در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  سكولاريسم secularism
نویسنده :  عبدالله محمدي
كلمات كليدي  :  سكولاريسم، جدايي دين از سياست، ارتباط دين و دنيا
  مقصود از سکولاریسم تفکری است که حضور دین در ابعاد مختلف زندگی بشر را نفی می­کند. در این دیدگاه دین فقط با مسائل خصوصی افراد سر و کار دارد نه مسائل اجتماعی آنها. آموزش و پرورش، اقتصاد، سیاست و ... باید بر علم مبتنی باشد نه مذهب.
 
اصول سکولاریسم
1.  توجه به علم و عقلانیت: اهتمام بر علم  پس از رنسانس سبب شد همه  امور تنها از زاویه علم تحلیل شود . عقلانیت رنسانس دین  واعتقاد دینی را  به طور مطلق مخالف عقلانیت دانسته و باطل اعلام کرد.
2.  جدایی نهاد دین از حکومت: به اعتقاد سکولاریسم  رسالت دین رستگاری روح بشر و تامین سعادت اخروی اوست، بنابراین دین نباید مبنای فعالیت های اجتماعی واقع شود. از این رو همواره از حکومت غیر دینی دفاع می کند.
3. حاکمیت مردم به جای حاکمیت الهی: پس از چند قرن حکومت آباء کلیسا و مشاهده تضاد و تعارض در این شکل حکومت، سکولارها بر بی­نیازی انسان از حکومت الهی حکم کردند.
  ناسازگاری دین با جامعه مدنی، قداست زدایی ار فعالیت دولت و حاکمان، توجه به آزادی­های اجتماعی و حقوق اصیل افراد، مبتنی کردن نظام حقوقی جامعه بر حقوق طبیعی و نه حقوق دینی از سایر اصول سکولاریسم است.[1]
 
عوامل پیدایش سکولاریسم
1. عوامل معرفت شناختی:
الف. نارسایی مفاهیم کلامی و فلسفی مسیحیت و تعارض آن با دستاوردهای علمی و عقلی جدید، توهم ناکارآمدی دین در عرصه­های مختلف را به ذهن متبادر می­نمود.
ب. برخی آموزه­های غلط عهد جدید و اناجیل اربعه: در کتاب مقدس عباراتی وجود دارد که دستاویزی برای طرفداران حاشیه رانده دین از صحنه اجتماع شده است؛ مثلا در این کتب، که البته تحریف شده و آمیخته با افکار گردآورندگان آن است،  آمده است عیسی (ع) از پذیرش حاکمیت خودداری می­کند. و یا اینکه رسالت عیسی و قیصر را جدای از هم دانسته و از قول عیسی می­گوید: مال قیصر را به قیصر ادا کنید و مال خدا را به خدا.
ج. فقدان قوانین حکومتی و سیاسی در مسیحیت:  در تفکر مسیحی  نظامی جامع که در تمام عرصه­های زندگی بشر کارآمد باشد وجود نداشت. از این رو عده­ای رسالت دین را تنها منحصر در حوزه­های خصوصی و فردی محدود دانستند. و برای حل مشکلات خود به منابعی غیر از دین روی آوردند.
د- تفکر اومانیستی در غرب: نتیجه تفکر اومانیستی قرار گرفتن انسان در جایگاه خداوند  است که پیامد مهم آن  این است كه انسان بدون كمك گرفتن از دین و ارتباط با ماورای طبیعت می­تواند مشكلات خود را حل كند. انسان با عقل و دانش خود بی­نیاز از دین است. از سویی در اومانیسم بر حقوق انسانی و نه حقوق و تکالیف دینی تاکید می­شود. که خود از ارکان سکولاریسم است.
ه- عقلانیت ابزاری عصر جدید: منظور از این عقلانیت، استنتاج و استدلال فلسفی نیست بلکه اصطلاحی در جامعه شناسی است که هر آنچه انسان را به اهداف جامعه نزدیک کند شامل می­شود. مقاصدی مصلحت جویانه  که نسبت به دین و ارزش­های آن بی­تفاوتند؛ مثلا بسیاری از سیاست مداران آمریکایی تجاوز به کشورهای دیگر را چنین توجیه می­کنند که به مصلحت کشور آمریکا بوده و بدین ترتیب برخوردار از عقلانیت  ابزاری است.
2. عوامل جامعه شناختی:
الف- جزمیت افراطی و بی­دلیل كلیسا كه منجر به عدم انعطاف در برابر علوم شد.
ب- رفتار خشن كلیسا با مخالفان، دادگاه­های تفتیش عقاید  و سوزاندن بدعت گذاران.
ج- فساد مالی و اخلاقی سران کلیسا، تجمل پرستی رهبران دینی که همواره بر زهد و ساده زیستی تاکید داشتند.
د- نهضت رفرمیسم(reformism) یا اصلاح دینی  که منادی اندیشه خصوصی سازی دین بود و قلمرو دین را به رابطه فردی با خدا تقلیل داد.
ه- ناتوانی کلیسا در پاسخ  به شبهات کلامی و فلسفی  همچون تثلیث و نجات.
و- رشد علم و صنعت: در شرایطی که عوامل اجتماعی مذکور اعتماد به نهاد دین را سلب می­نمود دستاوردهای علم تجربی و تحولاتی که علم در حوزه­های مختلف زندگی ایجاد کرده بود زمینه را برای جایگزینی علم و عقلانیت ابزاری به جای دین در حل امور سیاسی اجتماعی فزونی بخشید. [2]
ز- برخی نیز با این توهم كه سیاست ذاتا آلوده به تزویر و فساد است و دخالت دین در سیاست موجب آلودگی دین می­شود، برای جلوگیری از آلودگی دین به مفاسد سیاسی مانع دخالت دین در سیاست شدند.[3]
 
ارزیابی سكولاریسم
1. بسیاری از زمینه­های فکری و اجتماعی که سبب پیدایش سکولاریسم شد اختصاص به مسیحیت و رفتار غلط سران کلیسا دارد و در اسلام  چنین زمینه هایی وجود ندارد. اسلام دین جامع و تحریف ناشده­ای است که در تمام زمینه های اجتماعی ارائه طریق نموده است و همواره از به کارگیری علم و عقل استقبال می­کند. بیشتر احکام  اسلام به حوزه­های اجتماعی مربوط است که  برای پیاده ساختن آنها قطعا نیاز به حکومت دینی است.[4]
2. اگر چه توجه به علم و بهادادن به عقل نیکو و پسندیده است اما باید توجه داشت عقلانیت ملازم با تفکیک دین و دنیا نیست؛ یعنی چنین نیست که طی کردن راه علم و عقل به معنای کنار گذاردن دین از صحنه جامعه باشد. همچنانکه میان سیاست و دین،  یا علم و دین، مدیریت دینی و مدیریت علمی نیز ناسازگاری وجود ندارد؛ مثلا مقصود از مدیریت اسلامی به کارگیری ارزش های اسلامی در مدیریت است که با بسیاری از دستاوردها و اصول و شیوه های علمی مدیریت نیز سازگار است. نه تنها حضور دین در متن سیاست باعث آلوده شدن حریم دین نمی­شود بلکه عدم حضور دین در جامعه سبب ناکام ماندن اهداف شریعت می­گردد.
3. تاریخ و سیره پیامبر(ص) و معصومان (ع) حاکی از اهتمام ایشان به مسائل اجتماعی است. مکاتبات و پیمان­های پیامبر با قبایل داخلی و کشورهای همسایه، نامه علی (ع) به مالک اشتر درباره چگونگی حکمرانی از این قبیل است.[5]
4. مقصود از دین برنامه سعادت دنیا و آخرت انسان است. از اینرو می­بینیم  در متون دینی اسلامی دستورات فراوانی ناظر به  شئون مختلف زندگی دنیوی انسان وارد شده است؛ مثلا در زمینه اقتصاد آیات و روایات متعددی وجود دارد که درباره استقلال اقتصادی (نساء، 141)، عدالت اقتصادی (حدید 25)، توسعه اقتصادی (فروع کافی، ج5، ص 78) و ... وجود دارد. در زمینه سیاست  آیاتی درباره حقیقت حکومت و الهی بودن آن (نور 55)، عدم گرایش به باطل (هود 113 )، تحقق و گسترش عدالت (نساء 58)، نفی استکبار (فرقان 21) و مشورت در مدیریت (آل عمران 159) و ... یافت می­شود.[6]
5. نیازهای انسان در طول تاریخ گاهی ثابت است که دین اسلام به صراحت درباره آنها اظهار نظر کرده است و گاهی نیز متغیر است که در آنها نیز اصول و قواعد کلی بیان شده و از آنجا که نیازهای متغیر ریشه در نیازهای ثابت دارند، عالمان دینی با کمک آن اصول، فروع و جزییات را نیز استنباط می­کنند، که این شیوه اجتهاد نام دارد.[7]


[1]. نصری، عبدالله، انتظار بشر از دین، تهران، موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1379، صص 354-355.
[2]. خسرو پناه، عبدالحسین، کلام جدید، قم، مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏ علميه‏، چاپ سوم، 1383، صص 220-226.
[3]. نصری، عبدالله، همان، ص 36
[4]. عبدالحسین خسروپناه، همان، ص 229.
[5]. همان، ص 228.
[6]. همان، صص 227-239
[7]. برای مطالعه بیشتر رك: قدردان قراملكی،محمد حسن، ‌ سكولاریسم در اسلام و مسیحیت،‌ قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ‌1379. و گلپایگانی، علی ربانی، ‌ریشه­ها و نشانه­های سكولاریسم،‌ تهران، كانون اندیشه جوان، ‌1380

 


0/5 - (1)
 
 
 
1393/08/29
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید