در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  نقدي بر مقاله «آيا جهاد امري دفاعي است؟» (1) تبيين آيات قرآني پيرامون جهاد
تاریخ  :  1389/05/16
نویسنده: مهر چهره دهقانی
 
چكیده
نوشتار پیش رو نقدی است بر مقاله ای با عنوان «آیا جهاد امری دفاعی است؟». نویسنده‎ی مقاله­ی مورد نظر، موضوع جهاد را به چالش كشیده و آن را از احكام خشن اسلام قلمداد می‎كند و مدعی است حجم سنگینی از آیات قرآن به این موضوع اختصاص دارد. این نوشتار سعی دارد با نگاهی مستدل و به دور از تعصب و با ارائه‎ی شواهدی از قرآن و تاریخ زندگانی پیامبر ابتدا به بیان فلسفه‎ی تشریع جهاد پرداخته و پس از آن به بررسی شبهات پیرامون آن بپردازد. این مقاله در دو بخش تنظیم شده كه در بخش اول، آیات قرآنی درباره‎ی جهاد را مطرح كرده و با توجه به آن، علل تشریع حكم جهاد را تحلیل می‎كنیم.
 
مقدمه
نوشتار پیش‌رو نقدی است بر مقاله‌ی «آیا جهاد امری دفاعی‌ است؟» كه نویسنده در آن، جهاد به معنای جنگ با كفار را از احكام خشن اسلام قلمداد می‌کند در حالی که دین اسلام، به عنوان دین خاتم و كامل‌ترین دین، هم برای زندگی فردی و هم برای زندگی اجتماعی انسان برنامه دارد و روشن است که در اجرای احكام اجتماعی، تشكیل حكومت امری ضروری است و حكومت اسلامی، بدون یك برنامه حساب ‌شده برای دفاع از كیان اسلام (جهاد دفاعی) و بسط و گسترش ارزش‌های انسانی و اسلامی (جهاد ابتدائی) معنا ندارد. حكم جهاد در اسلام یك حكم عقلایی است كه هیچ منافاتی با رافت و رحمت اسلامی ندارد و نشان ‌دهنده‌ی كمال این دین است نه خشونت‌طلبی آن.
قبل از نقد مقاله مورد نظر، ذكر چند نكته ضروری است:
نكته ‌اول: هر صاحب اندیشه‌ای می‌داند كه در یك نوشته‌ی علمی، مجالی برای ناسزاگویی و توهین نیست؛ بلكه منطق قوی نویسنده موجب می‌شود تا خواننده به قضاوت صحیحی دست پیدا كند. در این میان كسانی كه از منطق قوی برخوردار نیستند به ناسزاگویی و توهین پناه می‌برند. نویسنده این مقاله كه مسلمانان را متهم به خشونت‌طلبی می‌كند و از انسانیت دم می‌زند خود از ابتدائی‌ترین آداب انسانی تهی است و در سراسر مقاله با خشم و كینه درباره‌ی مسلمانان، پیامبر و حتی خدای آن‌ها سخن می‌گوید. خواننده محترم خود قضاوت خواهد كرد كه با چنین تعصبی علیه اسلام و پیامبر مسلمانان چگونه می‌توان یك نقد علمی و بی‌طرف نوشت؟ چرا كه تعصب، چشم و گوش انسان را از دیدن و شنیدن حقیقت كور و كر می‌كند.
نكته ‌دوم: اسلام مجموعه‌ای از عقاید، احكام و دستورات اخلاقی است كه به صورت یك مجموعه‌ی منسجم و در هم تنیده ارائه شده و نمی‌توان احكام آن را جدا از سیستم اعتقادی و اخلاقی آن و یا یک حكم را جدا از مجموعه‌ی احكام بررسی كرد. نویسنده مقاله خواسته یا ناخواسته مرتكب چنین اشتباهی شده است. برای مثال اگر یك عضو از بدن مانند چشم را در جای خود و در صورت انسان در نظر بگیریم هم زیباست و هم كارآمد. اما همین چشم زیبا كه دست‌مایه‌ی شعر شعرای زیادی در طول تاریخ بوده است اگر از حدقه درآورده شود دیگر نه زیباست و نه كارآمد و به هر كسی عرضه شود، موجب انزجار او خواهد شد. پس احكام اسلامی را نمی‌توان جدا از سایر بخش‎های آن بررسی كرد. از طرفی گزینشی عمل كردن موجب مغالطه در تحلیل خواهد شد كه فقط افراد مغرض چنین می‌كنند.
نكته سوم: نكته‎ی دیگری كه باید به آن توجه شود این است كه اعتقادات اسلامی را باید با عقل پذیرفت؛ مثل اعتقاد به خدا، پیامبران و جهان آخرت. در اعتقادات هر نوع سؤالی می‎توان پرسید و عقلاً به نتیجه رسید اما احكام فرعی دین، تقلیدی است و پذیرش آن‎ها فرع بر این است كه قبل از آن خدایی اثبات شده باشد. خدایی كه عالم، عادل، حكیم و مهربان است و وقتی به چنین خدایی ایمان بیاوریم هر حكمی كند، حتی اگر فلسفه‎ی آن را ندانیم قابل پذیرش است. با این حال خداوند به دلیل ارزشی كه برای تعقل انسان قایل است فلسفه و علت تشریع بعضی احكام را ذكر كرده كه بدانند احكام اسلامی تابع مصالح است. بنابراین اگر فلسفه بعضی از احكام را به طور كامل درك نكردیم، قدحی به دین اسلام وارد نمی‎شود.
و آخر اینكه: هیچ‌گاه نباید عملكرد مسلمین را به پای اسلام نوشت. در بین مسلمانان چه در صدر اسلام و چه عصر كنونی، افراد سست ‌ایمانی بوده‌اند كه كارهایی مخالف دستورات اسلامی به نام خدا و اسلام انجام داده‎اند و این به معنای اسلامی ‌بودن همه‌ی رفتار آنان نیست.
 
خلاصه‎ای از مقاله‎ی «آیا جهاد امری دفاعی است؟» 
نویسنده در این مقاله حكم جهاد را یك حكم خشن، ددمنشانه و هدف از آن را غارت و چپاول ملت‌های دیگر معرفی می‌كند، او می‌گوید: حجم سنگینی از آیات، مسلمانان را به قتال و جنگ دعوت می‌كند و اگر هدف این آیات فقط دفاع بود، لازم نبود به دفاع سفارش شود؛ چون هر انسانی با عقل خود، تشخیص می‌دهد كه باید از خود دفاع كند. سپس اضافه می‌كند آن‌چه كه از سوی انسان‌گرایان غیرمسلمان به شدت باعث انزجار از اسلام می‌شود و بیش از هر موضوع دیگری به چشم‌ آن‌ها می‌آید، همین توحش و خشونت است كه در نتیجه‌ی باورهای اسلامی، در كردار اسلام‌گرایان نمایان می‌شود و مسأله جهاد كه از اصولی‌ترین و اساسی‌‌ترین مسائل در اسلام به حساب می‌آید، از مهم‌ترین نمودهای قانونی و نام‌گذاری شده‌ی این توحش و خشونت‌طلبی است. او معتقد است حمله مسلمانان به كشورهای متعدد، كه در جغرافیای امروز جهانی، هر كدام كشور مستقلی هستند، به هیچ عنوان نمی‌توانسته حالتی دفاعی داشته باشد. مسلمانان در این جنگ‌ها كه برای كشورگشایی و گرفتن غنیمت و جزیه انجام می‌دادند، علاوه بر كشتن مردان می‌توانستند به همسران آن‌ها تجاوز كنند و فرزندانشان را به بردگی بگیرند، خانه‌ها را تخریب کنند و درختان را قطع نمایند.
نویسنده بعد از آوردن شواهدی از قرآن، تاریخ و روایات، برای اثبات مدعای خویش، چنین نتیجه می‌گیرد:
گمان نمی‌كنم با توجه به داده‌هایی كه در این نوشتار به آن‌ها اشاره شده است شكی وجود داشته باشد كه در اسلام، جهاد به رسمیت شناخته می‌شود و جهاد تنها یك امر دفاعی نیست و كسانی كه این مسأله را رد می‌كنند، یا نادان و بی‌اطلاع هستند یا بی‌صداقت و انسان زده. زشتی و پلیدی جهاد اسلامی آنقدر زیاد است كه شایسته است یك انسان خردگرا و اخلاق‌مدار تنها به همین دلیل، اسلام را كنار بگذارد و خط بطلان بر روی این نظام سیاسی انسان‌ستیز و متجاوز به حقوق‌بشر و آزادی‎های دینی كه هر انسانی بر اساس اطلاعیه‎ی جهان‎شمول حقوق بشر سازمان ملل متحد، حق برخورداری از آن را دارد، بكشد.
 
با توجه به آنچه نقل شد در نوشتار حاضر به محورهای زیر پرداخته می‎شود:
1. جهاد در لغت و اصطلاح
2. آیات قرآنی درباره‎ی جهاد و تعداد آن
3. انگیزه و هدف از جهاد دفاعی
4. آیا جهاد فقط دفاعی است؟
5. هدف از جهاد ابتدایی
 
جهاد در لغت و اصطلاح
چنان كه راغب در مفردات گفته است واژه جهد به فتح اول (حرف ج) و ضم آن، در لغت به معنای صعوبت و مشقت آمده و اقرب الموارد آن را تلاش تؤام با رنج معنی می‎كند و در اصطلاح، جِهاد (به كسر حرف اول) مصدر است به معنای تلاش و اسم است به معنای جنگ و جنگ را از آن رو جهاد گویند كه تلاش تؤام با رنج است.[1]
 
آیات قرآن درباره‎ی جهاد  
نویسنده مقاله می گوید: واژه جهاد و مشتقات آن حدود 32 بار در قرآن آمده است كه رایج‌ترین معنای آن، جنگ در راه الله است. فراخوان قرآن از مسلمانان به جهاد كردن در بسیاری از آیات این كتاب صورت گرفته است. بیهوده نیست اگر گفته شود، اساساً هدف پیامبر اسلام از عَلَم كردن اسلام، جمع‌آوری آدم‌كش‌ها و تشكیل لشگر برای فتح و غارت اعراب بادیه‌نشین و همسایگان شبه جزیره عربستان بوده است. حجم سنگینی از قرآن را آیاتی تشكیل می‌دهند كه مسلمانان را دعوت به حرب، قتال و جهاد می‌كنند.
در پاسخ به این ادعا باید گفت در 36 آیه از آیات قرآن[2] از جهاد سخن گفته شده كه در مقابل باقیمانده آیات كه بالغ بر 6000 آیه است، تعداد اندكی است. علاوه بر این، اولین آیاتی كه بر پیامبر نازل شد، درباره علم و علم‌آموزی[3] و اولین قدم او برای نشر اسلام، دعوت و موعظه ‌حسنه بوده است:
«ادع الی سبیل ربك باالحكمة والموعظةالحسنه و جادلهم بالتی هی احسن»[4]
 
به عنوان نمونه می‎توان به اولین دعوت علنی پیامبر پس از سه سال دعوت پنهانی در یوم الانذار[5] و همچنین دعوت سران كشورهای دیگر به اسلام[6] و نامه‎های پیامبر به ایشان اشاره نمود.[7] با این شواهد كاملا روشن می‎شود كه هدف پیامبر فتح و غارت همسایگان شبه جزیره عربستان نبوده و ادعای نویسنده پوچ و بی‎اساس است. علاوه بر شواهد مزبور در قرآن آیاتی داریم كه مسلمانان را به ترك قتال و تحمل آزار و اذیت دشمنان در راه خدا دعوت كرده است؛ مانند این آیات:
«ود كثیرا من اهل الكتاب لو یردونكم من بعد ایمانكم كفارا حسدا من عند انفسهم مننن بعد ما تبین لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتی یاتی الله بامره»[8]
«بسیاری از اهل كتاب دوست می‎دارند كه شما را بعد از آنكه ایمان آورده‎اید به سوی كفر قبلی بر گردانند تا به این وسیله آتش حسدی كه در دل دارند فرو بنشانند و این مبارزات علیه اسلامشان بعد از یقین به حقانیت آن است؛ پس شما از ایشان عفو كنید و اغماض نمایید تا خدا امر خود را بیاورد.»
 
«قل یا ایها الكافرون* لااعبد ما تعبدون *و لا انتم عابدون ما اعبد
... لكم دینكم ولی دین»[9]
«بگو ای كافران من آنچه شما می‎پرستید، نمی پرستم. شما هم آنكه من می‎پرستم نمی پرستید ... دین شما برای خودتان و دین من برای خودم.»
 
به طور كلی می‎توان آیات جهاد را به 4 دسته تقسیم كرد:[10]
1- آیاتی كه ناظر به جهاد دفاعی است؛[11]
2- آیاتی كه درباره قتال با اهل كتاب است؛[12]
3- آیاتی كه ناظر به قتال با عموم مشركین است؛[13]
4- آیاتی كه دستور می‎دهد با عموم كفار چه مشرك و چه اهل كتاب قتال كنید.[14]
 
هدف از جهاد دفاعی
 بنابر قول همه‌ی مفسرین اولین آیه جهاد[15] بعد از تحمل سال‎ها شكنجه و اذیت و آزار مشركین بر پیامبر و مسلمانان نازل شد و ایشان را به مقابله با مشركان فراخواند:
«اُذِن للّذینَ یقاتلون بانّهم ظلموا و ان‌ الله علی نصرِهم لَقدیر»[16]
«به كسانی كه جنگ بر آن‌ها تحمیل گردیده، اجازه جهاد داده شده است؛ چرا كه مورد ستم قرار گرفته‌اند؛ و خدا بر یاری آن‌ها تواناست.»
 
این آیه اشاره به جهاد دفاعی دارد چون مظلوم باید از خود دفاع كند.
در اینجا نویسنده شبهه‎ای را مطرح می‎كند:
 «اگر جهاد تنها دفاعی بود، آیا لازم بود مسلمانان این‎قدر در قرآن تشویق به جهاد بشوند؟ آیا مسلمانان، خودشان شعورشان نمی‌رسید كه باید از خودشان دفاع كنند؟»
در پاسخ به این شبهه باید گفت: جدا از اینکه عالمان اسلامی جهاد در قرآن را منحصر در جهاد دفاعی نمی‎دانند، باید توجه داشت همه احكام اسلام تأسیسی و تماما جدید نیست بلکه برخی از آن‎ها پیش از اسلام هم در بین مردم رواج داشته و اسلام تنها حدود و شرایط انجام مناسب آن را مشخص كرده است. مسلّم است كه دفاع از خود یك حكم فطری است اما تنها راه آن جنگیدن در میدان جنگ نیست. پیش از این هم مسلمانان از خود دفاع می‎كردند اما به شیوه‎هایی چون هجرت و ... . این آیات حكم دفاع را امضا كرده و بیان می‎دارد كه پس از دوران صبر و تحمل در برابر زورگویی مشرکان که این نیز شیوه ای از تبلیغ دین به شمار می‎آید اكنون زمان جهاد فرا رسیده است. در ضمن، توصیه درباره‌ی یك موضوع اهمیت آن را می‌رساند. دفاع‌كردنی كه خداوند در قرآن به آن توصیه كرده، دفاع از فرد، خانه و قبیله نیست؛ دفاع از حقیقت و حقانیت است، دفاع از دین است، دفاع از برادری و برابری است، دفاع از یكتاپرستی است و در یك كلام دفاع از ارزش‌های انسانی است، كه بایسته و شایسته است مورد تاکید واقع شود.
 
هدف از جهاد ابتدایی
نویسنده پس از بیان این مساله كه اسلام گرایان جهاد را دفاع می‎دانند هدف خود را نقد این پاسخ دانسته و می‎نویسد:
«عمده ترین پاسخ سفسطه آمیزی كه به این اعتراض داده می‎شود این است كه جهاد مساله‎ای دفاعی است ... . هدف من از این نوشتار نقد این پاسخ و نشان دادن آن است كه این پاسخ دروغی دیگر است از طرف اسلام‎گرایان برای نقاب كشیدن بر روی چهره‎ی زشت و انسان ستیز اسلام».
او در چند صفحه بعد اعتراف می‎كند كه:
«معمولا این اختلاف نظر بین علمای اسلام و مسلمانان سكولار دیده می‎شود یعنی علمای اسلام معتقدند در اسلام جهاد تهاجمی وجود دارد و مسلمانان سكولار كه نمی‎خواهند اسلام را كنار بگذارند و در عین حال نمی‎خواهند به باورهای زشت و غیر انسانی آن باور داشته باشند این را رد می‎كنند».
 
 همانگونه که نویسنده شبهه‎گر نیز معترف است و قبلا نیز اشاره کردیم همه‌ی اسلام‌شناسان راستین جهاد ابتدائی را به عنوان یكی از احكام ضروری اسلام قبول دارند و در كتب روایی[17] و فقهی[18] به تفصیل درباره‌ی آن بحث كرده و گفته‎اند جهاد ابتدائی با شرایط و قیودی واجب می‌شود. شرایطی چون حضور پیامبر و یا امام معصوم و یا نائب خاص امام. به اعتقاد ما، سكولارها به دلیل كج فهمی‎شان و تحت تاثیر پیش فرض‎های نادرست خویش، هر نوع جهاد در قرآن را دفاعی تفسیر کرده‎اند و ما نیز به ایشان منتقدیم. تا اینجا روشن شد که شكی نیست دسته‎ای از آیات ناظر به جهاد ابتدایی است و دلیلی نداشت كه نویسنده برای اثبات آن خود را به زحمت انداخته و صفحات زیادی را به این امر اختصاص دهد. چیزی كه اینجا مهم است انگیزه و هدف از جهاد ابتدایی است.
 
نحوه دلالت آیات جهاد
آیاتی كه جهاد را واجب می‌كنند مطلق نیستند و با آیات دیگر قرآن قید می‌خورند. آیت‌الله مطهری(ره) پس از ذكر تعدادی از این آیات و تحلیل آن‎ها در این‎باره می‌نویسد: «[این آیات] نشان داد كه دستور اسلام در موضوع جنگ‌ها اگر در بعضی آیات، مطلق است در بعضی دیگر مقید است و روی قاعده مسلّم عرفی و اصولی، مطلق را باید بر مقید حمل كرد».[19]
می‎توان گفت این آیات هر كدام به گوشه‎ای از هدف جهاد ابتدایی اشاره دارد و بحث جهاد را از تهاجم های وحشیانه جدا می‎كند.
برخی از آیات مقید از این قرار هستند:
جهاد در مقابل حمله‎ی دشمن 
«قاتلوا فی سبیل‌الله الذین یقاتلونكم و لاتعتدوا ان‌ الله لایحب المعتدین»[20]
«و در راه خدا با كسانی كه با شما می‌جنگند، نبرد كنید و از حد تجاوز نكنید كه خدا تعدی‌كنندگان را دوست نمی‌دارد.»
 
در این آیه، جهاد زمانی واجب می‌شود كه دشمنان شروع به جنگ كنند یا قصد جنگ داشته باشند و در انتهای آیه هشدار می‎دهد كه از حد تجاوز نكنید. این، فارق و جدا كننده‎ی جهاد مقدس از تهاجم مردود است.[21]
«و قاتلوا المشركین كافّهً كما يقاتلونكم كافة»[22]
«با مشركان، دسته‌جمعی پیكار كنید، همان‌گونه كه آن‌ها دسته‌جمعی با شما پیكار می‌كنند.»
جهاد برای رفع فتنه
«و قاتلوهم حتّی لاتكون فتنهً و یكون ‌الدین كلّه للّه»[23]
«و با آن‌ها پیكار كنید تا فتنه برچیده شود و دین همه برای خدا باشد.»
 
در این جا جهاد برای رفع فتنه است. منظور از فتنه این است كه آنها می‎خواهند مسلمانان را از دین خودشان خارج كنند پس با آنها بایست جنگید تا این فتنه از میان برود.
 
جهاد برای نجات مستضعفان 
«و ما لكم لاتقاتلون فی سبیل‌الله و المستضعفین من‌ الرّجال و النّساء و الولْدان»[24]
«چرا در راه خدا و مردان و زنان و كودكانی كه تضعیف شده‌اند، پیكار نمی‌كنید»
 
در این آیه نجات مستضعفان از بند، سبب صدور فرمان جهاد است كه هم شامل مستضعفان فكری است هم مستضعفان اقتصادی.
 
جهاد برای گسترش پیام اسلام 
«قل یا اهل‌ الكتاب تعالوا الی كلمهٍ سواءٍ بیننا و بینكم الّانعبد الا الله و لانشركَ به شیئاً و لایتّخذَ بعضنا بعضاً ارباباً من دون ‌الله»[25]
«بگو: ای اهل كتاب بیائید به سوی سخنی كه میان ما و شما یكسان است، كه جز خداوند یكتا را نپرستیم و چیزی را همتای او قرار ندهیم، و بعضی از ما، بعض دیگر را به خدایی نپذیرد.»
 
این آیه برای بسط و گسترش ارزش‌های انسانی همچون برابری و ارزش‌های الهی همچون یكتاپرستی است. پس جنگ برای چیزی است كه نسبتش با همه افراد بشر یكسان است.
در اینجا شبهه دیگری مطرح می‎شود و آن شبهه این است كه مگر در قرآن نیامده «لا اكراه فی الدین» پس چرا اگر كسی اسلام را نپذیرفت، باید او را كشت؟
پاسخ آن است كه اسلام و دین توحیدی اساس و ریشه‎اش فطرت است و به همین جهت می‎تواند انسانیت را در زندگیش به سوی صلاح بكشاند.[26] پس قرآن حكم می‎كند به اینكه دفاع از این حق فطری، حق دیگری است كه آن نیز فطری است:
«لولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع و بیع و صلوات و مساجد یذكر فیها اسم الله كثیرا و لینصرن الله من ینصره ان الله لقوی عزیز»[27]
«و اگر نبود كه خدای تعالی بعضی از مردم را به دست بعضی دیگر دفع كند قطعا كلیساها و كنیسه ها و مساجد كه در آنها یاد خدا بسیار می‎شود، ویران می‎شد و لیكن خدای تعالی هر كه را یاریش كند به یقین یاریش كند كه خدا به یقین قوی و عزیز است.»
 
به حكم این آیه، پایداری دین توحید منوط به این است كه خدا به دست مؤمنین، دشمنان انسانیت را از میان بر دارد. در آیه دیگر خداوند جهاد را زنده كننده مؤمنین خوانده است و قتال (چه به عنوان دفاع و چه به عنوان قتال ابتدایی) در حقیقت دفاع از حق انسانیت است. پس شرك به خدا هلاك انسانیت است و مرگ فطرت، و قتال كه همان دفاع از انسانیت است این حیات را تضمین می‎کند. نویسنده به این هم اعتراض می‎كند و می‎گوید:
«روشن است كه در دفاع از اسلام جنگیدن، یك جنگ را دفاعی نمی‎كند، اگر این‎گونه باشد همه جنگ‎ها را می‎توان دفاعی نامید مثلا حمله صدام حسین به ایران را می‎توان به دلید اینكه در دفاع از نظریات صدام حسین بوده است دفاعی نامید».
از این حرف نویسنده معلوم می‎شود كه ایشان درك صحیحی از اسلام ندارد چون كاملا واضح است كه در اسلام نه هر انسانی ارزشمند است و نه هر عقیده‎ای. انسانی ارزشمند است كه در مسیر صلاح بشریت گام بردارد نه فساد جامعه بشری. ملاک جهاد، حفظ مصلحت نوع بشر است و طبق فطرت انسانی که با براهین عقلانی نیز تایید می‎شود مصلحت اساسی آن‎ها در شنیدن حکم خدا و روی آوردن به اوست و هر انسانی که مانع این مهم شود و هر عقیده‎ای که در جهت خلاف این حق بشری حرکت می‎کند محکوم به نابودی است. به علاوه از مهم‎ترین احكام جهاد ابتدایی حضور معصوم و صدور فرمان چنین جهادی از ناحیه اوست نه اینكه هر مسلمانی چنین حقی دارد. علامه طباطبایی می‎نویسد:
«هر قتالی در حقیقت دفاع است و دفاع از حقوق انسانیت حقی است مشروع و فطری و فطرت، استیفای آن حق را برای انسان جایز می‎داند. قرآن كریم اثبات نموده كه مهم‎ترین حقوق انسانیت، توحید و قوانین دینی‎ای است كه بر اساس توحید تشریع شده. هم چنان كه عقلای اجتماع انسانی نیز حكم می‎كنند بر اینكه مهم‎ترین حقوق انسان حق حیات در زیر سایه قوانین حاكم بر جامعه اسلامی است، قوانینی كه منافع افراد را در حیاتشان حفظ می‎كند».[28]
پس اول آن‌كه فرمان جهاد، مطلق نیست. علاوه بر این، فرمان جهاد و جنگ با مخالفان در جایی است كه آنان مقاومت كنند. اگر آنان از روی میل و رغبت اسلام را می‌پذیرفتند دیگر جنگ لازم نبود، پس هدف اصلی اسلام جنگیدن نیست بلكه ایمان و هدایت است.
دوم آن‌كه باید ببینیم آیا جنگ مطلقاً بد است؟ هر انسان آزاده‌ای می‌داند كه جنگ اگر به منظور تهاجم به ملتی برای چپاول ثروت آن‌ها یا كشورگشایی باشد، امری نادرست و ضدانسانیت است. در حقیقت تجاوز بد است نه جنگ. هر جنگی تجاوز نیست. هدف اسلام از صدور فرمان جهاد ابتدائی، كشورگشایی و جمع غنائم نیست. جنگ اسلام به خاطر بسط ارزش‌های انسانی است. اگر ملتی در گوشه‌ای از دنیا مورد ظلم قرارگرفته یا این‌كه سردمداران آن‌ها مانع رسیدن حق و ندای اسلام به گوش آن‌ها می‌شوند آیا نباید برای رهائی این انسان‌ها قیام كرد؟ آیا ‌نباید برای استیفای این حق انسانی جنگید؟ بنابراین جهاد ابتدایی برای رفع موانع رساندن پیام حق به ملت‌هاست. وقتی حقیقت به گوش آن‌ها رسید مخیرند كه اسلام را انتخاب كنند یا نكنند و همین است معنای «لااكراه فی‌الدین».[29]
 
نتیجه‎گیری
جهاد یكی از احكام اسلامی است كه در قرآن به آن اشاره شده و علت تشریع آن بیان شده است. جهاد گاهی دفاعی است كه در این صورت هدف از آن دفاع در مقابل تجاوزگران است و گاهی ابتدایی است كه با شرایط خاصی مانند حضور امام معصوم و با قیود‎ی چون دفع فتنه‎ی دشمنان و بسط و گسترش اسلام واجب می‎شود. البته باید گفت حكم جنگ با دشمنان پس از دعوت آنان به اسلام و عدم پذیرش آنان است. اسلام دین هدایت است اما اگر افرادی مانع رسیدن پیام حق به بشریت بشوند باید این موانع را از بین برد.
 
 
 
مطلب مرتبط:
 
منابع
قرآن كریم
1)  جبل العاملی، زین الدین؛ الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، قم، دارالتفسیر، 1378.
2)  حمیری، ابن هشام؛ السیرة النبویه، بیروت، دار المعرفه، بی تا.
3)  دشتی، محمد؛ ترجمه نهج البلاغه، قم، دفتر نظارت انتخابات استان قم، 1384.
4)  طباطبایی، محمدحسین؛ ترجمه تفسیر المیزان، موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، 1374.
5)  عاملی، حر؛ وسائل الشیعه، قم، مؤسسه ال البیت، 1409هق.
6)  قرشی، علی اكبر؛ قاموس قرآن، تهران، دار الكتب الاسلامیه، 1371.
7)  كلینی؛ الكافی، تهران، دارالكتب الاسلامیه، 1365.
8)  مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج20، قم، انتشارات صدرا، 1378.
9)  میر شریفی، سید علی، پیام آور رحمت، تهران، سمت، 1385.


[1]. قاموس قرآن، ج2، ص77 و 78.
[2] . بقره: 218، آل‌عمران: 142، نساء: 95، مائده: 35 و 53 و 54، انعام: 109، انفال: 74 و 75، توبه: 16 و 20 و 24 و 41 و 44 و 73 و 44 و 79 و 81 و 86 و 88، نحل: 38 و 110، حج: 78، نور: 53، فرقان: 52، عنكبوت: 8 و 60 و 69، لقمان: 15، فاطر: 42، محمد: 42، حجرات: 15، صف: 11، تحریم: 9، ممتحنه: 1
[3] . علق: 5.
[4]. نحل: 125.
[5]. سیره ابن هشام، ج1، ص262.
[6]. همان، ج2، ص 607.
[7]. پیام آور رحمت، ص156. در نامه ای كه پیامبر به قیصر روم می‎نویسد چنین آمده است: «به نام خداوند مهر ورز مهربان. از محمد فرستاده خدا به قیصر بزرگ روم. سلام بر كسی كه از هدایت پیروی كند. اما بعد، من تو را به اسلام فرا می‎خوانم. اسلام بیاور تا سلامت بمانی و خداوند تو را دو بار پاداش دهد. اگر روگردان شوی گناه قومت بر عهده تو خواهد بود ای اهل كتاب بیایید به سوی سخنی كه بین ما و شما یكسان است و آن اینكه جز خداوند را نپرستیم و چیزی را شریك او قرار ندهیم و بعضی از ما بعض دیگر را به جای خدا به سروری نگیریم».
[8] . بقره : 110.
[9] . كافرون : 6.
[10] . المیزان، ج2، ص94-97.
[11] . حج : 40.
[12] . توبه : 29.
[13] . توبه : 36.
[14] . توبه : 123.
[15] . حج: 38 و41
[16] . حج: 38 و 39
[17] . رك كلینی، الكافی، دارالكتب ‌الاسلامیه، تهران، ج5، 1365. باب نوادر، كتاب جهاد، ص10. شیخ حرعاملی، وسائل‌الشیعه، ج15، صص 91-10
[18] . ر.ك جبل‌العاملی، زین‌الدین، الروضة البهیه فی شرح‌ اللمعة‌ الدمشقیه، دارالتفسیر، قم، 1378، صص 328-310
[19] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، قم، ج20، چ پنجم، 1378، ص235.
[20] . بقره: 190
[21] . رك مجموعه آثار، ج20، ص231.
[22] . توبه: 36
[23] . انفال: 39
[24] . نساء: 75
[25] . آل‌عمران: 64
[26] . روم : 30.
[27] .حج: 40.
[28] . المیزان، ج2، ص104.
[29] . مجموعه آثار، ج20، ص259.

 

 


2.4/5 - (9)

Note : Database Server Is Inactive Or Server Is Dump!

Pajoohe dbo : this table doesn't exist!

 
 
 
1393/05/30
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas