در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  زندگي نامه biography
نویسنده :  اعظم بابایی
كلمات كليدي  :  زندگي نامه، بيوگرافي، ترجمه ي احوال، كارنامه، سيره نويسي، مقتل نويسي، طبقات، زندگي نامه خودنوشت، ادبيات فارسي
زندگی‌نامه اثری است که بر پایه‌ی واقعیت و به یاری اسناد و مدارک، خاطرات و شواهد در دسترس، به شرح حال و بازآفرینی سیمای برجستگان و فرهیختگان می‌پردازد.[1] زندگی‌نامه را «ترجمه‌ی حال»، «کارنامه» نیز گویند و «صاحب ترجمه» کسی است که ترجمان حال او را می‌نویسند.[2]
زندگی‌نامه هر قدر که مفصل یا مختصر باشد باید سهم خود را از نظر پژوهش علمی و مقایسه­ي حوادث و گفتار و ارزیابی آنها ادا کند تا از هرگونه تمایلات و تعصبات شخصی احتمالی نسبت به صاحب ترجمه عاری باشد. وقتی سرگذشت شخصیت‌های مختلف را می‌نویسیم باید با بی‌طرفی کامل، جانب احتیاط و انصاف را نگه داریم.[3]
تفاوت زندگی­نامه با حسب حال در این است که حسب حال شرح زندگانی شخص به قلم خود اوست حال آن­که زندگی‌نامه شرح زندگانی شخص به قلم دیگران است.
 
انواع کتاب‌های زندگی‌نامه‌ای
 
1- سیره‌ها: سیره­نویسی یا نوشتن زندگی‌نامه پیامبر اسلام(ص) از اوایل سده‌ی دوم هجری آغاز گردید. نخستین سیره­ي جامع از مغازی محمدبن اسحاق یسار، معروف به ابن اسحاق بوده است. غیر از سیره­ي ابن اسحاق، سیره‌ی ابن هشام نیز از شهرت زیادی برخوردار است.
رفته رفته معنای سیره توسع یافت و نخست زندگی ­نامه خلفا و سپس هر زندگی‌نامه‌ای را سیره می‌گفتند. زندگی‌نامه‌نویسان شیعه نیز کتاب‌های فراوانی در شرح زندگانی امامان دوازده‌گانه نوشته­اند و بر آنها نام سیره نهاده‌اند.
 
2- مقاتل: مقتل، زندگی‌نامه کسی است که به ویژه در راه دین کشته شده باشد. سابقه‌ی مقتل­نویسی به سده‌ی یکم هجری برمی‌گردد. از نخستین مقتل­نویسان «اصبغ بن نباته» از خواص یاران امام علی(ع) بود که کتابی در مقتل حسین بن علی پرداخته بود.
 
3- زندگی‌نامه‌های عمومی: این دسته از کتاب‌های زندگی­نامه‌ای، شرح زندگی گروه‌های مختلفی از مردم چون شاعر، پادشاه، قاضی، محدث، فقیه و... را در بر می‌گیرد و به گروه خاصی از مردم که دارای هنر یا پیشه یا مذهب مشترکی باشند بسنده نمی­کنند. از جمله­ي این کتاب­ها «وفیات الاعیان» از ابن خلٌکان است. این فرهنگ دارای 826 مدخل است که زندگی­نامه­ي همه­گونه افراد از ائمه‌ی مذاهب، شاعران، محدثان و... را شامل می‌شود.
 
4- طبقات: این نام به آن دسته از فرهنگ‌های زندگی­نامه‌ای اطلاق می­شود که همه­ي شخصیت­های آنها در رشته­ي همانندی کار می‌کنند یا به یک مذهب  اعتقاد می­ورزند. انواع طبقات شامل طبقات صحابه، طبقات محدثان، و حافظان حدیث، طبقات شاعران (مثل لباب الالباب از محمد عوفی)، طبقات صوفیان (مثل تذکرة­الاولیا از عطار نیشابوری) و... مي­باشد.
 
5- زندگی­نامه خودنوشت: کهن‌ترین زندگی­نامه خودنوشت در جهان اسلام زندگی­نامه­ای است که ابن سینا، فیلسوف نامدار ایرانی تقریر کرده و شاگردش نوشته است. همچنین «المنقذ من الضلال» از امام محمد غزالی جزء زندگی نامه­های خودنوشت محسوب می‌شود.
 
زندگی‌نامه­نویسی در جهان اسلام
به روایت منابع شیعه، نخستین کسی که در جهان اسلام کتاب زندگی‌نامه‌ نوشت «عبیدالله بن ابو رافع» بوده است، وی کتابی به نام «تسمیه من شهد مع امیرالمؤمنین الجمل و...» نوشته و در آن نام صحابیانی را که در جنگ‌های علی(ع) در کنار او بودند، فراهم آورده است. اگر رجال­نویسی را گونه‌ای زندگی‌نامه­نویسی بدانیم می‌توان گفت که این شاخه از ادبیات در نیمه‌ی نخست قرن اول هجری در جهان اسلام پیدا شده است. اما از زندگی‌نامه‌هایی که در این دوره نوشته شده هیچ اثری به دست نمانده است و تنها از سده­ي سوم هجری که موج نوشتن کتاب‌های تاریخی، سیر و مغازی بالا گرفت و کتاب‌های فراوانی در زمینه‌های حدیث، فقه و اصول نوشته شد، نوشتن کتاب‌های زندگی‌نامه‌ای نيز رونق یافت.[4]
کتاب‌هایی نظیر سرگذشت پیامبران که برخی از آنها به قصص انبیاء شهرت دارد یا شرح وقایع زندگانی پیامبر اکرم(ص) که در فن تاریخ­نویسی زبان تازی بدان سیره گویند. نظیر سیره‌ی ابن اسحاق (متوفی 151ه.ق). ابن اسحاق علاوه­بر این کتابی به نام مغازی دارد که در آن به شرح غزوات پیامبر گرامی اسلام(ص) پرداخته است. شرح حال ائمه‌­ي هدی و زندگی­نامه‌ی شهدا و کتب رجال که مشتمل بر ذکر احوال حکما، علما و مشایخ صوفیه است و یا تراجم احوال شاعران که تذکره‌نامه نام دارد؛ از دیگر اقسام زندگی‌نامه­‌ها است.[5]
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زندگی‌نامه‌هایی که در جهان اسلام نوشته می‌شدند، پرهیز آنها از درازگویی و جزئیات‌پردازی است. زندگی‌نامه‌نویس تنها آن بخش از زندگی صاحب ترجمه را که دانستن آن برای خواننده سودمند است، در کتاب خود می‌آورد. از این روی است که گه­گاه تنها به ذکر حکایتی از او بسنده می‌کند و حتی زمان زادن و مردن وی را نیز چون نیازی به دانستن آن نیست می‌اندازد. زندگی‌نامه‌نویس مسلمان فیلم‌برداری است که تنها از صحنه‌های پند‌آموز زندگی فیلم برمی‌دارد. وی ستایش­گر نیکی و زیبایی و نکوهش­گر بدی و زشتی است. از این روی خصایص انسان‌های بد را بدتر و نیک را نیکوتر از آنچه بوده فرا می‌نماید. زندگی‌نامه‌نویس مسلمان در داوری نیز خواننده‌اش را تنها نمی‌گذارد و کار داوری صاحب تراجم را به او نمی‌سپارد. وی غالبا در همان آغاز زندگی‌نامه به برشمردن صفات صاحب ترجمه می‌پردازد و در همان جا برای خواننده‌اش روشن می‌کند که اکنون با زندگی چه کسی آشنا می‌شود و چه درسی باید از او بگیرد. از این روی است که در جامعه‌ی اسلامی، فرهنگ زندگی‌نامه‌ای گونه‌ای از ادب تعلیمی است و چه بسا که زندگی‌نامه‌نویس در دیباچه‌ی کتابش به این مطلب اشاره می‌کند.[6]
در عصر حاضر کتاب‌ها و مقالاتی در بزرگ‌داشت شخصیت‌های مذهبی، ادبی، علمی و ... نوشته می‌شود که مشتمل بر شرح احوال و سال‌شمار رخدادهای عمر این شخصیت‌هاست، همراه با مجموعه مقالاتی که برخی از نویسندگان به یاد آنان در زمینه‌ی موضوعات گوناگون می‌نویسند. این­گونه آثار که گاه با عنوان یادنامه نظیر یادنامه‌ی علامه امینی، یادنامه‌ی استاد مطهری و... منتشر می‌شود، جزء زندگی‌نامه‌ها به شمار می‌رود.
سفرنامه‌نویسی هم از فروع زندگی‌نامه‌نویسی است، زیرا بخشی از زندگی نویسنده را دربر می‌گیرد. تذکره‌نویسی را هم می­توان از فروع زندگی‌نامه‌نویسی به حساب آورد، زیرا در آنها از شرح حال و آثار شاعران سخن رفته است. مثل لباب‌الالباب و یا تذکره‌ی عارفان مثل "تذکرةالاولیا".
سنگ نبشته‌های بازمانده از تمدن‌های مصر، بین­النهرین و ایران باستان از نمونه‌های نخستین زندگی‌نامه در شمار می‌آیند، چنان­که کتیبه‌ی داریوش یکم هخامنشی (521-486 ق.م) در بیستون را می‌توان نمونه‌ای از زندگی‌نامه خودنوشت دانست.[7]
 
زندگی‌نامه­نویسی در غرب
در غرب ریشه‌های زندگی‌نامه‌نویسی را باید در زندگانی شاهان و قهرمانان کهن جستجو کرد. این شاخه از ادبیات در اصل با کتاب "زندگی‌نامه­‌های موازی" به قلم «پلوتارک»[8] در غرب پدید آمد. پلوتارک در کتاب خود به شرح زندگانی بیست و سه تن یونانی و بیست و سه تن رومی در کنار یکدیگر پرداخت و هم او بود که میان زندگی‌نامه و تاریخ فاصله گذاشت. در قرون وسطی تأکید نویسندگان زندگی‌نامه­ها متوجه بر جنبه‌های کلی و عقیدتی زندگی قدیسین می‌شد. به­طوري که زندگی‌نامه­ي هر قدیس بیان­گر الگویی بود که یک قدیس عیسوی پیروی می‌کرد و کمتر به خصوصیات فردی آنان توجه می‌شد. از نمونه­های زندگی‌نامه در قرون وسطی می‌توان شرح زندگانی «سنت کوث برت» به قلم «بید» و زندگانی «آلفرد» را نام برد.[9]
در دوره­ي رنسانس و پیدایش نهضت اومانیسم که محققان شروع به بررسی علمی و دقیق مسایل زمان خود کردند، در زندگی‌نامه­نویسی نیز تحولی ژرف پدید آمد و به جای اندیشه‌های کلی، تکیه و تأکید محققان این رشته متوجه فردیت صاحبان ترجمه شد. در این دوران پایه‌های زندگی‌نامه­نویسی نو گذاشته شد. از جمله آثار این دوره: زندگانی جان پیکاس و تاریخچه‌ی ریچارد سوم است. در طول زمان با توجه به تغییراتی که در مکاتب ادبی حاصل شد، در شیوه‌ی زندگی‌نامه­نویسی نیز تغییراتی اعمال شد، مثلا در دوران رمانتیسم ، درون­گرایی تفکر رمانتیکی، که بعدها به نحوی توسط فروید دنبال شد، مبنای زندگی‌نامه­نویسی را، از شرح ماوقع زندگی اشخاص به شرح رویدادهای فکری، ذهنی و عاطفی آنان تغییر داد. امروزه بسیاری از شگردهای رمان نیز در زندگی‌نامه­نویسی به کار گرفته می‌‌‌‌‌‌شود.[10] از جمله نویسندگانی که از این شیوه در زندگی‌نامه­نویسی بهره گرفتند «ایرونیگ استون» نویسنده‌ی آمریکایی است كه در سال 1989 درگذشت، در این شیوه­ي زندگی‌نامه­نویسی به شهرت رسید. معروف‌ترین اثر او «شور زندگی» است که در باب زندگی «ونسان وان گوگ»[11] نوشته است. دیگر آثار او:[12] "رنج و سرمستی" در باب زندگی «میکل آنژ»[13] و "ملوان سوارکار" درباره­ي زندگی «جک لندن» مي­باشد.[14]


[1]. انوشه، حسن؛ دانشنامه­ي زبان و ادبیات فارسی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، 1376، ص 762
[2]. رستگار فسایی، منصور؛ انواع نثر فارسی، تهران، سمت، چاپ اول، 1380، ص281
[3]. عبدالغنی، محمدحسن؛ زندگی‌نامه­­ها، ترجمه­ي امیره ضمیری، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، 1362، ص 16
[4]. همان، مقدمه ص 13
[5]. رزمجو، حسین؛ انواع ادبی، مشهد، آستان قدس رضوی، ص 205
[6]. جلالی، عباس؛ و دیگران؛ پیشین، مقدمه ص 15
[7] . انوشه، حسن؛ پیشین، ص 762
[8]. ئپلوتارک (حدود 46-127 م). از تاریخ‌نگاران و مقاله‌نویسان یونان باستان. کتاب‌های معروف او: رساله در اخلاق، همه‌پرسی‌ها، رساله در موسیقی. کتاب بسیار مهم پلوتارک که در سراسر جهان شناخته شده و معروف است همان سرگذشت­ها است که تحت عنوان زندگی مردان نامدار به فارسی نیز ترجمه شده است. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C   «تاریخ مراجعه به سایت: 23/4/1389»
[9]. رستگار فسایی، منصور؛ پیشین؛ ص 281
[10]. همان، ص283
[11]. ونسان ونگوگ (1853-1890) نقاش نامدار اهل هلند. هرچند در زمان حیاتش در گمنامی کامل به سر برد اما اکنون به­عنوان یکی از تأثیر‌گذارترین نقاشان پسا امپرسیونیست شناخته می‌شود. در اواخر عمر به شدت از بیماری روانی رنج می‌برد و همین موضوع به خودکشی او منجر شد.   http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C  «تاریخ مراجعه به سایت: 23/4/1389»
[12]. شمیسا، سیروس؛ انواع ادبی، تهران، فردوس، چاپ دهم، 1383، ص282
[13]. میکل آنژ: نقاش، پیکرتراش؛ معمار و شاعر ایتالیایی متولد 1475م است. میکل آنژ یکی از هنرمندان نابغه­ي تاریخ و معروف‌ترین چهره‌ی رنسانس ایتالیا است. معروف‌ترین اثر پیکرتراشی او «مجسمه داوود» است که بیشتر به یک معجزه در قانون تعادل شبیه است. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C «تاریخ مراجعه به سایت: 23/4/1389»
[14]. جک لندن (1876-1916) نویسنده­ي سوررئالیست آمریکایی. آثار او مانند «آوای وحش» و« گرگ و دریا»با استقبال خواننده‌گان روبرو شد. دیگر آثار وی: آشتی­ناپذیر، آفتاب سوزان، پاشنه آهنین، و.... http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C «تاریخ مراجعه به سایت: 23/4/1389»
 

 


3/5 - (5)
 
 
 
1393/08/02
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas