در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  پيامبر(ص) و مدارا در خانواده
نویسنده :  گلشاد حيدري
كلمات كليدي  :  مدارا، خانواده، پيامبر، گذشت
   مدارا در لغت به معنی ملاطفت و نرمی و پنهان کردن کینه و عداوت در مقابل رقیب است؛[1] اما در اصطلاح به معنی بذل دنیا به خاطر مصلحت دنیا و یا مصلحت دین و یا هر دوی اینهاست.[2]
   اما معنای عرفی آن عبارت است از اینکه در مقابل بدی­ها و ناملایمات دیگران از خود ملایمت و ملاطفت و گذشت نشان دهیم.
   کانون ­خانواده از نهادهای مهم اجتماعی است که اساس و سنگ بنای جامعه را تشکیل می­دهد. اسلام اهمیت زیادی به جایگاه خانواده در جامعه قائل شده و سفارش­های فراوانی بر تحکیم و تشیید مبانی آن  از جانب معصومین(ع) صورت گرفته است. همانگونه که اعمال پیامبر(ص) در تمام ابعاد زندگی الگوی مسلمانان است، شیوه رفتارش در خانه نیز برای پیروانش اسوه است. از عوامل مهم تحکیم پایه­های خانواده و تداوم زندگی، عشق، محبت و گذشت از لغزش­های اعضای خانواده و مدارا با آنان است. از سیره پیامبر(ص) به خوبی برمی­آید که زندگی با صبر، عفو و گذشت از خطاهای یکدیگر پایدار می­ماند. آن حضرت همانگونه که در برخورد با دشمنان و معاندان با رفق و مدارا رفتار می­کرد، در خانه و خانواده به آن اهمیت بیشتری می­داد در این نوشته مدارای پیامبر(ص) در خانواده در دو بخش قولی و عملی مورد بررسی قرار می­گیرد.
 
الف. مدارا در خانواده در گفتار نبوی(ص) 
   از منظر قرآن و روایات خانواده بر پایه محبت و مودت استوار است. آن پیامبر(ص) محبت و عشق به همسر را در کنار عشق به نماز قرارداده، می­فرماید:
«حُبّب إلی من الدنیا: النساء، و الطیب، و جعل قرّة عینی فی الصلاة[3]»
از دنیا سه چیز محبوب من است، عطر و زن و اما آرامش و شادابی چشمان من در نماز است. این زیباترین جمله در مورد همسر است.
   مواجهه با مشکلات و سختی­ها و کمبودهای مادی و معنوی ممکن است باعث ناراحتی­هایی در زندگی شود و یا اشتباهات و خطاهایی از یکی از زن و شوهر سر بزند، اگر زندگی بر پایه­ی محبت استوار باشد و پشتوانه­ای محکم، چون گذشت داشته باشد، تحمل مشکلات آسان و چشم­پوشی و اغماض از خطاها و اشتباهات، سهل خواهد بود. در این میان گذشت و مدارا از جانب مردها به دلیل اقتدار بیشتر، زیبنده­تر خواهد بود، به همین جهت پیامبر(ص) در مورد مدارا در خانواده بیشتر مردان را مورد خطاب قرار داده و سفارش به مدارا نموده و بر تحمل و صبر بر بد اخلاقی­ها و حرف­های ناراحت کننده همسر وعده ثواب و پاداش داده است. از جمله آن حضرت فرمودند:
«خَیرُكُمْ خَیرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَیرُكُمْ لأَهْلِى[4]»؛
بهترین فرد شما کسی است که برای خانوده­اش بهترین باشد، و من بهترین شما نسبت به خانواده خودم هستم.
   یعنی هر کس که رفتار بهتر با خانواده خود داشته باشد، بهترین افراد امت به حساب می­آید و خود حضرت در این راه پیش­قدم بود و بهترین برخورد و تعامل را با خانواده خود داشته است.
   همچنین درباره حقوق زن و مرد بر یكدیگر می­فرماید:
«... فلکم علیهن حق و لهن علیکم حق، و من حقکم علیهن ان لا یوطئووا فرشکم و لایعصینکم فی معروف. فاذا فعلن الک فلهن رزقهن و کسوتهن بالمعروف ولاتضربوهن».[5]
 شما مردان بر زنان حقی دارید و آنان نیز بر شما حقی دارند. از جمله حقوق شما بر آنان اینست که رابطه نامشروع با بیگانه برقرار نکنند و در موارد لزوم، از شما سرپیچی نکنند. پس آنگاه که این حقوق را ادا کردند، حق خرجی و لباس در حد متعارف و معمول را دارا هستند و نیز از جمله حقوق اینکه (اگر اشتباه كرد از اشتباه شان بگذرید)  آنان را نزنید.
   در جایی دیگر حضرت، مردان و زنان را در مقابل بداخلاقی همسران توصیه به صبر نموده می­فرماید:
«من صبر على سوء خلق امرأته أعطاه الله من الاجر ما أعطى أیوب ( علیه السلام ) على بلائه . و من صبرت على سوء خلق زوجها أعطاها الله مثل ثواب آسیة بنت مزاحم»[6]
   مردى كه در مقابل بد اخلاقی زنش صبر نماید خداوند اجر و پاداش حضرت ایوب(ع) را  به او عطا خواهد كرد. همچنین زنی که بد اخلاقی شوهر را تحمل نماید، خداوند ثواب و اجر آسیه را به او خواهد داد. 
   به خاطر مشکلات و نابسامانی­هایی که ممکن است در زندگی پیش بیاید، باید صبر پیشه کرد، اگر کسی در مقابل ناملایمات و مشکلات و بد اخلاقی­ها صبر و بردباری از خود نشان ندهد و بداخلاقی و بدی را با بدی جواب دهد، پیوند عاطفی و رابطه محبت­آمیز زناشویی آسیب دیده و دامنه اختلافات وسعت یافته و بالتبع بر مشکلات افزوده خواهد شد. به همین جهت صبر و تحمل در مقابل بدی­های همسر( چه فعلی باشد و چه زبانی)، مستحب است. باید توجه داشت که انس و آرامش خانوادگی نعمت است و با کوچکترین برخورد نامناسب و سخت­گیری­های بی­جا و بی­مورد نباید آرامش خانواده را به هم زد، بلکه بهترین کار مداراست.
   آن حضرت درباره مردان می­فرماید:
                           «خیر الرجال من أمتی الذین لا یتطاولون على أهلهم ویحنون علیهم ولا یظلمونهم[7]»؛
 می­فرماید: بهترین مردان امت من کسانی هستند که بر خانواده­شان ستم روا نمی­دارند و نسبت به آنان مهربان بوده و در حق آنان ظلم­ نمی­کنند. 
  پیامبر(ص) افراد با گذشت را بهترین افراد امت معرفی کرده است، منظور آن حضرت(ص) این است که کسانی که صفات مزبور را ندارند و به خانواده­شان ظلم می­کنند، بدترین افراد امت می­باشند. 
   همچنین آن حضرت(ص) توهین به مقام زن را نشانه­پستی و دنائت دانسته، می­فرماید:
«ما أکرم النساء الاکریم و ما أهانهن إلا لئیم[8]»؛
 یعنی زنان را احترام نمی­کند؛ مگر اشخاص کریم و دارای کرامت و توهین نمی­کند به ساحت زنان، مگر افراد پست. 
   درباره رفتار نیک به زنان­ گفته است:
                      «أوصانی جبریل ( علیه السلام ) بالمرأة حتى ظننت أنه لا ینبغی طلاقها إلا من فاحشة بینة[9]»؛
جبرئل آن قدر در مورد زنان به من سفارش کرد که گمان کردم که طلاق آنان جز در مواردی که فضاحت آشکار از آنان دیده شود، جایز نیست.
 
ب. مدارای در خانواده در سیره عملی پیامبر(ص)
  در سیره عملی پیامبر(ص) نیز مصادیق فراوانی از مدارای آن حضرت در خانواده مشاهده می­شود. تاریخ سیره نبوی(ص) مملو است از رفتار کریمانه و مدارای حضرت با اهل خانه مخصوصاً با همسرانش، به صورت طبیعی برخی از همسران آن حضرت نسبت به همدیگر حسادت می­ورزیدند و سعی داشتند که توجه و محبت حضرت را نسبت به خود جلب نماید و در این راستا با اعمال خود سبب رنجش آن حضرت را فراهم می­کردند که موارد زیادی در تاریخ وجود دارد؛ ولی آن حضرت با حسن خلق و سعه صدر با آنان مدارا می­نمود[10] و هیچ گاه در مقابل آنان گفتار یا رفتار خشونت­آمیز ندشتند که به چند مورد اشاره می­شود: 
1. در مواقعی که نسبت به رفتار همسرانش بسیار غضبناک می­شد در برابر آنان مدارا نموده یک روز از آنان دوری می­کرد از عمر بن الخطاب روایت شده است: روزی بر همسرم غضب کردم؛ اما وقتی همسرم به من رو کرد، من از او انکار کردم، همسرم گفت: قسم به خدا وقتی پیامبر(ص) از دست همسران خود ناراحت می­شد، فقط یک روز از آنها دوری می­کرد. عمر می­گوید: سراغ حفصه رفتم و جریان را از او جویا شدم او نیز این  موارد را تأیید کرد.[11]
2. رفق و مدارای آن حضرت(ص) با اعضای خانواده را می­توان در روایتی که از عایشه نقل شده به خوبی مشاهده کرد. وی می­­گوید: روزی نوبت حضرت پیامبر به خانه من بود، صفیه از همان غذایی که من درست کرده بودم برای پیامبر(ص) فرستاده بود، وقتی ظرف غذا را در دست کنیز صفیه دیدم، لرزه بر تنم افتاد که حتی مرا لرز فرا گرفت، به آن ظرف زدم و انداختم. عایشه می­گوید: پیامبر به من نگاه کرد و آثار ناراحتی را در چهره­اش مشاهده کردم، گفتم پناه می­برم به رسول­خدا از اینکه مرا امروز نفرین نماید. می­گوید: پیامبر(ص) فرمود: سزاوار آن هستی، عایشه می­گوید: به پیامبر گفتم: کفاره این عمل چیست؟ فرمودند: مانند طعامش، طعام بده و مانند ظرفش ظرف تهیه کن.[12]   
3. یکی دیگر از موارد مدارای آن حضرت، جریان توطئه حفصه و عایشه برای مانع شدن آن حضرت از رفتن به خانه یکی دیگر از همسرانش بود. زیرا حضرت در خانه یکی از همسرانش (زینب بنت جحش) مقداری عسل تناول فرموده بود و از آن عسل خیلی خوشش آمده بود. عایشه و حفصه وقتی از جریان مطلع شدند، با هم توطئه کرده بودند که هر وقت پیامبر(ص) به نزد هر کدام از آنها آمد، به او بگویند که چه خورده­ای؛ زیرا دهانت بوی بدی می­دهد، تا حضرت دیگر از آن عسل تناول نکند بدین ترتیب حضرت را از رفتن به خانه زینب باز دارند.[13] وقتی حضرت از توطئه آنان مطلع شد سخت ناراحت گردید؛ ولی با این وصف با آنان مدارا نمود .
4. آن حضرت(ص) در سفر حجه الوداع، همسرانش را نیز با خود به سفر برده بود، بار شتر صفیه سنگین بود و شترش هم تیزگام نبود، حضرت دستور داد که وسایل عایشه را که سبک است به شتر صفیه منتقل کنند و وسائل صفیه را که سنگین است به شتر عایشه منقل کنند، تا سرعت حرکت قافله بیشتر شود. عایشه می­گوید: این اقدام مرا  به خشم آورد و واداشت که فریاد بزنم آی بندگان خدا!  این زن یهودی بر رسول­الله(ص) غلبه کرده است. پیامبر(ص) فرمودند: یا أم عبدالله! چون بار شتر تو سبک بود بار صفیه را به شتر تو منتقل ساختیم و بار ترا به شتر او. عایشه خطاب به حضرت می­گوید: آیا تو گمان می­کنی پیامبر­خدا هستی! حضرت تبسمی کرد و گفت: آیا در این مورد شک داری تو یا أم المؤمنین یا أم عبدالله!  دو باره عایشه می­گوید: آیا تو گمان می­کنی رسول­خدا هستی آیا عدالت را رعایت کردی! عایشه می­گوید: پدرم ابوبکر حرف­های مرا شنید و با تعجب سراغ من آمد با سیلی محکم به صورتم زد. پیامبر(ص) فریاد زد یا ابوبکر دست نگهدار! ابوبکر عرض کرد یا رسول­­الله آیا نشنیدی چه گفت، حضرت در جواب فرمودند: غیر از من کسی به بالا و پائین قضایا آگاهی ندارد.[14]
   پیامبر(ص) در موارد فراوان در مقابل سخنان و رفتارهای همسرانش با اخلاق نیکو و سعه صدر برخورد می­کرد. آن حضرت  نه تنها با همسران خود، بلکه با خادمان منزل نیز مدارا می­کرد. أنس بن مالك که مدت ده سال خدمت کارحضرت پیامبر(ص) بود، می­گوید: مدت ده سال خدمت کار حضرت پیامبر بودم. در این مدت هرگز حتی یک «اف» هم به نگفت و در مورد کاری که کرده بودم نگفت چه کردی و چرا این کار را نکردی! و همچنین کاری که نکرده بودم نگفت چرا این کار را ترک کردی[15].
   آن حضرت در مورد اذیت همسر فرمود:
          «فأی رجل لطم امرأته لطمة أمر الله عزوجل مالک خازن النیران فیلطمه علی حر وجهه سبعین لطمة فی نار جهنم»[16]
   اگر کسی بدون جهت همسرش را اذیت کند، خداوند او را مجازات خواهد کرد و می فرماید: کسی که با همسرش بدرفتاری کند و او را کتک بزند، خداوند متعال به «مالک» مأمور دوزخ امر می­کند که در برابر هر سیلی که به زنش زده ، هفتاد سیلی به گونه او بزند.
 
 
 


[1] . زبیدی، محمد مرتضی؛ تاج العروس، بیروت، المکتبة الحیاة، ج10، ص124 و 309.
[2] . شمس الحق عظیم آبادی، محمد؛ عون المعبود شرح سنن ابی داود، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، 1415ق، ص103.
[3] . ابن بابویه قمی، محمدبن علی؛ الخصال، جامعه مدرسین، 1304ق، ص 165.
[4] . الطبرسی، رضی الدین حسن بن فضل؛ مکارم الاخلاق، منشورات الرضی، 1392، ص 216.
[5] . مجلسی، محمد باقر؛ بحار الانوار، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، 1403ق، ج100، ص245.
[6] .همان، ص 213.
[7] .همان، ص 217.
[8] . متقی الهندی، کنزالعمال، بیروت، مؤسسه الرساله، 1409ق، ج16، ص 371 ؛ جلال الدین السیوطی، الجامع الصغیر، بیروت، دارالفکر، 1401، ج1، ص 632.
[9] . الطبرسی، همان، ص 216.
[10] . امهات المؤمنین فی مدرسه النبوه، ج1، ص 15.
[11] . احمد بن حنبل، مسند احمد،، بیروت دار صادر،  ج1، ص 33.
[12] . احمد بن حنبل، مسند احمد، ج6، ص 277؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، بیروت، چاپ اول، 1414، ج9، ص70.
[13] . النمیسی، محمد عبدالحمید؛ امتاع الاسماع، بیروت، دار المتب العلمیه، 1420ق، ج13، ص68؛  بخاری، صحیح بخاری، بیروت دارالفکر، 1401ق، ج6، ص 68؛ محمد بن یوسف صالحی شامی، سبل الهدی والرشاد فی سیره خیرالعباد، ج1، ص 407.
[14] . نورالدین علی بن ابی بکر، مجمع الزوائد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1408ق، ج4، ص 322؛ اسماعیل بن محمد بن فضل، مسند ابی یعلی، بیروت، دارالمأمون للتراث، چاپ اول، 1408ق، ج8، ص 129.
[15] . عیسی الترمذی، سنن ترمذی، بیروت دارالفکر، 1403ق، ج3، ص 248؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، بیروت، چاپ اول، 1408، ج6، ص42.
[16] . نوری، میرزا حسین؛ مستدرک الوسایل، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ دوم، 1408ق، ج14، ص250.

 


1.2/5 - (5)
 
 
 
1393/05/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas