در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  جمعيت و انواع جمعيت Population and different kind of population
نویسنده :  مريم اميني يخداني
كلمات كليدي  :  جمعيت كل، جمعيت اصلي و فرعي، جمعيت قانوني و حاضر، جمعيت باز و بسته، جمعيت طبيعي، جمعيت ميانه
واژه Population در لغت به‌معنی تمام افرادی است که در یک ناحیه جغرافیایی اعم از شهر یا روستا زندگی می­کنند.[1] در جمعیت­شناسی، تمام یا بخشی از ساکنان یک ناحیه را "جمعیت" می­گویند.[2] و در اصطلاح به کلیه کسانی که به‌طور مستمر در یک واحد جغرافیایی (کشور، استان، شهرستان، شهر یا روستا) به‌صورت خانوار و خانواده زندگی می­کنند، جمعیت گفته می­شود.[3] بدین ترتیب، جمعیت‌های ویژه­ای که برای منظوری خاص، در زمانی مشخص و مکانی معین دور هم گرد آیند (غوغا، ازدحام و ...) لزوماً در جمعیت­شناسی مورد نظر نیستند.
جمعیت از دو جنبه مورد توجه قرار می­گیرد:
1) اجتماعی- اقتصادی؛ به‌عنوان مجموعه اعضای جامعه با روابط اجتماعی و اقتصادی معین.
2) زیستی و طبیعی؛ به‌مثابه مجموعه افراد زیستی.
جنبه­های طبیعی و اجتماعی جمعیت شامل افراد فعال، کودکان و پیرانی که در تولید اجتماعی شرکت ندارند و همچنین کارفرمایان و طبقات بهره‌کش می­شود.[4] 
 
انواع جمعیت
در بررسی­های جمعیتی، انواع جمعیت را از جهات مختلف و براساس ملاک­های مختلف تقسیم­بندی می­کنند که عبارت‌اند از:
1. جمعیت کل؛ اعضاء تمام خانوارهای معمولی (ساکن و غیرساکن) و خانوارهای دسته­جمعی اعم از تبعه آن کشور و یا اتباع بیگانه که اقامتگاه معمولی آنان در زمان سرشماری در کشور معینی باشد "جمعیت کل" نامیده می­شوند. از این رو کادر سیاسی سفارتخانه­ها و اعضای هیات­های سیاسی و همچنین مسافران خارجی هتل­ها و مسافرخانه­ها و ... مورد سرشماری قرار نمی­گیرند.[5]
 
2. جمعیت اصلی و فرعی؛ انواعی از جمعیت را که نسبت به جمعیت کل جامعه یا کشور کوچک‌تر و محدودترند، "جمعیت محدود" یا "جمعیت فرعی" و جمعیت کل جامعه یا کشور را "جمعیت اصلی" می­نامند. بنابراین، جمعیت فرعی یا محدود جمعیتی است در داخل جمعیت اصلی که به لحاظ ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی و جغرافیایی مورد بررسی قرار می­گیرد و به اعتبار یکی از این صفت‌ها، نامی بر آن گذاشته می­شود.[6]
 
3. جمعیت مقیم یا قانونی و حاضر؛ دست­اندرکاران نظام آماری و برنامه­ریزی به هنگام سرشماری و آمارگیری­های جمعیت ناگزیر از آن هستند تا میان جمعیت قانونی و واقعی تمییز قائل شوند و جمعیت را براساس این دو ملاک یا ترکیبی از هر دو مورد سرشماری قرار دهند.
منظور از جمعیت مقیم یا قانونی (De jure) جمعیتی است که معمولاً در یک ناحیه معین زندگی می­کند و این سرزمین را که در آن زندگی می­کنند محل سکونت اصلی و دائمی خود می­دانند. با این تعریف، جمعیت قانونی یا مقیم علاوه‌بر تمام افرادی که در آن سرزمین زندگی می­کنند، افرادی را که به‌طور موقت نیز غایب هستند، دربر می­گیرد. به بیان دیگر، تمام افرادی که تابعیت کشوری را دارند و یا اهل منطقه­ای هستند اعم از این که به هنگام سرشماری در محل حضور داشته باشند یا نه، جمعیت مقیم یا قانونی نامیده می­شوند.
جمعیت حاضر یا واقعی (De facto) افرادی را دربر می­گیرد، که به هنگام سرشماری در محل حضور دارند و مورد سرشماری قرار می­گیرند. در سرشماری­ها ساکنان موجود یک منطقه، رهگذران، مهمانان، مسافران و افرادی نظیر اینها را جزو جمعیت واقعی محسوب می­دارند.
علت این تفکیک و تمایز این است که جریان ورود و خروج به یک منطقه یا کشور هیچگاه قطع نمی­شود و جابه‌جایی­های جمعیت چه به‌صورت موقت و چه به‌صورت دائم در آن مشاهده می­شود. البته این به استثنای جمعیت­های بسته است که بیشتر در حالت نظری از آن‌ها سخن رانده می‌شود. بنابراین به هنگام سرشماری و آمارگیری­های جمعیتی سعی می­شود جمعیت مورد تعریف و محدوده آن‌ها مشخص گردد.[7]
 
4. جمعیت باز و بسته؛ اگر در تعریف جمعیت، بر جابه‌جایی­های بین مناطق تاکید شود، مفاهیم جمعیت باز و بسته مطرح می­شود. در جمعیت باز ورود سایر افراد به آن جمعیت و همچنین خروج افراد آن جمعیت به سایر جمعیت‌ها امکان­پذیر است. اما در جمعیت بسته هیچ جابه‌جایی جمعیتی صورت نمی­گیرد.[8] به‌عبارت دیگر جمعیتی که در آن، مهاجرت (به داخل یا خارج) به­طور آزادانه صورت می­گیرد، "جمعیت باز" نامیده می­شود و جمعیتی که در آن، مهاجرتی (به داخل یا خارج) صورت نمی­گیرد، "جمعیت بسته" نام دارد.[9]
 
5. جمعیت طبیعی، ثابت، متوقف و متناسب
جمعیت طبیعی؛ جمعیتی که در آن موالید و مرگ‌و‌میر در حدّ طبیعی یعنی حداکثر خود قرار دارد. چنانچه در یک جمعیت بسته که به دور از جریان­های مهاجرتی است، میزان­های موالید و مرگ‌ومیر برای یک مدت‌زمان نسبتاً طولانی ثابت باشد، نرخ رشد سالیانه جمعیت به‌سوی مقدار ثابتی میل می­کند. این نوع از جمعیت­های انسانی را جمعیت ثابت می­نامند که دارای ویژگی­های زیر است:
الف) شمار موالید و مرگ‌ومیر هر سال به‌میزان ثابت تغییر می­کند.
ب) شمار کل جمعیت هر سال به‌میزان ثابتی تغییر می­یابد.
ج) ساختار سنی جمعیت در طول زمان ثابت است.
جمعیت متوقف؛ چنانچه در یک جمعیت ثابت، نرخ رشد طبیعی به صفر برسد، چنین جمعیتی را جمعیت متوقف می­گویند و آن جمعیتی است که در آن:
الف) میزان افزایش طبیعی جمعیت برابر صفر است یعنی شمار افراد جمعیت در طول زمان ثابت است.
ب) شمار موالید و متوفیات سالیانه ثابت است.
ج) شمار افراد هر گروه سنی و در نتیجه ساختمان سنی جمعیت ثابت است.
د) میزان مرگ‌ومیر برابر با میزان موالید است.
جمعیت متعادل یا متوازن؛ جمعیتی که در لحظه معینی از زمان دارای حجم ثابت و میزان­های موالید مرگ‌ومیر، درون­کوچی و برون­کوچی برابر باشد. البته این نوع جمعیت را نباید با جمعیت­های ثابت اشتباه گرفت چرا که در جمعیت متعادل این وضعیت موقتی است.
جمعیت متناسب یا مطلوب؛ برای تعریف این­گونه جمعیت­ها ملاک­های مختلفی ارائه شده است، ولی به­طور کلی می­توان گفت جمعیت متناسب جمعیتی است که در آن یک تعادل میان افزایش جمعیت و افزایش امکانات اقتصادی در جامعه وجود دارد.
 
6. جمعیت میانه؛ جمعیت میانه معدل حسابی تعداد جمعیت در ابتدا و انتهای یک‌سال و یا ابتدای دوسال متوالی است و در محاسبه بسیاری از میزان‌های جمعیتی به‌کار می­رود. جمعیت میانه را به یکی از طریق زیر محاسبه می­کنند:[10]
 
7. جمعیت فعال و غیرفعال
جمعیت فعال؛ به دو گروه تقسیم می­شود، که عبارت­اند از:
الف) جمعیت فعال بالقوه؛ افرادی را دربرمی­گیرد که در سن قانونی کار و فعالیت قرار دارند. بنا به تعریف بخش اقتصادی سازمان ملل متحد، افرادی که در سنین 15 تا 64سالگی قرار دارند، از نظر اقتصادی فعال محسوب می­شوند. البته در کشورها و مناطق مختلف دنیا سن آغاز کار و فعالیت و سن پایان کار و فعالیت لزوماً یکنواخت نیست. برای مثال در ایران، در ایران جمعیت 10ساله و بالاتر را جمعیت واقع در سنین کار و فعالیت می­نامند. این افراد به­طور بالقوه استعداد و توان کار کردن را دارند ولی بعضی از آن‌ها همچون دانش­آموزان، دانشجویان، زنان خانه­دار، بازنشسته­ها، نیروهای وظیفه، اجاره­بگیران، مزدبگیرها، سودبران و افرادی مثل زندانیان و بیمارانی که توانائی کار کردن ندارند و تأمین زندگی و معیشت آن‌ها بر عهده دیگری است، ممکن است به دلایل مختلف در جستجوی کار نباشند.[11]
ب) جمعیت فعال بالفعل؛ این گروه از جمعیت فعال شامل افراد شاغل و افرادی است که در زمان سرشماری و آمارگیری به­علل مختلف شاغل نبوده و بیکار در جستجوی کار بوده­اند.
جمعیت غیرفعال؛ افرادی هستند که خارج از سنین کار و فعالیت قرار دارند و یا با تعریف جمعیت فعال بالفعل منطبق نیستند. این گروه خود به سه دسته تقسیم می­شوند:
الف) وابستگان؛ شامل افرادی است که تأمین زندگی آن‌ها مستلزم کار و فعالیت افراد دیگری است. مثل دانش­آموزان، دانشجویان، زنان خانه­دار و کودکان.
ب) افراد متکی به خود؛ افرادی هستند که می­توانند تدارک لازم را برای تأمین زندگی خود ببینند مثل سهام­داران، بازنشسته­ها و صاحبان املاک و مستغلات.
ج) سرباران؛ این گروه از افراد استعداد و امکان کار کردن ندارند و از کمک­های عمومی برخوردارند.[12]


[1]. Wehmeier, Sally; Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English, oxford, 2005, Seventh Edition, P:1171.
[2]. تقوی، نعمت‌الله؛ مبانی جمعیت‌شناسی، تبریز، جامعه‌پژوه و دانیال، 1378، چاپ دوم، ص3.
[3]. کاظمی­پور، شهلا؛ مبانی جمعیت­شناسی، تهران، مرکز مطالعات و پژوهش­های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، 1383، چاپ دوم، ص13.
[4]. تقوی، نعمت‌الله؛ پیشین، ص4.
[5]. کاظمی­پور، شهلا؛ پیشین، ص24.
[6]. تقوی، نعمت‌الله؛ پیشین، ص4.
[7]. حسینی، حاتم؛ مبانی جمعیت‌شناسی، همدان، نشر دانشگاه بوعلی سینا، 1384، چاپ اول، ص2.
[8]. محمودیان، حسین و دیگران؛ دانش خانواده، تهران، سمت، 1387، چاپ دهم، ص4.
[9]. تقوی، نعمت‌الله؛ پیشین، ص5.
[10]. همان، ص6.
[11]. حسینی، حاتم؛ پیشین، ص65.
[12]. همان، ص66.

 


3.3/5 - (14)
 
 
 
1393/10/08
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید