در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  تاريخ عروض
نویسنده :  حميده سلطاني مقدم
كلمات كليدي  :  عروض،بلاغت، شمس قيس رازي، خليل بن احمد
درباره معنای عروض نظرات گوناگونی ارائه شده است در فرهنگ لغت این معانی آورده شده است:1.شتر ماده ریاضت نایافته 2.عروض خیمه که چوبی باشد که خیمه بدان قائم ماند3.به شهر مکه گفته میشود4.به معنی معروض و عرضه شده به شعر.[1]
علم عروض
عروض یکی از اقسام علوم ادبی است که موضوع آن بحث در وزن و آهنگ شعر است و در مورد چگونگی ایجاد وزن، انواع وزن، صحت و سقم آن و برخی از شگردهایی که مخصوص کلام منظوم است بحث می­کند. از میان علوم لغت عربی علم عروض دارای وضع خاصی است چنان­که رشته­های دیگر علوم به تدریج به وجود آمده و با کوشش دانشمندان متعددی در طی مدتی استحکام یافته و تکمیل شده است، اما علم عروض بی آن­که هیچ سابقه­ای در زبان و ادبیات عرب داشته باشد یک باره از جانب یک تن ابداع شده و چنان نزد اهل فن مقبول عام یافته که کسی در اساس آن تصرفی روا نداشته و تا امروز این اساس همچنان مقبول و متقن مانده است.[2]
واضع این علم دانشمندی از مردم بصره است که نام ونسب او(ابوعبدالرحمن­الخلیل بن احمد بن عمربن تمیم الفراهیدی الحمیدی)است. این دانشمند در حدود سال 100هجری در بصره به دنیا آمد و تاریخ وفاتش را که هم در آن شهر اتفاق افتاد سال(170الی 175هجری) می­دانند. در کل، عروض عربی اصل و منشا روشنی ندارد،[3] اما همه مورخان و علمای لغت که درباره خلیل بن احمد و کیفیت وضع علم عروض گفتگو کرده­اند، متفق­اند در این­که پیش از او هیچ کس در زبان عرب قواعدی برای اوزان شعر نمی­دانسته و کمترین سابقه­ای در این باب وجود نداشته است. به این سبب وضع عروض را نوعی از الهام شمرده­اند. گفته­اند که خلیل بن احمد مردی متعبد و زاهد بود و به خانه کعبه رفت و دعا کرد که خداوند علمی به او ببخشد که پیش از آن به هیچ بشر نداده باشد چون از حج باز آمد دعایش مستجاب شد و خداوند علم عروض را به او الهام کرد .[4]
این افسانه خود دلیل اعجابی است که معاصران و متاخران خلیل از چگونگی اختراع بی سابقه او داشته­اند. در هیچ یک از کتاب­های تاریخ و لغت نیز کسی در ابتکار خلیل شک نکرده و هیچ­جا اشاره­ای به علمی در زبان دیگر که خلیل قواعد آن را اقتباس کرده باشد نشده است. تنها مولفی که در اصالت ابتکار خلیل شبهه­ای کرده است "ابوریحان­بیرونی" است که در کتاب"تحقیق ماللهند"هنگام بحث از قواعد اوزان شعر هندی و مقایسه آن با عروض عرب اشاره­ای به این معنی دارد و عجب آن­که قول او در هیچ کتابی نقل نشده است.[5]این دانشمند بزرگ دلایل چندی مبنی بر اقتباس خلیل از عروض هند دارد. او در این کتاب می­گوید: نخستین کسی که این صناعت را استخراج کرد پنگل" و "چلت" بود.[6]
اما وجود مشابهت و مشارکت میان عروض عرب و هند بر حسب آن­چه بیرونی گفته است از این قرار است:1.بیرونی گفته است که هندوان در شمارش حروف صورت­هایی که به کار می­برند مانند آن­چه خلیل­بن­احمد و عروضیان ما برای ساکن و متحرک معمول می­دارند می­باشد. بیرونی سپس می­گوید همچنان که اصحاب ما قالب­هایی برای نشان دادن بناهای شعر از افاعیل ساخته­اند و رقم­هایی برای متحرک و ساکن هر قالب قرار داده­اند که از موزون به آن­ها تعبیر می­کنند، هندوان نیز برای انواع ترکیبات خفیف و ثقیل و تقدم و تاخر آن­ها و حفظ انواع وزن بدون شمارش حروف، القابی گذاشته­اند که وزن مفروض را با آن بیان می­کنند و...[7]
به طور کلی و بنا بر اشاره ابوریحان مبنی بر مشابهت عروض عربی و هندی می­توان گمان برد که خلیل بن احمد در اختراع قواعد عروض به اصول علم اوزان سانسکریت نظر داشته و قوانین عروض عرب را از روی آن ساخته و پرداخته باشد آن­چه این حدس را قوت می­بخشد تولد و اقامت خلیل است در بصره که بندر تجارتی بوده و با هند و هندویان به ناچار ارتباط داشته است. و دیگر ترتیبی که او نخستین بار در حروف تهجی اتخاذ کرده و کتاب"العین" را بر آن صورت مرتبساخته است و این همان ترتیب حروف در سنسکریت است.[8]
 
دوره تکمیل علم عروض
بعد از خلیل ابوالحسن، "سعید بلخی معروف به اخفش"متوفی در سال 215هجری یک بحر بر پانزده بحر افزود. سرانجام علمای ایرانی از قبیل ابوالحسن سرخسی، بهرامی ، بزرجمهر قائنی و منشوری سمرقندی در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم این علم را توسعه دادند. در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم"امام حسن قطان مروزی"معاصر رشید وطواط که در فتنه غز در 548هجری کشته شد، با اختراع دو بحر اخرب و اخرم جهت ساختن رباعی به گسترش عروض کمک کرد. سرانجام نوبت به "شمس قیس رازی" متوفی در اواسط قرن هفتم قدیم­ترین و ارزنده­ترین کتب بازمانده از علم عروض فارسی ، یکی "المعجم فی معاییر شعر العجم" قیس رازی است و دیگری "معیارالاشعار" خواجه نصیر.
در المعجم این گونه در این باره اظهار نظر شده است :"بدان که عجم را پنج بحر از این بحور پانزده­گانه شعر عرب نیست و آن طویل است و مدید و بسیط و آخر و کامل و ..."شمس در این جا نمی­گوید که ایرانیان ابتدا عین اوزان عرب را تقلید کردند بلکه می­گوید قدما برای اظهار مهارت خویش در علم عروض در نظم، اشعاری در اوزان خاص عرب از شعرای عرب تقبل و پیروی کردند و اشعار ثقیل ساختند.[9]    


 .لغت نامه دهخدا، ذیل وازه ماده عروض[1]
 . شمیسا، سیروس؛ آشنایی با عروض و قافیه، تهران، فردوس، 1369، ص11.[2]
 . زرین کوب، عبدالحسین؛ شعر بی دروغ شعر بی نقاب، تهران، بی­جا، 1378،ص95.[3]
 . شاه حسینی، شناخت شعر، دتهران، هما، 1368، چ2، ص23.[4]
 . زمانیان، صدرالدین؛ بررسی اوزان شعر فارسی، تهران، فکر روز، 74، ص16[5]
 . ناتل خانلری، پرویز؛ وزن شعر فارسی، تهران، طوس، 1372، ص81ـ90.[6]
 . خانلری، همان، ص80.[7]
 . عباسی، حیب الله ؛ عروض و قافیه؛ تهران، ناژ، 1381، ص22.[8]
 . مددی، حسن؛ عروض و قافیه، تهران، تیرگان، 1385، ص7.[9]

 


2.2/5 - (9)
 
 
 
1393/04/31
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas