دارايي، انتقاد فزاينده از غلام­حسين كرباسچي شهردار وقت تهران، و استيضاح وزير كشور عبدالله نوري و وزراي جهاد سازندگي و راه و ترابري و تشكيل هيئت تحقيق و تفحص از صدا و سيما كه باعث بركناري محمد هاشمي شد از آن جمله هستند.[6] اوج اختلاف در آستانه­ی انتخابات مجلس پنجم[7] بود كه جامعه­ی روحانيت مبارز (به دليل مخالفت جمعيت موتلفه­ی اسلامي) حاضر نشد پنج نفر از طرفداران آقاي هاشمي رفسنجاني را در فهرست مشترك قرار دهد.[8] اين عمل جامعه­ی روحانيت مبارز باعث شد عده‌اي از نيروهاي همكار اقتصادي رئيس‌جمهور و به اصطلاح جمعي از كارگزاران سازندگي كشور با انتشار نامه‌اي از سوي 16نفر از وزراء، معاونين رئيس­جمهور، رئيس بانك مركزي و شهردار تهران در تاريخ 30/11/1374 كه به مجلس شوراي اسلامي نوشته شده بود از جناح راست انشعاب كند و جناح راست مدرن را تشكيل دهند.[9]

در اين زمان كه اكثريت مجلس چهارم در اختيار جناح راست سنتي بود، اين عمل را توهين به مجلس تلقي كردند و حتي بحث از بي‌كفايتي هاشمی رفسنجاني را مطرح نمودند، در حالي­كه كارگزاران استدلال مي‌كردند، اسامي بدون نام عنوان و سمت اشكالي ندارد. به هر حال با دخالت مقام معظم رهبري آیت­الله خامنه­ای، اختلاف ميان كارگزاران و مجلس پايان گرفت. رهبر انقلاب معتقد بود اين كار توهين به مجلس نيست، اما وزرا بايد از عضويت در آن معاف شوند. بدين صورت حزب كارگزارن سازندگي تشكيل شد.[10]

 

مباني اعتقادي و سياسي:

1.      اعتقاد و التزام به اسلام ناب محمدي(ص) به­عنوان تنها راه رهايي و سعادت بشر.

2.      التزام به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران.

1.      تلاش در جهت تحقق عزت اسلامي، تداوم سازندگي و آباداني ايران.

2.      تلاش در جهت تحكيم ارزش‌ها، دستاوردها و آرمان‌هاي انقلاب اسلامي.

3.      دفاع از اسلاميت و جمهوريت نظام، مشاركت مردم و آزادي‌هاي مطرح در قانون اساسي.

4.  تلاش در جهت توسعه­ی فرهنگي، اجتماعي و سياسي جمهوري اسلامي و استقرار عدالت.

خط مشي:

1.     توجه و احترام به كرامت ذاتي و شرافت وجودي انسان و حاكميت او بر سرنوشت خويش و آزادي توأم با مسئوليت وي در برابر خداوند.

2.     تقويت روح آزادگي و آزادي­­خواهي و نفي هرگونه ستمگري و ستم‌پذيري در روابط متقابل انساني براساس معيارهاي الهي.

3.     اتكا به هويت ديني و ملي ايران و تحكيم وحدت ملي.

4.     دفاع از آزادي بيان، نوآوري و خلاقيت‌هاي فكري و هنري با رعايت موازين اسلامي در چارچوب قانون اساسي.

5.     اهتمام به پرورش استعدادها، تكامل روحي و رواني، شكوفايي خلاقيت‌ها، تقويت‌ اخلاق اسلامي، معنويت و فضيلت در جامعه.

6.     اهتمام به گسترش دانش، دانايي و فن‌آوري.

7.     تقويت روحيه­ي نشاط و اميد در جامعه، تعميم فرهنگ كار، ابتكار و خودباوري.

8.     تشويق مردم به مشاركت گسترده در امور سياسي به­منظور دستيابي به توسعه­ی سياسي.

9.     گسترش روابط سياسي با كشورها براساس منافع و مصالح ملي و احترام متقابل.

10.  ارتقاي جايگاه اقتصادي ايران در اقتصاد جهاني.

11.  ايجاد بستر مناسب براي بهره‌برداري بهينه از مجموعه امكانات و قابليت‌هاي اقتصاد كشور در جهت بهبود وضعيت معيشت و تأمين رفاه عمومي مردم.

12.  فراهم آوردن زمينه‌هاي مشاركت بيشتر مردم در امور اقتصادي و عمران و آباداني كشور.

13.  توجه به شايستگي‌ها و توانايي علمي و اخلاقي در گزينش نيروهاي انساني براي تصدي امور صرف‌نظر از وابستگي‌هاي سياسي و گروهي ايشان.

14.  گسترش و ساماندهي تشكيلاتي توانمند براي بهره­گيري از توانائي­هاي افراد شايسته و علاقه‌مند و دادن آموزش‌هاي سياسي مستمر به آنان در راستاي تحقق اهداف حزب.[11]

 

حزب كارگزاران در انتخابات مجلس پنجم با شعار عزت اسلامي، تداوم سازندگي، و آباداني ايران با ارائه­ی ليست جداگانه‌اي وارد عرصه­ی انتخابات شد[12] و تعدادي از آنها از جمله فائزه هاشمی وارد مجلس شدند و در شرايطي كه حدود 20 نماينده در مجلس به جناح كارگزاران و ائتلاف خط امام وابسته بودند،[13] در مجلس با يكديگر متحد شده و مجمع حزب­الله را در مجلس تأسيس كردند.[14]

اين گروه در انتخابات رياست­جمهوري دوره­ی هفتم[15] ابتدا با طرح تغيير قانون اساسي و انتخاب مجدد آقاي رفسنجاني براي دوره­ی سوم وارد عرصه­ی انتخاباتي شدند.[16] جريان چپ به دليل ترس از به­دست گرفتن قدرت توسط راست سنتي اعتراض كرد و به راحتي از كنار اين موضوع عبور كرد اما راست سنتي به مخالفت با اين طرح پرداخت. با منتفي شدن طرح، ابتدا با حسن حبيبي وارد مذاكره شدند و در ادامه با محمدي ري شهري و برخي از اعضاي جناح راست و جناح چپ به مذاكره پرداختند. بالاخره پس از جمع­بندي‌هايي اين گروه همگام با مجمع روحانيون مبارز از كانديداتوري سیدمحمد خاتمي حمايت كردند.[17] پس از انتخابات رياست­جمهوري و پيروزي قاطع خاتمي، گروه كارگزاران جزء ائتلاف نيروهاي به اصطلاح دوم خردادي، طرفدار اصلاحات و شعارهاي رئيس‌جمهور قرارگرفت و در كابينه­ي آقاي خاتمي با چند وزير شركت كرد.[18]

در انتخابات مجلس خبرگان رهبري، كارگزاران علي‌رغم مخالفت مجمع روحانيون مبارز با انتخابات مجلس خبرگان، كارگزاران سازندگي حدود 25 كانديدا معرفي كردند كه به­طور كلي برنامه‌هاي كاگزاران سازندگي براي خبرگان رهبري، اعتدال، مبارزه­ی سياسي قانوني و وجود سليقه‌هاي گوناگون بود.[19]

اين حزب در انتخابات مجلس ششم[20] با شعارهاي گذشته­ی خود يعني عزت اسلامي، تداوم سازندگي و آباداني ايران شركت كرد و تا حدودي در صحنه­ی انتخابات موفق بود و توانست حدود 40 كرسي مجلس را به­دست آورد اما نمايندگاني كه تمايل به اين حزب داشتند حدودا به 90 نفر مي‌رسيدند.[21] در دوره­ی هشتم انتخابات رياست­جمهوري حزب كارگزاران سازندگي ايران از سیدمحمد خاتمی حمایت نمود.[22] اعضای حزب کارگزاران در دولت خاتمی مناصب مهمی را به­دست آوردند[23] ولی بعد از كنار رفتن دولت اصلاحات فعاليت كارگزاران به شدت افول كرد.

در مرحله­ی اول[24]  و در مرحله­ی دوم[25] انتخابات رياست­جمهوري دوره­ی نهم، حزب كارگزاران سازندگي ایران از از علی­اکبر هاشمی رفسنجانی  حمایت نمود.[26] و در انتخابات رياست­جمهوري دوره­ی دهم از مهندس میرحسین موسوی حمایت نمود.

روزنامه‌هاي ايران و همشهري از روزنامه‌هاي منتسب به اين گروه بودند.[27] تا قبل از توقيف روزنامه‌ها در ارديبهشت 1379، روزنامه­ی هم­ميهن به صاحب امتيازي غلام­حسين كرباسچي و روزنامه­ی زن داراي ديدگاه­هاي نزديك به اين حزب بودند. و وبگاه www.ksik.org پایگاه اطلاع­رسانی این حزب است. روزنامه‌ي کارگزاران تریبون رسمی این حزب بود. این روزنامه در 11 دی 1387 به دلیل انتشار بیانیه­ي دفتر تحکیم وحدت، پیرامون جنگ غزه که به جز اسراییل، حماس را به دلیل سوء استفاده از غیر نظامیان و حکومت ایران را به خاطر تجهیز حماس محکوم کرده بود، توسط هیات نظارت بر مطبوعات توقیف شد.[28]

 

1.  سرچشمه مشروعيت همه­ی نهادها از ولايت مطلقه فقيه است. اما نظام مبتني بر ولايت فقيه، نقش مردم را در اين نظام نفي نمي‌كند.

2.  تخصصي شدن و تفكيك وظايف و ساختارهاي سياسي وحدت­بخش به اين وظايف و ساختارها.

3.  اعتفاد به فعاليت سياسي احزاب در چاچوب قانون اساسي و رد روش‌هاي غير قانوني و خشونت­آميز رقبا.

4.  افزايش مشاركت عموم در فرايند انتخاب مقام‌ها و گزينش خط مشي‌هاي سياسي.

5.  فراگير شدن رقابت معني‌دار و مسالمت­آميز ميان افراد و گروه­هاي سازمان‌يافته براي احراز مقام‌هاي دولتي در درون ساختار سياسي.

6.  دفاع از حقوق مطبوعات و گسترش دايره­ی آزادي‌هاي آنان.

7.  كمك به ايجاد فضايي پر نشاط، انگيزاننده و مساعد براي مشاركت همه­ی صاحب‌نظران.

8.  كمك به استقرار جامعه­ی دين‌داور و تقويت برداشتي از دين كه اصالت و خلوص و توانمندي و توجه به مقتضيات زمان را به طور توأم برخوردار باشد.

9.  تنش‌زدايي و ديپلماسي كارآمد در سياست خارجي، تعديل رفتار سياسي براي جذب سرمايه، تلاش براي تغيير برداشت جامعه­ی بين­المللي از رفتارهاي سياسي ايران و اصلاح چهره­ی بين­الملي ايران.[29]

 

1.  رشد و توسعه­ي اقتصادي، محور و هدف اصلي در اقتصاد است و در سايه‌ي رشد و توسعه­ي اقتصادي امكان استقلال و عدالت وجود دارد.

2.  براي اين­كه به عدالت اجتماعي برسيم، ابتدا بايد رشد اقتصادي بالا برود. بدون رشد اقتصادي، مالي براي تقسيم وجود ندارد. به اعتقاد اين گروه اقتصاد ايران در كوتاه مدت بايستي ميان رونق بيشتر (رشد اقتصادي) و ثبات قيمت‌ها يكي را برگزيند.

3.  اعتقاد اين گروه به خصوصي‌سازي واحدهاي توليدي، آزادسازي اقتصادي، سياست‌هاي تعديل اقتصادي، جلوگيري از دخالت دولت در امور اقتصادي، اقتصاد رقابتي و ايجاد دولت حداقل است.

4.  به مشكلات نامحسوس و ساختاري اقتصادي ايران توجه دارد و به دنبال دگرگون كردن ساختارهاي اقتصادي ايران است.

5.  گروه كاگزاران از برپايي صنعت مبتنی بر تكنولوژي مدرن در مقابل صنعت مبتني بر نيروي كار دفاع مي‌كند.

6.  اين گروه استفاده از منابع خارجي را براي اقتصاد ايران كه در مقاطع بازسازي قرار دارد، اجتناب­ناپذير مي‌داند و در اين راستا تنش‌زدايي در روابط خارجي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است.

7.  براي دستيابي به رشد و توسعه­ی اقتصادي مورد نظر گروه كارگزاران، ادغام در بازار جهاني و همكاري نزديك با نهادهاي اقتصادي بين­اللمللي امري اجتناب­ناپذير است در واقع نظام اقتصادي مورد نظر اين گروه با نظام سرمايه‌داري جهاني پيوندي اركانيگ دارد.

8.  استرتژادي صنعتي مورد نظر اين گروه توسعه­ی صادرات است و كشوهاي جنوب شرقي آسيا چون كره جنوبي، مالزي و اندونزي و كشورهاي امريكا مركزي و جنوبي چون مكزيك و برزيل و آرژانتين الگوي اقتصادي مورد نظر آنها است.

9.  از ميان بخش‌هاي اقتصادي، بخش صنعت در اولويت قرار دارد و بخش عمده­ی سرمايه‌گذاري‌ها مي‌بايست در اين بخش انجام شود.[30]

 

1.      حمايت از افزايش توليد و تنوع فرهنگي در عين حفظ هويت ايراني، اسلامي.

2.      اعتقاد به تبادل فرهنگي.

3.      ايجاد مكان براي انتقال پيام‌هاي شايسته.

4.      افزايش ذخيره­ی اطلاعات، مجاري انتقال آن و شدت جريان اطلاعات.

5.      افزايش امكان مشاركت در زندگي فرهنگي، دسترسي به آن و برخورداري از محصولات آن.

6.      افزايش ميزان خلاقيت و نوآوري فرهنگي.

7.      خردگرايي در برخورد با مسائل فرهنگي.

8.      اعمال سياست نظارت بعد از انتشار بر محصولات فرهنگي.

9.      مخالفت با شكل‌گيري فرهنگ رسمي و رواج آن.

10.    براي مقابله با تهاجم فرهنگي به جاي سياست منع و تنبيه بر ايمن‌سازي مردم تأكيد مي‌كند.

11.    گسترش فعاليت‌هاي فرهنگي در چارچوب نهادهاي نوين و مخالفت با انحصار آن در نهادهاي سنتي جامعه.[31]

 

برخی از اعضاء و شورای مرکزی حزب كارگزاران سازندگي ايران در پی پیامدهای اعلام نتایج انتخابات ریاست­جمهوری دوره­ی دهم (۱۳۸۸) و اعتراضات موجود و درگیری­هایی که صورت گرفت توسط نیروهای امنیتی کشور دستگیر شدند. محمد عطریانفر، هدایت­الله آقایی، جهانبخش خانجانی، روشنک سیاسی، آیدا مصباحی، از جمله دستگیرشدگان این حزب بودند. در پی این دستگیری­ها و محاکمات، تعدادی از اعضای اصلی این حزب استعفا دادن و عملا فعالیت حزب كارگزاران سازندگي ايران متوقف شد.