در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  ارزش هاي اجتماعي Social Values
نویسنده :  طاهره عطوفي كاشاني
كلمات كليدي  :  ارزش¬ها، هنجارها، سنت، آداب و رسوم، فرهنگ
واژه Value به‌معنای ارزش، در اصطلاح عقیده یا باور نسبتا پایداری است که فرد با تکیه بر آن، یک شیوه رفتاری خاص یا یک حالت غایی را، که شخصی یا اجتماعی است، به یک شیوه رفتاری خاص یا یک حالت غایی، که نقطه مقابل حالت برگزیده قرار دارد، ترجیح می­دهد[1] و مدل­های کلی رفتار، احکام جمعی، هنجارهای کرداری ارزش­های اجتماعی را تشکیل می­دهند که با پذیرش عمومی همراه است. این ارزش­ها لزوما از دیگر اقسام ارزش مانند ارزش شخصی، فرهنگی، قضایی و... متمایز نیستند. این‌ها شامل تمام انواع ارزش هستند که افراد با آن‌ها حیات اجتماعی را می­گذرانند و اعضای یک جامعه دربرابر آنان به­نوعی وفاق می­رسند. در معنایی محدودتر، گاهی از ارزش­های اجتماعی تحت عنوان ارزش­های اخلاقی، فرهنگی و دینی سخن می­رود که یکپارچگی اجتماعی را قوام می­بخشد و به گسترش پیوندهای مبتنی بر همبستگی می­انجامد. بدین­سان، عدالت، نوع­دوستی و ... جزء ارزش­های اجتماعی محسوب می­شوند.[2]
مفهوم ارزش از مفاهیمی است که بسیاری از محققان در حوزه­های مختلف به آن توجه کرده­اند که این خود، موجب ابهام در به­کارگیری آن در هر رشته تخصصی شده است.[3] ارزش در علوم اجتماعی نیز معانی مختلفی یافته است که در سه دسته­بندی عمده جای می­گیرد: ارزش­های اقتصادی، ارزش­های اجتماعی و ارزش­های فرهنگی؛ اما به­زعم ویلیامز (Raymond Williams: 1921-1988) در دو معنای اصلی قرار دارند، یکی از آن‌ها صراحتا ارزش­های اجتماعی نام دارد که منظور، چیزهای مطلوب و ارزنده­ای است که افراد جامعه بدان توجه دارند و در رسیدن به آن تلاش می­کنند. ارزش در معنای دوم، معیار و ضابطه قضاوت اخلاقی درباره امور مختلف است که وی آن را ارزش­های فرهنگی می­داند؛ مانند "توانا بود هر که دانا بود" که بر عنصر دانایی تأکید می­نماید.[4]
 
ماهیت ارزش­های اجتماعی
یکی از معیارهای تثبیت­شده­ هنجار فرهنگی، چیزی است که گروه از نظر فکری و رفتاری از اعضایش انتظار دارد. این چشم­داشت­ها و رفتارهای ناشی از آن‌ها، از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است؛ هنجارهای فرهنگی صور گوناگونی به­خود می­گیرند که یکی از آن‌ها ارزش‌هاست.[5] ماروین اولسون (Marvin Ulsan)، چهار جزء اصلی برای فرهنگ قائل است که باورها، ارزش­ها، هنجارها و تکنولوژی­ها از این جمله­اند. باورها به سوال "چیست؟"؛ ارزش­ها به سوال "چه باید باشد؟"؛ هنجارها به "چه انجام شود؟" و بالاخره تکنولوژی­ها به سوال "چگونه انجام شود؟" پاسخ داده می­شود.[6] درواقع می­توان گفت که ارزش‌ها، احساسات عمیقی هستند که اعضای جامعه در آن سهیم‌اند، همین احساسات غالبا اعمال و رفتار اعضای جامعه را تعیین می­کنند.[7] بنابراین، در هر جامعه­ای با توجه به خصوصیات فرهنگی آن، مقولات، معیارها و مفاهیمی باارزش قلمداد می­شوند. ارزش­های اجتماعی، درحقیقت، مفاهیمی هستند که برای افراد یک جامعۀ معین باارزش و مقبول می­باشند.[8] اما از دید ویلیامز، ارزش‌ها به­عنوان معیاری برای قضاوت یا شناخت پیشنهاد می­شود که از عقاید جدا هستند؛ او معتقد است ارزش­ها هم اجزای احساسی و هم مولفه­های شناختی دارند.[9]
آنچه نزد جامعه­شناسان غربی بیش از هر چیز دیگر رایج است، این است که ارزش­ها را تولید عقل می­دانند. برطبق تعریفی از آن‌ها، ارزش­ها اساسا نوعی مسألۀ اعتقادی است که می­توان به­وسیله پژوهشی اجتماعی یا روان‌کاوی، که صدق و توجیه آن ممکن نیست، وجود آن‌ها را کشف کرد. درعین حال، ارزش­ها منبع نهایی هرگونه رفتار منطقی هدف‌دار و آگاهانه­اند. اما جامعه‌شناسان مارکسیسم، معتقدند تعامل مردم، ارزش­ها و رابطه آن‌ها با نیازهای اجتماعی را مشخص نمی­کند، بلکه این منافع طبقاتی است که آن‌ها را مشخص می­کند. همچنین پیروزی در نزاع طبقاتی، به میزان تطابق ارزش­های اجتماعی­ای که یک طبقه در راه آن‌ها مبارزه می­کند، با ارزش­‌های عینی تاریخ بستگی دارد.[10]
 
تمایز ارزش از سنت
سنت در نگاه دینی، حقیقتی آسمانی، الهی و مقدس دارد و مجرای حیات و مسیر مستمر افاضات جدید است که همواره بدیع است؛[11] با این نگاه، سنت همواره ارزشمند است. لکن در نگاه جامعه­شناختی، شیوه­ای از رفتار است که دارای پیشینه بوده و در اثر ممارست، به­صورت عادات مستقر و عمیق در ذهنیت مشترک جامعه رسوخ می­نماید. عطف به این نگرش، چنین شیوه­ای از فعل و رفتار انسان نمی­تواند حیاتی جدا از حیات رفتارکنندگان داشته باشد. بدین­ترتیب، وقتی عاملان رفتار، سنت را ناشی از ذهنیت منجمد و اندیشه دورمانده از واقعیت متحرک تعریف نمایند، بدون شک به­دلیل قطع ارتباط سنت با واقعیت، رنگ فرسودگی می­گیرند؛[12] بنابراین، ارزش آن نیز از بین می­رود.
 
تمایز ارزش از آداب و رسوم
ارزش­ها معیارهایی هستند که به فرهنگ کلی و جامعه معنا می­دهند که با این مشخصات شناخته می­گردند: عدم وابستگی به قضاوت شخصی، مشترک بین افراد، همراهی ارزش­ها با عواطف مردم و بذل جان‌شان در مسیر آن.[13] لکن آداب و رسوم (Ethos)، خصلت عادی و مشترک بین تمام اعضاء جامعه است که با مجموعه­ای از ارزش­های اجتماعی رتبه­بندی می­شود که به هر فرهنگ خصیصه­ و منش خاص آن را می­دهد و با آن مطابقت می­کند.[14]
 
جنبه­های متفاوت ارزش­های اجتماعی
فرهنگ­های متفاوت جوامع، ارزش­های اجتماعی مختلفی را در کشورها به‌وجود می­آورند. امروزه به­دلیل گسترش علوم و تکنولوژی و افزایش نقش فرهنگ­های مختلف جوامع بشری در یکدیگر، پایه­های مشترک فرهنگ جهانی در شرف تکوین می­باشند. ارزش­های اجتماعی هم جنبۀ مادی و اقتصادی دارند و هم جنبۀ معنوی؛ اما در جوامع شرقی بر ارزش‌های معنوی تأکید می‌گردد و در جوامع صنعتی غرب بر ارزش­های مادی مانند ثروت، مقام و... در اسلام و جوامع اسلامی نظیر جامعه ایران، درحالی‌که جنبه­های معنوی فرهنگ از اعتبار والایی برخوردارند، جنبه­های مادی فرهنگ نیز ارزش خاص خود را دارند.
در یک جامعه، درعین وجود عناصر مشترک فرهنگی، پاره­فرهنگ­هایی، که به اقشار، گروه­ها و طبقات اجتماعی مختلفی مربوط می­شوند، نیز وجود دارد. در برخی از این پاره‌فرهنگ­ها، ارزش­های اجتماعی متفاوتی به چشم می­خورد. گروهی به ارزش­های اجتماعی نظیر شرافت، نجابت، حفظ آبرو و ... بهای زیادی می­دهند و اقشاری نیز برای کسب ثروت و مقام به­راحتی از ارزش­های معنوی یادشده می­گذرند. در بررسی­های تحلیلی ارزش­های اجتماعی هر جامعه، باید هم به ماهیت این ارزش­ها و اقشار و گروه­های مختلف پرداخت و هم به چگونگی پراکندگی آن در گروه­ها و طبقات اجتماعی گوناگون توجه نمود و با شناخت روابط ارزش­های اجتماعی با ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به علل تغییرات و دگرگونی­های ارزش­های اجتماعی پی برد.[15]
 
منبع ارزش­ها
منبع ارزش­ها در دو سطح تحلیل می­شوند:
1. مبنای وفاق اجتماعی درباره پایگاه بالا یا پائین، تملک چیزهایی است که توسط فردی، که در فرهنگ جامعه خوب ارزیابی می­شود، این شرایط ارزیابی از اختیار فرد خارج و نیز این منبع ارزش نسبت به شخص اجتماعی خارجی است.
2. در سطحی انتزاعی­تر، شخص من­حیث­موجود انسانی­بودن منبع ارزش اجتماعی است. حیثیت انسانی شخص با پایگاه اجتماعی، محترم است. همین­که شخص مسئولیت اعمالش را برعهده می­گیرد، اعمال خوبش ستودنی و اعمال بدش نکوهیدنی است، مبنای ارزیابی اجتماعی است و این منبع، نسبت به شخص، درونی است.[16]
 
کارکردهای ارزش­های اجتماعی
علاوه‌بر آنکه هر فردی برای خود اهدافی را به­وجود می­آورد، اما فرهنگ نیز مجموعه­ای کلی از اهداف را برای اعضایش تدارک می­بیند. ارزش­های اجتماعی از نظر اخلاقی، تعیین­کنندۀ اهمیت و صحت پدیدۀ اجتماعی هستند. ارزش­ها قابل ادراکند، بار عاطفی دارند، میان تعداد زیادی اشخاص و گروه­ها مشترکند و با الزام خارجی همراهند و به­عنوان هنجارهای قضاوت به­کار می­روند. بنابراین، ارزش­ها، اهداف فکر و عمل اجتماعی نیستند، بلکه به­عنوان معیار برای یافتن اهداف و مسیرهای رسیدن به اهداف استفاده می­شوند که حضور اجتماعی آنان نتایج اجتماعی را به­بار می­آورد. پس کارکرد عمومی آن‌ها عبارت‌انداز:
1. به­اعتبار وجود آن‌هاست که نظام قشربندی اجتماعی ممکن می­شود؛ بدین­لحاظ، آن‌ها به­منظور سنجش ارزش اجتماعی گروه­ها باید وسایل آماده در اختیار اشخاص در جامعه قرار دهند.
2. آن‌ها توجه را معطوف اشیاء مادی همراه­ با فرهنگی اصلی متمرکز می‌کنند.[17]
همچنین، ارزش­ها ممکن است در مواردی جنبۀ مشخص و عینی داشته باشند، مانند احترام به والدین و... و یا این­که حالت کلی­تر و انتزاعی­تری داشته باشند، مانند سلامتی، عشق و یا دموکراسی. ارزش­ها بر رفتار افراد موثرند و به­عنوان ضابطه­ای جهت ارزیابی اعمال دیگران مورد استفاده قرار می­گیرند. معمولا رابطۀ مستقیمی میان ارزش­ها، هنجارها و قضاوت­ها یا نحوۀ عکس­العمل جامعه وجود دارد؛ به­عنوان نمونه، در جامعه­ای که به اموال خصوصی افراد احترام گذاشته می‌شود و یک ارزش تلقی می­شود، مطمئنا قوانینی علیه سرقت و تاراج اموال دیگران ایجاد می­گردد.[18]
از سوی دیگر، در هر جامعه به برخی از ارزش­ها بهای بیشتری داده می‌شود؛ در جوامع صنعتی خوش­قولی، پیشرفت مادی و رقابت از ارزش­های مهم‌اند و حال آنکه در یک جامعۀ غیرصنعتی ممکن است ارزش­های دیگری اهمیت داشته باشند. در یک جامعه ساده، اعضاء جامعه معمولا به­سهولت در مورد مجموعۀ مشخصی از ارزش­ها توافق دارند و حال آنکه در جوامع صنعتی معمولا نظام پیچیده و متضادی از ارزش­ها حاکم است. مثلا "آیا افراد باید فردگرایی را توسعه دهند تا به عقاید گروهی پاسخ دهند؟". در جوامع پیچیده، عدم توافق در زمینۀ ارزش­ها حالتی بی­پایان دارد و ارزش­ها به­طور مداوم، درحال دگرگونی هستند. تحول ارزش­ها همچنین بر آداب و رسوم و سنت­ها موثر واقع می­شود؛ گرایشات نیز درواقع آمادگی اقدام و یا رفتار به‌شیوۀ خاصی و درحقیقت، محرک­هایی برای اقدامات معین هستند. این گرایشات، وابسته به ارزش­هایند و هر دوی آن‌ها مبتنی بر اندیشه­ها و اعتقاداتی می­باشند که از طریق مشاهده و تعمق در رفتار دیگر مردمان به­وجود می­آیند. از آنجا که گرایشات و ارزش­ها از طریق فرهنگ جامعه تعریف می­شوند، از جامعه­ای به جامعه دیگر تفاوت دارند.[19]
 
چگونگی انتقال ارزش­ها
گرایشات و ارزش­ها، از طریق تجربه و روابط متقابل اجتماعی با دیگران آموخته می­شوند و گاهی ممکن است مبتنی‌بر پیشداوری­ها (Prejudice) و كلیشه­ها (Stereotypes) باشند؛ در كلیشه­سازی برای اشخاص یا گروه­ها معمولا ویژگی­هایی به آنان نسبت داده می­شود كه می­تواند بی­انتها و درنهایت بسیار متنوع باشد. اینكه گوئیم فلان گروه تنبل هستند و ... در این موارد با گونه‌‌هایی از كلیشه­سازی مواجه هستیم. درنهایت، نقش كلیشه این است كه وسیله­ای برای پیش­بینی رفتار دیگران در اختیار ما قرار دهد، هرچند كه ممكن است كلیشه مبتنی‌بر واقعیت نباشد؛ از سوی دیگر، این كلیشه­ها شیوه­ای از رفتار را در برابر شخص كلیشه­شده هم قرار می­دهد. كسی كه به او برچسب مجرم زده می­شود، ممكن است از خود رفتارهایی متناسب با این برچسب بروز دهد.[20]


[1]. رفیع­پور، فرامرز؛ وسایل ارتباط جمعی و تغییر ارزش­های اجتماعی، تهران، گروس، 1378، ص111.
[2]. بیرو، آلن؛ فرهنگ علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، تهران، کیهان، 1367، چاپ دوم، ص386.
[3]. صدرا، علی‌رضا و قنبری، علی؛ ارزش­­های حاکم بر جامعه ایرانی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، 1387، چاپ اول، ص150.
[4]. همان، ص152-151.
[5]. کوئن، بروس؛ درآمدی به جامعه­شناسی، محسن ثلاثی، تهران، توتیا، 1375، چاپ دوم، ص40-38.
[6]. چلپی، مسعود؛ جامعه­شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران، نی، 1385، چاپ سوم، ص57.
[7]. کوئن، بروس؛ پیشین، ص40-38.
[8]. گلابی، سیاوش؛ اصول و مبانی جامعه­شناسی، تهران، فردوس و مجید، 1372، چاپ سوم، ص95.
[9]. صدرا، علی‌رضا و قنبری، علی؛ پیشین، ص151.
[10]. محمد امزیان، محمد؛ روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات‌گرایی تا هنجارگرایی، عبدالقادر سواری، قم، پژوهشكده حوزه و دانشگاه و المهد العالمی للفكر الاسلامی، 1380، چاپ اول، ص127-126.
[11]. پارسانیا، حمید؛ سنت، ایدئولوژی، علم، قم، بوستان کتاب، 1385، چاپ دوم، ص20.
[12]. همان، ص23-21.
[13]. نیک­گهر، عبدالحسین؛ پیشین، ص281.
[14]. پانوف، میشل و پرن، میشل؛ فرهنگ مردم­شناسی، اصغر عسکری خانقاه، تهران، ویس، 1368، چاپ اول، ص141.
[15]. گلابی، سیاوش؛ پیشین، ص96-95.
[16]. نیک­گهر، عبدالحسین؛ مبانی جامعه­شناسی و معرفی تحقیقات کلاسیک جامعه­شناختی، تهران، رایزن، 1369، چاپ دوم، ص283.
[17]. همان، ص292.
[18]. محسنی، منوچهر؛ مقدمات جامعه­شناسی، تهران، محسنی، 1373، چاپ یازدهم، ص380.
[19]. همان، ص381-380.
[20]. همان، ص 381.

 


3/5 - (31)
 
 
 
1393/08/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas