قانون مدنی ایران، تربیت فرزند را وظیفه پدر و مادر میداند و بر انجام این مهم تأكید میكند. به موجب ماده 1044 قانون مدنی «زن و شوهر باید در تحكیم بنیان خانواده و تربیت فرزند با یكدیگر همكاری كنند.»
محیطی كه كودك در آن متولد میشود و رشد میكند، بیشترین تأثیر را در تربیت و رفتار كودك میگذارند. رشد جسمی و روحی كودك نیازمند امكانات و وسایل ضروری است؛ نگهداری و تربیت اطفال از اهم وظایف والدین است و اساس تربیت كودك را پدر و مادر به عهده دارند. دوران كودكی در رشد و پرورش كودك اهمیت اساسی دارد. كودكان سرمایههای ارزشمند جامعه هستند و فرداها متعلق به آنان است. از جمله افرادی كه در تربیت كودك نقش بسزایی دارند پدر و مادر هستند.
پدر و مادر هر دو در مقابل فرزند خود دارای مسئولیتهایی هستند و از حقوق نیز برخوردارند. بعضی از تكالیف، خاص یكی از والدین است مانند تكلیف شیر دادن كه به عهده مادر است یا سرپرستی و اداره امور مالی فرزند (ولایت) كه صرفاً به عهده پدر است. در مواردی نیز حق و تكلیف برای هر دو نفر قرار داده شده است مانند تربیت و نگهداری كودك (حضانت). همچنین فرزندان در مقابل پدر و مادر وظیفه مطیع بودن و احترام و تكریم دارند.
تربیت در لغت به معنای پروردن، پرورانیدن، آموختن آداب و اخلاق و پرورش روح و جسم و در اصطلاح حقوقی به معنای پرورش روحی و اخلاقی كودك است.
تكلیف والدین در تربیت فرزند
قانون مدنی ایران، تربیت فرزند را وظیفه پدر و مادر میداند و بر انجام این مهم تأكید میكند. به موجب ماده 1044 قانون مدنی «زن و شوهر باید در تحكیم بنیان خانواده و تربیت فرزند با یكدیگر همكاری كنند.»
قانونگذار از تربیت و شیوه همكاری زن و شوهر در تربیت فرزندان سخنی به میان نیاورده است، زیرا نوع تربیت در خانوادهها و فرهنگها، مختلف و متفاوت است. به علاوه، میزان فرصت و نقش والدین نیز در تربیت فرزندان در خانوادههایی كه در آن پدر و مادر هر دو شاغل هستند با خانوادههایی كه فقط پدر شاغل است و گاهی در دو شیفت كاری فعالیت میكند، مادر خانهدار است فرق میكند. اما در هر صورت به حكم قانون، پدر و مادر هر دو باید وظیفه تربیت فرزندان را به عهده بگیرند و در حد توان خود در تربیت آنان بكوشند. (ماده 1178)
تربیت فرزند از چه زمانی آغاز میشود؟
از اولین روزهای زندگی و پس از تولد
آیا پدر و مادر میتوانند برای تربیت فرزند خود، او را تنبیه كنند؟
قانونگذار به پدر و مادر اجازه داده است كه فرزند را تنبیه كنند ولی این تنبیه باید صرفاً در جهت تربیت اخلاقی او باشد و به معنی تأدیب (ادب كردن) است. (ماده 1179)
حد تنبیه
تنبیه نباید به گونهای باشد كه موجب صدمه و آسیب به جسم فرزند شود. در حقیقت، تنبیه برای تربیت است و قانونگذار تأكید میكند كه تنبیه باید در حد متعارف باشد، یعنی عرف جامعه نوع تنبیه را خشونت و آزار نداند.
اگر فرزند در ضمن تنبیه آسیب ببیند، آیا پدر و مادر مسئولیت دارند؟
بله؛ اختیار و اجازه تنبیه والدین فقط در حدی است كه جنبه ادب كردن داشته باشد. اگر آسیب ناشی از تنبیه بدنی جدی باشد میتواند موجب سلب حضانت شود و پدر و مادر حق نگهداری فرزند خود را از دست بدهند؛ زیرا در چنین موردی تنبیه سبب شده است «سلامت جسمانی و تربیت اخلاقی» فرزند به خطر افتد و شخص تنبیه كننده (پدر یا مادر) صلاحیت خود را برای نگهداری و تربیت فرزند از دست میدهد.
به علاوه، تنبیه بدنی فرزند موجب میشود پدر یا مادر مجبور به پرداخت دیه برای صدمهای كه وارد شده، بشوند.
آیا تربیت همان حضانت است؟
خیر؛ حضانت مربوط به جسم كودك (فرزند) است و نگهداری، مواظبت، مراقبت، نظافت و تغذیه را شامل میشود، ولی تربیت مربوط به روان فرزند است و شامل آموزش آداب و رسوم اجتماعی، مذهبی و فرهنگی و پرورش استعدادها است.
تكلیف تربیت فرزند چه زمانی ساقط میشود؟
1ـ در صورت جنون والدین
2ـ مواظبت نكردن و انحطاط اخلاقی والدین
3ـ در صورت كافر شدن و تغییر مذهب والدین.
