در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  احزاب چپ گرا leftist parties
نویسنده :  محرم حقي
كلمات كليدي  :  كارل ماركس، فريدريش انگلس، طبقه ي كارگر، چپ، راست، سوسياليسم، ماركسيسم، پرولتاريا،تقي اراني، 53 نفر، حزب توده، علوم سياسي
تاريخچه­ي استفاده از اين مفاهيم براي توصيف جناح­هاي سياسي به حوادث بعد از انقلاب فرانسه برمي‌گردد. پس از پيروزي انقلاب فرانسه در پارلمان اين كشور بحثي جدي در خصوص ميزان اختيارات پادشاه در مقابل پارلمان درگرفت و عملا نمايندگان به دو بخش تقسيم شدند. بخشي كه خواهان حق وتوي پادشاه در مقابل مجلس بودند و بر اين عقيده بودند كه شاه مي‌تواند كليه­ي قوانين مصوبه­ي مجلس را وتو نمايد. در مقابل بخش دیگری از نمايندگان از رژيم پادشاهي مشروطه جانبداري مي‌كردند و خواهان حداقل اختيارات براي پادشاه بودند.[1]
نمايندگان محافظه­كار طرفدار حق وتوي پادشاه كه مخالف تغييرات اساسي در قوانين و مقررات بودند در سمت راست رئيس مجلس مي‌نشستند و نمايندگان انقلابي و جمهوري­خواه كه خواستار تغييرات اساسي و بنيادي سريع در جامعه بودند و طرفدار پادشاهي مشروطه بودند در سمت چپ رئيس مجلس می­نشستند.[2] بدين ترتيب در محاورات اين دو گروه نمايندگان به نام محل جلوس­شان ناميده شدند و مفهوم چپ و راست وارد ادبيات سياسي فرانسه شد و با توجه به موقعيت خاص فرانسه بعد از انقلاب اين اصطلاح به سرعت از مرزهاي فرانسه عبور كرد و در بسياري از كشورها مورد استفاده قرار گرفت. از قرن نوزدهم با ظهور سوسیالیسم و اندیشه‌های مارکسیستی، طرفداران اين انديشه­ها در جهان نيز چپ ناميده شدند و در ايران نيز به محض تشكيل نخستين احزاب سياسي در جریان انقلاب مشروطيت اين مفاهيم مورد استفاده قرار گرفتند.[3]
اندیشه­های چپ - سوسياليستي و ماركسيستي - به آرا، ایده­ها و نظریات کارل مارکس (1883-1818 ) و فریدریش انگلس (1895-1825) برمی­گردد که در آلمان تولد یافتند و در فضای خاص اجتماعی، سیاسی و فکری در دوران پر تلاطم اروپا (آلمان، فرانسه و انگلیس) نشو و نمو کردند.
اطلاعات وسيع انگلس از وضع طبقه­ي كارگر و مسايل مشكلات صنعتي، مايه و پيش­زمينه­اي براي دانش­پژوهي گسترده­ي كارل ماركس گرديد، از نظر ماركس، معضلات اجتماعي فقط از طريق تلاش­هاي مداوم بشر در راستاي متحول كردن دنياي اجتماعي واقعي قابل حل مي­باشند. از ديدگاه ماركس و انگلس، مشكل تمامي انسان­هاي آرماني و مطلق، چيزي جز ناتواني آشكار آنان براي هرگونه تاثيرگذاري بر دنياي حقيقي نمي­باشد، اما دنياي حقيقي به راستي دگرگون مي­شود، و سير تاريخ نيز گواه آن است. انسان­ها نيز دنيا را دگرگون مي­كنند.
ماركس براي اين دگرگوني ديالكتيك هگل را كه حاوي تز، آنتي­تز و سنتز است، به عاريه مي­گيرد و اعلام مي­كند: يك فرايند حقيقي در دنياي حقيقي وجود دارد، فرايندي كه در پيكارهاي متوالي جهان، طبقات استثمارشده (پرولتاريا) و طبقه استثمارگر (بورژوازي) خلاصه مي­شود.[4] بنابراين با توجه به وجود انديشه­هاي تحول­خواه، تغييرطلب و مخالفت با وضع موجود در ماركس و به تبع وي در ماركسيست­ها، چپ تلقي شده­اند. 
در بين نظريه­پردازان علم سياست براي اولين­بار موريس دوورژه مفهوم چپ و راست را مبناي تقسيم­بندي احزاب سياسي قرار داد. وي بر اين عقيده است كه در قلمرو سياست فقط دو گرايش چپ و راست وجود دارد كه هر­كدام داراي آموزه‌هاي انقلابي و محافظه­كارانه هستند.[5]
 
اصول كلي چپ و راست
در ادبيات سیاسي غالبا چپ­ها شامل نيروهاي انقلابي و خواهان دگرگوني‌هاي سريع اساسي بوده‌اند كه به برقراري عدالت اقتصادي، برابري، تاكيد بر انترناسيوناليسم ضد استعماري و بهره‌گيري از روش­های قاطع و انقلابی مشهورند و خواهان نظارت دولت بر اقتصاد و مبارزه با سودجویی سرمایه‌داری و به نحوی طرفدار اقتصاد دولتی بوده‌اند.[6]
اکثر گروه­های چپ، ویژگی‌هایی چون مخالفت با دخالت مقامات روحانی و دینی در سیاست و تعلیم و تربیت، اعتقاد به مسئولیت دولت در مورد تأمین بخشی از رفاه مردم، اعتقاد به آزادی سیاسی و تساوی حقوق سیاسی عموم مردم، برابری، قانون و نفی امتیازات طبقاتی و اشرافی و باور به عدالت اجتماعی، طرفداری از توده‌های محروم و کارگران، رد احترام به سنت و نفی حجیت سنت در مقابل عقل و اعتقاد به عقل و عقل­گرایی دارند.[7]
در مقابل گروه­های راست­گرا مخالف تغییرند و معتقدند وضع موجود را تا حد ممکن باید حفظ کرد.[8] این­ها تفاوت طبقاتی را تقریبا جزئی از نظام طبیعی تلقی نموده و طرفدار سنت­ها، دولت­های قومی و حداقل دخالت دولت در امور اقتصادی می‌باشند.[9]
راستی‌ها در عین اعتقاد به سکولاریسم و مبانی تفکر مدرن غربی، گرایش شدید به دفاع از ناسیونالیسم، جلوگیری از تحرکات انقلابی و رادیکال، دفاع از حفظ وضع موجود و طرفدار نظام­های سرمایه‌داری و ترویج خصوصی­سازی در اقتصاد بوده و هستند.[10]
 
احزاب و انديشه­هاي چپ در جهان
در قرن نوزدهم با ظهور سوسیالیسم و اندیشه‌های مارکسیستی، مارکسیست­ها که اندیشه­ي خویش را سوسیالیسم علمی و خود را نماینده­ي نیروهای بالنده، پویا و انقلابی تاریخ و مدافع حقوق و منافع کارگران و زحمتکشان جهان می‌خواندند به­عنوان چپ نامیده شدند.[11] بنابراین عنوان چپ به گروه کثیری از کمونیست­ها و سوسیالیست­ها و نیز احزاب گوناگون از حزب کمونیست مائو در چین گرفته تا حزب سوسیال دمکرات جمهوری فدرال آلمان اطلاق شده است.[12]
 
احزاب و انديشه­هاي چپ در ايران
در ايران نيز به محض تشكيل نخستين احزاب سياسي در جریان انقلاب مشروطيت که با شکل­گیری تفکرات چپ در روسیه و تکوین انقلاب این کشور همراه بود، اين مفهوم مورد استفاده قرار گرفت.
چپ در فرهنگ سیاسی ایران کاربرد دوگانه­ای دارد. کاربرد فراگیر و وسیع آن، برای اشاره به هر گروهی که به مارکسیسم گرایش داشته به کار رفته است. این گروه­ها طیف سیاسی گسترده­ای، از سوسیال دموکرات­ها که در مشروطیت فعال بودند تا دموکرات­های چپ سال­های اخیر و حتی گاهی احزاب مذهبی که به بخشی از اندیشه­های مارکسیستی یا سوسیالیستی تمایل دارند، را دربر می­گیرد. کاربرد دیگر آن که خاص و محدودتر است و به معنای دقیق­تر آن می­باشد، در اطلاق به آن دسته از گروه­های مارکسیست – لنینیست، یا کمونیست به کار می­رود که طرفدار سرنگونی انقلابی و قهرآمیز نظام سیاسی-اجتماعی موجود و نشاندن یک دولت سوسیالیستی مطابق الگوی شوروی، یا الگوی دیگر، به جای آن بودند.[13]
 از این رو پس از پیروزی انقلاب مشروطه احزاب سیاسی کشور به مفهوم کنونی از یک سو با اثرپذیری از ناسیونالیسم و دمکراسی و از سوی دیگر با الهام و ارتباط با اندیشه‌های چپ در روسیه و بخصوص قفقاز به­وجود آمدند و به نام‌های حزب اعتدالیون و حزب اجتماعیون عامیون که ترجمه­گونه‌ای از سوسیال دمکرات بود شکل گرفتند. در دوران رضاخان، تقی ارانی و جمعی از یاران و هم­فکران او که گروه معروف به 53 نفر را تشکیل دادند و جریان چپ را تداوم بخشیدند، ولی با دستگیری این گروه و درگذشت تقی ارانی در زندان این جریان از حرکت باز ایستاد. اما با خروج رضا شاه از کشور در شهریور 20، ادامه­دهندگان تفکر چپ به تشکيل نخستین حزب سراسری فراگیر و فعال چپ در کشور به نام حزب توده ایران اقدام می‌کنند.[14] در ایران چپ بر دو پایه­ي چپ با گرایش اعتقادی کمونيستی و گرایش مذهبی شکل گرفته بود كه وجه تمايز اين دو پايه در اعتقاد داشتن به خدا و آموزه­هاي ديني مي­باشد. همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی گرایش­ها و اندیشه­هایی با ویژگی­هایی چون دفاع از آزادی و عدالت، حمایت از محرومان و مستضعفان، مقابله با سرمایه­داری و خصوصی­سازی، مخالفت با انباشت سرمایه و ثروت­اندوزی و دفاع از حقوق کارگران که از آرمان­های انقلاب بود و طرفداران جدی نیز داشت، مطرح شد و بعد از تشکیل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی عملا جریان چپ اسلامی در صحنه­ي سیاسی جمهوری اسلامی به­وجود آمد، که این جریان حاکمیت دهه­ي اول انقلاب را در سیطره­ي خود داشت.
گرایش شدید به رفتارهای رادیکالی و تند، دفاع از تمرکزگرایی در اداره­ي امور، تجویز دین حداکثری و محدود کردن قلمرو آزادی­ها حقوق شهروندی، دفاع از دولت حداکثری و مخالفت با خصوصی­سازی، دفاع از محرومان، حاشیه­نشینان و اقشار آسیب­پذیر و طرفدار عدالت اجتماعی، استکبارستیزی و بالاخره فصل­الخطاب دانستن ولایت مطلقه­ي فقیه در همه­ي امور را باید از ویژگی­های جریان چپ اسلامی در دهه­ي اول (1368-1358) دوران انقلاب برشمرد. این جریان خواهان اتخاذ مواضع رادیکال و انقلابی در برابر کشورهای جهان بود که از نظر آنان صدور انقلاب معنا و مفهومش یکی همین بود. در حوزه­ي سیاست داخلی هم گرایش بسته و محدود در اداره­ي امور و مخالفت با انفتاح فضای سیاسی-فرهنگی کشور بود.[15]
در دوره­ي نخست‏وزيرى مهندس موسوى نيروهاى موسوم به چپ اكثريت يافتند. اين گروه كه بعدا به چپ سنتى موسوم شدند، در مجلس سوم در اكثريت بودند. عمده‏ترين گروه­هاى طرفدار اين جناح را مجمع روحانيون مبارز، اعضاى سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى، و دفتر تحيكم وحدت تشكيل مى‏دادند. در دوره‏ى رياست جمهورى آقاى هاشمى رفسنجانى اصطلاح «چپ مدرن» مطرح شد. چپ مدرن جريانى است كه به هر دليل، به بازنگرى در انديشه‏ها و نظرات خود پرداختند. محصول اين تأمّل، چرخش در بعضى از مواضع راديكال، و اصلاح و تعديل بخشى از شعارها و آرمان­هاى اين جناح بود. فضاى باز سياسى و فرهنگى، توسعه‏ى اقتصادى، تنش‏زدايى در سياست خارجى، تسامح و تساهل در عرصه‏ى فرهنگ و سياست جزو شعارهاى چپ مدرن است. اين گروه طرفدار آزادى بيان و گسترش آزادى‏هاى سياسى محسوب مى‏شوند.


[1]. ايوبي،حجت­الله؛ پيدايي و پايايي احزاب سياسي در غرب، تهران، سروش، 1379، ص 165 .
[2]. دارابي، علي؛ جريان­شناسي سياسي در ايران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه، 1388، ص 42 .
[3]. ايوبي، حجت­الله؛ پيشين.
[4]. احمدی حاجیکلایی، حمید؛ جریان­شناسی چپ در ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه، 1387،ص54.
[5]. همان، ص 169
[6]. زرشناسی، شهریار؛ واژه­نامه­ي فرهنگی سیاسی، تهران، کتاب صبح، 1383، ص 117
[7]. بیات، عبدالرسول؛ و جمعی از نویسندگان؛ فرهنگ واژه‌ها، تهران، موسسه­ي اندیشه و فرهنگ دینی، 1381 ص 261
[8]. همان
[9]. بابایی، غلامرضا؛ فرهنگ سیاسی، تهران، آشیان، 1382، ص 253
[10]. زرشناسی، شهریار؛ پیشین، ص 117   
[11]. مدیر شانه‌چی، محسن؛ احزاب سیاسی در ایران، تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1375، ص 28
[12]. بابایی، غلامرضا؛ پیشین.  
[13]. ر. ك: بهروز، مازیار؛ شورشیان آرمان­خواه (ناکامی چپ در ایران)، ترجمه­ي مهدی پرتوی، تهران، ققنوس، 1384،
[14]. مدیر شانه­چی، محسن؛ پیشین.
 .[15] دارابي، علي؛ پيشين، ص250

 


3.7/5 - (7)
 
 
 
1393/08/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas