در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  تنسيق الصفات
نویسنده :  حميده سلطاني مقدم
كلمات كليدي  :  تنسيق ¬الصفات، نثر، نظم، بلاغت، ادبيات فارسي
"تنسیق" در لغت به معنی آراستن و ترتیب دادن است و در اصطلاح ادبیات فارسی "تنسیق­ الصفات" آن است که با نظمی خاص  برای موصوف واحد صفات متعددی آورده می­شود.[1] این صنعت در نثر و نظم به کار می­رود. هدف آن زینت بخشیدن به کلام و نیز ایجاد تنوع در آن در عین تاکید در سخنی که شاعر به مخاطب عرضه می­کند. این صفت­­ها به صورت­های متفاوتی در اشعار به کار رفته است حافظ و سعدی برای توصیف ممدوح و معشوق خود از این صنعت بسیار بهره برده­اند. در این بیت از سعدی صفات مفرد و پی در پی آورده شده است:
        الها قادرا پروردگارا
                                            کریما منعما آمرزگارا
 
و یا این مصرع از شعر حافظ:
باده گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک
                                             نقلش از لعل نگار و  نقلش از یاقوت خام
در ابیات زیر که از سعدی است صفات مفرد با عطف (حرف ربط وَ) آمده است:
دست حاجت که بری پیش خداوندی بر
                                    که کریم است و رحیم است و غفور است و ودود                                                                                                                                    
                                                                                        سعدی
یار من اوباش است و قلاش است و رند
                                                           بر من او خود پارسایی می­کند
                                                                                        سعدی
در بیت زیر حرف ربط "یا " استفاده شده است:
  ملک صمدیت را چه سود و زیان دارد
                                                      گر حافظ قرآنی یا عابد اصنافی[2]
                                                                                    سعدی
 
در بعضی ابیات صفت­های متوالی مرکب است که یا همراه حرف عطف و یا بدون حرف عطف می­آید:
فغان کاین لولیان شوخ شیرین کار شهرآشوب
                                            چنان بردند صبر از من که ترکان خان یغما را
                                                                                            حافظ
بیت زیر همراه حرف عطف "و" آمده است:
گرنه مشک است از چه معنی شد سر زلفین یار
                                  مشک بوی و مشک رنگ و مشک­سای و مشک­بار
                                                                                        عنصری
گاهی نیز این صفات به صورت فعل یا قید آورده می­شود:
که حق بیند و حق گوید و حق جویند و حق باشد
                                            هر آن معنی که آید در دل دانای درویشان[3]
                                                                                       سعدی                                                                                                                   
در شعر نو معاصر نیز آوردن صفات پی در پی، کم و بیش دیده می­شودمانند این شعر فروغ فرخزاد:
چگونه می­شود به آن کسی که می­رود این سان
     صبور
           سنگین
                     سرگردان
                                فرمان ایست داد[4] 
 
 
 
تنسیق ­الصفات در نثر
همان­طور که در ابتدا نیز گفتیم این صفت در نثر نیز دیده می­شود. خصوصا در نثر دیرین باستانی ایران که چندین صفت متوالی برای شخصی یا چیزی به دنبال هم می­آید؛ در قسمت­های منثور "اوستا" نمونه­هایی از آن­را می­توان یافت که اسلوبی است متداول برای تنوع بخشیدن به کلام و آرایش آن:[5]
«ملکزاده دانا و کارآگاه و پیش­اندیش و دوربین و فرهمند و صاحب فرهنگ، هرچ گوید از بهر احکام عقده دولت و نظام عقد مملکت گوید.... پادشاهان را نیز کارگزاران و گماشتگان باید که درست رأی و راست کار و ثواب­اند و پیش­بین و آخراندیش و عدل­پرور و رعیت­نواز باشند»[6]
 
هدف از صنعت تنسیق­ الصفات
همان­طور که گفته شد تنسیق­ الصفات آوردن صفات متوالی برای یک اسم است. البته صرف توالی صفات زیبا نیست. گرچه مثال­هایی که ما در کتاب­های شعر و بدیع می­بینیم همه زیباست. اما حقیقت این است که صفت­ها دو گونه­اند: عادی و شاعرانه. صفت­های عادی مثل قوی، خوب، سرد، کوتاه، گران، تازه... که زیبایی ندارند، زیرا عادی و روزمره­اند. به علاوه معنی آن­ها ذهنی و کلی و مبهم هستند. اما صفت­های زیبا و شاعرانه مثل ستبربازو، روح­نواز، سیمین­تن و... به عبارت دیگر بعضی از صفت­ها مفاهیم خود را نشان می­دهند؛ یعنی جنبه عینی و تصویری دارند و در نتیجه زیبا، برجسته و توجه برانگیزند. به ویژه اگر صفت نو باشد مانند گردون­تن، ماه سیر... .
صفت "قوی" غیر شاعرانه است. اما صفت "ستبربازو"، قدرت را تصویر می­کند و پیش چشم می­آورد. واضح است که اگر صفت زیبا نباشد پی در پی آمدن آن نیز زیبایی ندارد، بر عکس صفت شاعرانه اگر هم یکی باشد زیباست مثلا در شعر زیر اکثر صفت­هایی که برای یک سپاهی آمده به تنهایی زیبا هستند و تصویری:
کینه­توز و دیده­دوز و خصم­سوز و رزم­ساز
                                       شیرجوش و درع­پوش و سخت­کوش و کاردان
                                                                                  عبدالواسع
 
و یا این بیت که صفت­های شاعرانه زیبایی در آن به کار رفته است:
   که دارد چون تو معشوقی نگار و چابک و دلبر
                                بنفشه زلف و نرگس چشم و لاله روی و سیمین تن
                                                                                     عبدالواسع
این­گونه صفت­ها علاوه­بر تجسم بخشیدن به مفاهیم نقش برجسته­سازی و بزرگ­نمایی نیز دارند. همان­طور که گفته شد صرف پیاپی آوردن صفت زیبا نیست مگر آن­که صفت­ها نو، بدیع و خیال­انگیز، عینی و نشان­دهنده­ی عواطف باشد.[7]        


[1]. راستگو، محمد؛ هنر سخن آرایی، تهران، سمت، 1382، ص90
[2]. فشارکی، محمد؛ نقد بدیع، تهران، سمت، 1385، چ دوم، ص123.
[3]. شمیسا، سیروس؛ نگاهی تازه به بدیع، تهران، میترا، 1383، ص160.
[4]. همان، ص154.
[5]. خطیبی، حسین؛ فن نثر در ادب فارسی، تهران، زوار، 1366، ص239.
[6]. رستم بن شروین؛ مرزبان­نامه، مصحح: عبدالوهاب قزوینی، بی جا، کتاب­فروشی فروغی، 1363، ص18.
[7]. وحیدیان کامکار، تقی؛ بدیع از دیدگاه زیبایی­شناسی، تهران، سمت، 1385، ص112.

 


3.5/5 - (2)
 
 
 
1393/06/10
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas