در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  عقائد معتزله و نقد آن (عذاب قبر) (Mutazilite views and their criticism (Suffering
نویسنده :  سيد حسين ميرنور الهي
كلمات كليدي  :  معتزله، عقل گرائي، عدليه، قدريه، اصحاب العدل
 علم كلام همانطور كه يك علم درون ديني محسوب شده و موجب همگرائي برخي عقايد بوده، به همان نسبت نوعي ستيز با برخي علوم درون ديني مانند فقه و حديث و اخلاق و بطور کلی معارف، به همراه داشته است. عقلي انگاشته شدن كلام و تعبدي بودن علوم ديگر، زمينه چنين تضادي را تشديد مي­كند. تحليل صرف عقلي مسائل بدون در نظر گرفتن معارف وحیانی و شريعت مي­تواند يكي از آسيبهاي بروز يافته در كلام و نيز فلسفه را هويدا كند.
 
آسیب اعتقادات دینی در مکاتب اهل سنت
 برخی مکاتب مانند مکاتب معتزلی با تحلیل عقلی صرف به مسائل اعتقادی پرداخته­اند. اگرچه تفكر و انديشه در مكتب اسلام اهميت ويژه­اي دارد ولي همانطور كه استفاده افراطي از اسناد روائی بدون بهره گیری از عقل آفت زاست، استفاده از عقل بدون توجه به شريعت و عناصر اعتقادي مكتب وحي نيز مضر است. آفت اين روش، قياس گرائي و توهم گرائی است. به هرحال اعتدال و برداشت اجتهادي به طريق صحيح مانع از افراط و تفريط در بكارگيري از عقل است. بررسي نفی عذاب قبر به عنوان یکی از عقائد مكتب معتزله موضوع بحث اين نوشتار است.
 
اسناد معتبر بر اثبات عذاب قبر
 روایات مربوط به فشار قبر و راههاي خلاصي از آن تماما دلیل براي اثبات عذاب قبر است. يكي از ويژگي‌هاي عالم برزخ‌ ‌فشار قبر مي‌باشد. فشار قبر نسبت به افراد متفاوت است؛ ‌بعضي از افراد فشار قبر‌ ‌ندارند و آنها كه فشار قبر دارند از نظر شدت و ضعف يكسان ‌نيست و بستگي به اعمال‌ ‌آنها دارد‌. با توجه به اين امور، انكار منكرين از معتزله بی­جهت مي­شود. اکنون به عواملي كه موجب فشار و عذاب قبر مي‌شود اشاره می­کنیم:
‌1ـ سخن چینی و مراعات نكردن طهارت و نجاست و پرهيز نكردن از بول‌‌ و بی­مهری به همسر [1]
 2- در كتاب ثواب الاعمال آمده است كه يكي‌ ‌از علماي بني‌اسرائيل از ‌دنيا رفت و فشار قبر بر او وارد شد؛ چرا كه او يك بار نماز‌ ‌را (عمداً) بي‌وضو خوانده بود و از ‌كنار مظلومي گذشته بود و او را ياري نكرده‌ ‌بود. [2]
 3- ضايع نمودن نعمت‌هاي الهي: پيامبر اكرم(ص) فرمودند: فشار قبر براي مؤمن، ‌كفاره تباه نمودن نعمت‌ها از‌ ‌ناحيه‌ي اوست. [3]
4. امام صادق فرموند: افراد کمی از فشار قبر نجات پیدا می­کنند. [4]
5. غیبت نمودن. [5]
 
 
 اما عواملي كه باعث‌ ‌كاهش يا رفع فشار قبر مي‌شود:

‌1ـ نماز وحشت. ‌‌[6]
‌2ـ هر كس چهار‌ ‌مرتبه حج به جا آورد عذاب قبر از او ‌برداشته مي‌شود. [7]
 ‌3- وفات از ظهر پنجشنبه تا ظهر جمعه و یا شب جمعه. [8]
4. قرائت سوره نساء در هر روز جمعه. [9]
 
اسناد معتبر بر اعتقاد به نکیر و منکر
 در روایات و دعاهای بسیاری بر وجود منکر و نکیر به عنوان دو فرشته­ای که مامور سوال نمودن از عقاید اصلی در عالم برزخ هستند تصریح شده است. [10]راههای در امان ماندن از سوالات و رنج و عذاب این دو فرشته را به بندگان آموخته­اند؛ مانند تلقین میت، نوشتن دعای جوشن کبیر بر روی کفن، نماز شب، احیای شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان و قرائت صد رکعت نماز مخصوص در آن شب و روزه ماه شعبان به مدت نه روز، قرائت سوره الهیکم التکاثر هر شب در جای خواب و زیارت حضرت امام حسین(ع) و...[11] تمام این روایات موجودیت این دو را ثابت می­کند بدون اینکه عقل در این مرحله حکمی داشته باشد.
 
اعتقاد معتزله در نفی عذاب قبر
 ابوالحسن اشعری در مقالات الاسلامیین می­گوید: درباره عذاب قبر اختلاف شده است. خوارج و معتزله این امر را نفی نموده­اند ولی اکثر اهل اسلام به آن معتقد هستند. [12]
اکثر متاخرین از معتزله عذاب قبر را انکار نموده­اند و استدلالشان برای این مدعی این است که میت مانند سنگ است؛ یعنی از جمادات است و پُر واضح است که جمادات روح ندارند تا احساس داشته باشند و عذاب شوند. [13]با توجه به دلیل معتزله بر نفی عذاب قبر، ثواب و نعمت نیز مورد انکار ایشان واقع می­شود. [14]
قاضی القضاه درطبقات المعتزله می­گوید: افرادی از معتزله به وجود عذاب قبر یقین ندارند. [15]
  شیخ مفید در حکایات نقل می­کند که معتزله با بسیاری از معارف دینی مخالفت نموده­اند. آنها کسانی را که عذاب قبر را اثبات نموده اند مورد تمسخر می­گیرند در حالی که تمام امت اسلامی معتقد به این مطلب هستند. [16]
 
انکار و تفسیر خاص معتزله از نکیر و منکر
  تفتازانی در شرح المقاصد گفته است: مسلمین بر حقیقت داشتن سوال منکر و نکیر در قبر و عذاب کفار و برخی گناهکاران اتفاق نظر دارند اما خلاف این اتفاق به برخی از معتزله نسبت داده شده است. [17]
برخی از معتزله مانند جبائی و فرزندش دو فرشته به نام نکیر و منکر را تکذیب می­کنند و معتقدند که منکر چیزی است که هنگام تحیر کافر از جواب دادن، از او صادر می­شود و نکیر نام جراحت کافر است. [18]
 
 
 
 


[1] - شيخ حر عاملى؛محمد بن الحسن ؛ وسائل الشيعة، قم، مؤسسه آل البيت عليهم‏السلام ، 1409 هجرى قمرى‏، 29 جلدي،ج21 ،ص 345
[2] - شيخ صدوق،محمد بن علي بن الحسين ؛ ثواب الأعمال، قم ، انتشارات شريف رضى ، 1364 هجرى شمسى ،يك جلدی ، ص 111‌‌
[3] -‌ علامه مجلسى، محمد باقر ؛ بحار الأنوار، بيروت - لبنان، مؤسسة الوفاء ، 1404 هجرى قمرى‏، 110 جلدي، ج 6، ص 221‌‌
[4] - ثقة الاسلام كلينى ،محمد بن يعقوب؛ الكافي، تهران، دار الكتب الإسلامية، 1365 هجرى شمسى‏، 8 جلدي، ج 3 ،ص 236
[5] - محدث نورى؛ميرزا حسين ؛ مستدرك الوسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام ، 1408 هجرى قمرى‏، 18 جلدي،ج 1 ص 258 
[6] - ‌حاشية مفاتيح الجنان، شيخ عباس قمي‌
[7] - شيخ صدوق،محمد بن علي بن الحسين ؛ من لا يحضره الفقيه،قم، انتشارات جامعه مدرسين ،1413 هجرى قمرى‏، 4 جلد ، ج 2، ص‌ ‌‌217، روايت 2209، باب 2
[8] - پیشین،ج 1 ،ص   138و423
[9] - محدث نورى؛ميرزا حسين ؛ مستدرك الوسائل ، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام ، 1408 هجرى قمرى‏، 18 جلدي،ج6 ،ص 103
[10] - ثقة الاسلام كلينى ،محمد بن يعقوب؛ الكافي، تهران، دار الكتب الإسلامية، 1365 هجرى شمسى‏، 8 جلدي،ج3 ،ص236 
[11] - شيخ حر عاملى؛محمد بن الحسن ؛ وسائل الشيعة، قم، مؤسسه آل البيت عليهم‏السلام ، 1409 هجرى قمرى‏، 29 جلدي،ج 8 ،ص 19 وج10 ص 243 و 489
[12] - الاشعري ، ابوالحسن ؛ مقالات الاسلاميين، بیروت ، دارالاحيا الثراث العربي /یک جلدی ،ص 106
[13] - علامه مجلسى، محمد باقر ؛ بحار الأنوار، بيروت - لبنان، مؤسسة الوفاء ، 1404 هجرى قمرى‏، 110 جلدي، ج 6، ص 277
معتزلى، ابن ابى الحديد ؛شرح نهج البلاغة، قم،انتشارات كتابخانه آيت الله مرعشى ، 1404 هجرى قمرى‏20 جلد در 10 مجلد،ج 6، ص 273
[14] - مازندرانى، ابن شهرآشوب؛ متشابه القرآن، انتشارات بيدار، 1328 هجرى شمسى‏، 2 جلد در يك مجلد،ج 2 ،ص100
[15] - معتزلى، ابن ابى الحديد ؛شرح نهج البلاغة، قم،انتشارات كتابخانه آيت الله مرعشى ، 1404 هجرى قمرى‏20 جلد در 10 مجلد،ج6 ،ص 274
[16] - شيخ مفيد، محمد بن محمد بن نعمان ؛ الحكايات، قم ، انتشارات كنگره جهانى شيخ مفيد ، 1413 هجرى قمرى، يك جلدی،ص 67
[17] - علامه مجلسى، محمد باقر ؛ بحار الأنوار، بيروت - لبنان، مؤسسة الوفاء ، 1404 هجرى قمرى‏، 110 جلدي، ج 6 ،ص 275
[18] -پیشین ،ص 277

 


0/5 - (0)
 
 
 
1393/09/02
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید