در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  مفاهيم اساسي واقعيت درماني
نویسنده :  معصومه ابوالفتحي
كلمات كليدي  :  نظريه شخصيت گلاسر، ماهيت ناسازگاري، انسان در واقعيت درماني، اضطراب، مشاوره و راهنمايي، علوم تربيتي
  واقعیت­درمانی، به انسان کمک می­کند تا بر رفتار و انتخاب‌های خویش تسلط و کنترل داشته باشد. واقعیت­درمانی، بر نظریه کنترل مبتنی است و فرض را بر این می­گذارد که مردم، مسئول زندگی خویش و اعمال، احساسات و رفتارشان هستند. واقعیت­درمانی، حاصل مطالعات گلاسر[1] روی اقشار مشکل­دار و دردسرساز جامعه مثل دختران بزهکار می‌باشد. او به کمک یک مدل علمی یعنی نظریه کنترل، عقایدش را در مورد واقعیت­درمانی اصلاح کرد. ابداع واقعیت‌درمانی توسط گلاسر تا حدودی به دلیل ضعف­های روان­کاوی بود.[2]
 
مفاهیم اساسی واقعیت­درمانی
الف. نظریه شخصیت
  در واقعیت­درمانی، واژه‌های شخصیت و هویت تقریبا مترادف به حساب می‌آیند. واقعیت­درمانی، هویت را جزء لازم و اساسی تمام انسان‌ها در همه فرهنگ‌ها می­داند که از لحظه تولد تا مرگ ادامه می­یابد و به دو نوع "هویت توفیق" و "هویت شکست" تقسیم می­شود.[3]
  به محض ورود به مدرسه، کودک درصدد مقایسه خود با دیگران برآمده و به ضعف‌های خود پی‌ می­برد و در مواردی به هویت شکست خود واقف می­شود. هویت توفیق، در کسانی به وجود می­آید که بتوانند دو نیاز اساسی و ذاتی خود یعنی نیاز به دوست­ داشتن و دوست داشته شدن و نیاز به احساس ارزشمندی را ارضا کنند. کسانی که نتوانند این نیازهای اساسی را ارضا کنند، هویت شکست خواهند داشت و به اضطراب و نگرانی گرفتار خواهند آمد. به عبارت دیگر، نیاز به داشتن هویت، از نیازهای اساسی و ذاتی تمام انسان‌هاست و لازم است که در فرد، هویت توفیق شکل گیرد تا در فراز و نشیب زندگی کمتر دچار نابسامانی روحی شود.
  کسانی که دارای هویت شکست هستند به روان­درمانی نیازمندند تا به هویت توفیق نایل آیند. اولین شرط واقعیت­درمانی که لازمه تغییر هویت شکست مراجع به حساب می­آید، ایجاد ارتباط و درگیری عاطفی بین درمانگر و مراجع است. از طریق چنین ارتباطی مراجع درمی­یابد که اولا، یکی به او علاقه‌مند است و ثانیا فرد دیگری می­خواهد که او را در تغییر هویت ناموفقش یاری دهد. پس از ایجاد چنین رابطه سازنده­ای باید به تغییر رفتار مراجع اقدام شود؛ زیرا رفتار باعث پیدایش احساس می­شود و اگر رفتار تغییر یابد، متعاقب آن احساس هم تغییر خواهد یافت.[4]
 
ماهیت ناسازگاری
  در واقعیت­درمانی گفته می­شود که به‌طور کلی، ناسازگاری شخص در طی سال‌های اولیه زندگی و هنگامی آغاز می­شود که وی نمی­تواند نیاز خود را برای تجربه عشق یا احساس ارزشمند بودن ارضا کند یا در این زمینه تلاشی به‌عمل نمی­آورد. ناتوانی فرد برای کسب یا حفظ ارزش برای خود، از فقدان تجربه موفقیت یا نداشتن فرصت برای انجام دادن کاری باارزش، حاصل می­شود. شخصی که احساس ارزش نمی­کند، نمی­تواند به شیوه­های مناسب به دیگران عشق بورزد یا مورد عشق و علاقه دیگران قرار گیرد. فقدان تجربه عشق و احساس ارزش، موجب می­شود شخص در روابط مبتنی بر عشق و احساس ارزش با دیگران درگیر نشود و نیز این نوع محرومیت فرد از تجربه چنین احساس‌هایی، منتهی به هویت شکست وی می­شود.[5]
 
علل انتخاب انواع ناراحتی‌ها
  در نظریه کنترل گفته می­شود: همه رفتارها و از جمله رفتارهای ناسازگار فرد، کوششی است که وی برای کنترل ادراک‌های خود به‌عمل می­آورد. به هر حال، رفتار ناسازگار شخص باعث می­شود کنترل اثربخش خود را بر ادراک‌هایش و در نتیجه آن، کنترل اثربخش خود را بر زندگی‌اش از دست بدهد. گلاسر بر این باور است که مردم انواع مختلف ناراحتی‌ها و احساس‌های بیچاره­کننده خود مثل افسردگی، اضطراب یا احساس گناه را شخصا انتخاب می­کنند تا بدین وسیله:
·        خشم خویش را تحت کنترل درآورند
·        دیگران را برای کمک به خود وادار سازند
·        کنترل خویش را بر دیگران اعمال کنند
·        برای عدم تمایل خود نسبت به انجام دادن کاری اثربخش‌تر، عذر و بهانه بیاورند.
 
  گلاسر، معتقد است بیش از آنکه مردم در حالت افسرده بودن، مضطرب بودن یا تجربه کردن احساس گناه باشند، در واقع خود را درگیر افسرده­ بودن، مضطرب بودن یا تجربه کردن احساس گناه می­کنند.[6]
 
هویت
  منظور از هویت، شیوه نگریستن به خود به عنوان یک انسان و در رابطه با دیگران است. گلاسر می­گوید: تقریبا همه افراد، شخصا بیشتر درگیر تلاش برای مورد پذیرش قرار گرفتن به عنوان یک شخص هستند تا درگیر انجام دادن یک کار. بنابراین، هویت شخصی مقدم بر عملکرد است و به عبارت ساده­تر، ابتدا باید فرد به عنوان یک شخص پذیرفته شود تا بتواند در تلاش برای دستیابی به اهداف‌ یا در انجام دادن کارها موفق شود.[7]
 
ب. ماهیت انسان
  واقعیت­درمانی، بر این فرض بنا شده است که همه انسان‌ها در فرهنگ‌های مختلف از تولد تا مرگ نیاز روانی دارند و آن، نیاز به داشتن هویت است. نیاز به اینکه احساس کند او به‌گونه­ای جدا و متفاوت از دیگر موجودات زنده­ای است که روی زمین زندگی می­کنند.
  دیدگاه گلاسر از ماهیت انسان احتمالا در رویکرد تعلیم و تربیتی او آشکار می‌شود. به نظر گلاسر تعلیم و تربیت سنتی، دانش­آموز را نوعی ظرف خالی می­بیند که معلم قرار است سیل واقعیت­های بی‌پایان را در درون آن سرازیر کند. بسیاری از این واقعیت­ها با زندگی دانش­آموزان نامربوط هستند که خود آنها واقعیتی نامربوط یا بی­ربط تلقی می­شوند. در نظام سنتی، تاکید بر معلم است نه دانش­آموز. از طرف دیگر در نظام گلاسر، معلم یک تسهیل­کننده یادگیری است و نه نسخه­پیچ واقعیت­ها و تاکید بر دانش­آموز و رشد و پیشرفت او در مورد مهارت‌های حل مشکل و تفکر منتقدانه است.
  گلاسر، معتقد است که انسان‌ها ظرفیت و توانایی استفاده از استعدادهای خود جهت یادگیری و رشد را دارند. هر انسانی در نهایت، خودمختار است. چنانچه افراد بیشتر بر تصمیمات خود متکی باشند تا بر شرایط، آن وقت آنها با احساس مسئولیت بیشتری زندگی می­کنند و زندگی موفق و ارضاکننده‌تری خواهند داشت. طبق نظر گلاسر، چنانچه انسان‌ها از زندگی خود ناراضی باشند، می­توانند تصمیم دیگری برای تغییر آن بگیرند.[8]
  متخصصان مکتب واقعیت­درمانی در زمینه ماهیت انسان کم و بیش با پیروان مکتب اصالت وجود هم­عقیده­اند و انسان را مسئول اعمال و رفتار خویش می‌دانند. آنها دیدگاه جبری را درباره انسان مردود دانسته و فرد را قربانی تاثیر محیط و وراثت نمی­دانند، اما در عین حال به تاثیر محیط و وراثت روی فرد اعتقاد دارند. چون مسئولیت اعمال و رفتار فرد را به عهده خویش می­دانند؛ از اینرو، فرد را در نهایت مسئول تحقق نفس خویش و تعیین­کننده نوع هویتش می­دانند. از اینجا به بعد، آنها با آبراهام مازلو و روان­شناسی نیروی سوم او بیشتر همگامند. به نظر آنان، هر انسانی این استعداد بالقوه را دارد که مسئول و یا غیرمسئول باشد، اما اینکه او به چه شیوه­ای رفتار خواهد کرد، بستگی به تصمیمات او دارد و به شرایط موجود مربوط نیست. علیرغم فروید و پیروان او، که نابسامانی‌های روانی را زاییده تعارض و تضاد بین نیازهای جسمانی و عوامل فرهنگی(فراخود) می‌دانند، گلاسر و پیروان او پیدایش این نابسامانی‌ها را نتیجه عدم توانایی فرد در تحقق نیازهایش می‌د­انند. آنها، همان‌طوری که گفته شد، برای انسان دو نیاز اساسی قائلند: نیاز به مبادله عشق و محبت و نیاز به احساس ارزش، که این دو نیاز در تشکیل هویت فرد نقش عمده­ای دارند.[9]
  گلاسر، دو نوع هویت را از یکدیگر متمایز می­سازد: "هویت موفق" و "هویت شکست". انسان‌هایی که هویت موفق دارند خود را توانا، باکفایت و باارزش می‌دانند. عقیده آنها در مورد خودشان این است که قدرت مقابله با محیط را دارند و اعتماد­به­نفس و توانایی هدایت زندگی خود را نیز دارا می­باشند. انسان‌هایی که هویت شکست دارند خود را ناتوان، بی­کفایت و بی­ارزش می‌بینند.
  گلاسر، معتقد است که جامعه گرایش به سوی تعیین هویت دارد و این بدان معناست که مردم کمتر از گذشته برای دستیابی به اهدافی که به آنها در سلسله مراتب قدرت امنیت می­دهد، مشتاق هستند. به عبارت دیگر، مردم امروز بیشتر در پی ایفای نقش مستقل و اهمیت دادن به هویت خود هستند.[10]
 
ج. مفهوم اضطراب
  در واقعیت­درمانی، واژه "بیماری روانی" اصولا به‌کار نمی­رود و در نتیجه، تشخیص و طبقه­بندی اختلالات روانی، به آن صورتی که در مکاتب سنتی رایج است، در این مکتب جایی ندارد. آنچه اصطلاحا بیماری روانی خوانده می­شود، با توجه به سه مساله واقعیت، مسئولیت و درست و نادرست مورد توجه قرار می­گیرد. کسی بیمار به حساب می­آید که نتواند دو نیاز اساسی خود را در حیطه واقعیت و پذیرش مسئولیت و تشخیص موارد درست و نادرست ارضا کند. شدت بیماری هم به درجه عدم توانایی فرد در ارضای نیازهایش بستگی دارد. بیماران به اصطلاح روانی، کسانی هستند که دارای هویت ناموفقی بوده و از احساس تنهایی و بی­ارزشی رنج می­برند. از نظر تشخیص، آنها به دو صورت با جهان خارج مواجه می­شوند: یا واقعیت را انکار می­کنند و یا آن را نادیده می‌گیرند. به عبارت دیگر، آنچه که اصطلاحا بیماری روانی خوانده می­شود در حقیقت اشکال مختلف انکار واقعیت است که به صورت متنوعی ظاهر می­شود. کسانی که واقعیت را نادیده می­گیرند، از آن آگاهند ولی برای فرار از درد و رنج حاصل از احساس بی­ارزشی و مهم نبودن، بدان متوسل می­شوند. کسانی که منحرف، بزهکار، جانی، ضداجتماعی و مبتلا به اختلالات شخصیتی می‌باشند، از جمله افرادی هستند که واقعیت را نادیده گرفته و قوانین اجتماعی را نقص می­کنند.[11]
 
انتخاب افسردگی
  به نظر گلاسر، انسان­ها افسرده نمی­شوند بلکه افسردگی را انتخاب کرده و رفتار افسردگی را نشان می­دهند. درگیر شدن در یک عمل فعالانه به انسان‌ها کمک می­کند رفتارهای افسرده و احساس بدبختی آنها جای خود را به احساس کنترل بیشتر بدهد که با احساس مثبت­تر، افکار مثبت­تر و آرامش جسمی بیشتر همراه است.[12]
 
انتخاب وسواس
  گلاسر، وسواس فکری و عملی را شیوه­های ناموثری برای کنترل رفتار می‌داند. یک نمونه از وسواس عملی، 20 مرتبه وارسی در یخچال از جهت بسته بودن آن است. این کار باعث می­شود شخص مزبور به مشکلات و مسایل دنیای واقعی نپردازد. کسانی که رفتاری را به صورت وسواسی تکرار می­کنند، مشغول سازمان­دهی مجدد ادراک‌های خویش هستند. آنها با فعالیت ذهنی یا فیزیکی تکراری از مواجه شدن با محیطی که از کنترل آنها خارج است، پرهیز می­کنند.[13]
 
مسئولیت
  هدف واقعیت‌درمانی آن است که شخص، رفتار مسئولانه داشته باشد. معنی مسئولانه عمل کردن آن است که شخص نیازهای خود را ارضا کند و این اقدام را به شیوه‌ای انجام دهد که دیگران را از توانایی برای ارضای نیازهایشان محروم نسازد. از ویژگی‌های شخص مسئول آن است که خودمختار یا خودپیرو می‌باشد و تا آن میزان از حمایت روانی و درونی برخوردار شده است که می‌داند از زندگی چه می­خواهد و برای ارضای نیازهای خود و دستیابی به هدف‌هایش نیز برنامه‌های مسئولانه را تهیه و اجرا می­کند.[14]
  درباره مساله مسئولیت و رابطه آن با زندگی بیمار، گلاسر معتقد است که ناخشنودی و افسردگی نتیجه عدم احساس مسئولیت است و نه علت آن. به عبارت دیگر، رفتار غیرمسئولانه افراد باعث بروز اضطراب و ناراحتی روانی است، نه اینکه اضطراب و ناراحتی روانی باعث غیرمسئول بودن فرد بشود. فرد غیرمسئول نه برای خود ارزش قائل است و نه برای دیگران و در نتیجه خود را رنج داده و یا دیگران را آزرده­خاطر می­کند. تمرکز بر بعد مسئولیت، هسته اساسی کار تعلیم و تربیت و روان­درمانی است و پذیرش مسئولیت به مثابه نشانه بارز سلامت روانی تلقی می­شود. از نظر گلاسر، اکثر بیماران به انحراف و بیماری خود آگاهند، زیرا می­دانند که جامعه آنها را طرد کرده است و با دیگران متفاوت هستند. بیماران رفتارشان به شیوه‌ای است که مانع از ارضای نیازهایشان می‌شود و آنها درصددند که به علت نادرستی رفتارشان پی‌ببرند. بنابراین، قضاوت بیمار درباره درست و نادرست بودن رفتارش الزامی است و تا چنین قضاوتی صورت نگیرد، تغییری هم در رفتار پدیدار نخواهد شد.[15]


[1]. Glasser
[2]. شارف، ریچارد.اس؛ نظریه‌های روان‌درمانی و مشاوره، ترجمه مهرداد فیروزبخت، تهران، رسا، 1381، چاپ اول، ص 357.
[3]. شفیع آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا؛ نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1386، چاپ 13، ص 250.
[4]. همان، ص 264.
[5]. ساعتچی، محمود؛ نظریه‌های مشاوره و روان­­‌درمانی، تهران، ویرایش، 1379، چاپ اول، ص 158.
[6]. همان، ص 158.
[7]. همان، ص 159.
[8]. نظریه‌های مشاوره، پیشین، ص 192.
[9]. شفیع‌آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا؛ نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، پیشین، ص 252.
[10]. نظریه‌های مشاوره، پیشین، ص 193.
[11]. شفیع‌آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا؛ نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، پیشین، ص 253.
[12]. نظریه‌های روان‌درمانی و مشاوره، پیشین، ص 381.
[13]. همان، ص 382.
[14]. ساعتچی، محمود؛ نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، پیشین، ص 159.
[15]. شفیع‌آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا؛ نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، پیشین، ص 253.

 


2.9/5 - (12)
 
 
 
1393/08/08
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas