در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  علي اميني
نویسنده :  سعيده سلطاني مقدم
كلمات كليدي  :  تاريخ، علي اميني، نخست وزير، پهلوي.
  وقتی "میرزا علی­خان امین­الدوله" از طرف "مظفرالدین شاه" به صدارت منصوب شد، اول کاری که کرد دختر شاه "فخرالدوله" را برای پسرش "محسن­خان امین­الملک" خواستگاری کرد. شاه که به صدر اعظم خود علاقمند بود با این وصلت موافقت کرد، ثمره این ازدواج هفت پسر و یک دختر بود که چهارمین آنها "علی امینی" نخست وزیر سابق ایران می­باشد.[1]
   دکتر علی امینی در سال 1284ش. در تهران به دنیا آمد. در شش سالگی به دبستان «رشدیه» رفت. تحصیلات متوسطه­اش را در دبیرستان «دارالفنون» به پایان رسانید و برای تحصیلات عالیه در 1305ش. رهسپار پاریس شد. امینی در رشته حقوق و اقتصاد درس خواند و موفق به اخذ درجه دکترای اقتصاد از دانشگاه پاریس شد و دو ماه بعد از آمدن به ایران به استخدام وزارت دادگستری درآمد.[2]
 
امینی قبل از صدارت
   امینی در کابینه "قوام­السلطنه" با سمت معاونت سیاسی شروع به کار کرد. در دوره پانزدهم مجلس شورای ملی به عنوان کاندیدای تهران به مجلس راه یافت. او این دوره را بدون تأثیر سپری کرد. در فروردین 1329ش. در کابینه "منصور" وزیر اقتصاد شد که به علت اختلاف سلیقه مجبور به استعفا گرديد. در کابینه "دکتر مصدق" نیز مجدداً به وزارت اقتصاد منصوب شد؛ اما باز به همان دلیل قبلی دکتر مصدق او را کنار گذاشت. پس از کودتای 28مرداد 1332ش. و روی کار آمدن "سپهبد زاهدی" وزیر دارایی شد و از طرف آمریکایی­ها مسؤولیت قراردادهای نفتی را به عهده گرفت.[3]
 
امینی و قرارداد کنسرسیوم
   در زندگی سیاسی دکتر امینی آلوده­ترین برگی که او را برای همیشه بد نام کرد و مُهر وابستگی به قدرت­های خارجی را بر پیشانی­اش حک کرد، نقش وی در انعقاد قرارداد «امینی‌ـ‌پیچ» یا قرارداد «کنسرسیوم» است.
   با پیروزی کودتای انگلیسی ‌ـ‌ آمریکایی علی امینی با حمایت آمریکایی­ها به عنوان وزیر دارایی دولت زاهدی انتخاب شد. امینی وظیفه داشت، منافع کمپانی­های عظیم نفتی آمریکایی را تأمین کند. آمریکا که در رقابت جدی با شرکت­های نفتی انگلیس و تلاش جاه­طلبانه برای شکستن انحصار شرکت­های اروپایی بود، اکنون می­خواست به پاس نقش خود در کودتا سهم درخوری از نفت را داشته باشد. تقسیم این میراث هشت ماه به درازا کشید. آمریکایی­ها به کمک زاهدی که اکنون توسط آنها تطمیع شده و امینی وزیر او که برای آوردنش تلاش مجدانه­ای کرده بودند، موفق شدند، منافع خود را در حد توان تأمین کنند. با مذاکرات میان شرکت­های آمریکایی و انگلیسی و دیگر کشورها، انگلیسی­ها حاضر شدند، 60درصد سهام نفت ایران را از دست بدهند و بقیه هم به نسبت میان شرکت­های آمریکایی و فرانسوی تقسیم شود.[4]
   قرارداد نفت میان دکتر امینی و "هوارد پیچ" آمریکایی در 29شهریور 1333منعقد شد و علی­رغم مخالفت نیروهای مبارز ضد استعمار به رهبری "آیت­الله کاشانی" در 6 آبان همان سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید.[5] در این زمان 24میلیارد بشکه نفت صادر می­شد که مصرف کنندگان غربی بهای ناچیزی برای این ماده گران‌بها می­پرداختند.[6]
 
امینی گزینه مناسب آمریکا
   تجربیات سیاسی در دهه­های اخیر در کشورهای تحت سلطه نشان   می­دهد که قدرت­های بزرگ تنها به یک دست نشانده در کشورها اکتفا نمی­کنند و با در نظر گرفتن تمام جوانب به دنبال یافتن مهره­های مناسب دیگر نیز هستند که در صورت سرپیچی و یا مناسب نبودن شرایط، دست نشانده اصلی را کنار گذاشته و گزینه مناسب از نظر خود را سریعاً جایگزین کنند، امینی برای آمریکایی­ها در حکم مهره­ای موازی برای شاه بود.[7] امینی در مدت تصدی سفارت ایران در آمریکا بیش از پیش به آنها نزدیک شد؛ طبق اسناد ساواک "آلن دالس" که در رأس سازمان سیا قرار داشت، با امینی دارای سابقه دیرین آشنایی بود.[8]
   در سال‌های 1336ش. که "محمدرضا پهلوی" در بدترین دوران روابط خود با آمریکا قرار داشت و "منوچهر اقبال" نخست وزیر که متمایل و مورد حمایت انگلیسی­ها بود، نیز نمی­توانست رضایت کامل آمریکایی­ها را جلب کند.
   امینی می­توانست، اهرمی نیرومند برای فشار به محمدرضا باشد. "اسدالله علم" نیز به عنوان یک رقیب، شرایطی دال بر بی‌کفایتی اقبال را فراهم آورد. با تمام نقشه­های آمریکا و تحریکات داخلی و خارجی، شاه که باطناً مخالف امینی بود، موفق شد، موافقت آمریکایی­ها و همکاری انگلیسی­ها را برای ادامه کار اقبال و در واقع راحتی خیال خود جلب کند.[9]
 
صعود امینی به قدرت
   دولت آمریکا با روی کار آمدن "کندی" یکی از نزدیکان امینی دو دلی و تردید را کنار گذاشت و با قاطعیت به محمدرضا اعلام کرد که هرچه سریع‌تر شرایط صدارت علی امینی را فراهم کند و الا خود را در سراشیبی سقوط خواهد دید. سرانجام امینی علی­رغم میل باطنی شاه در تاریخ 17 اردیبهشت 1340ش. دوره 5/1ساله صدارت امینی یکی از پرهیاهوترین مقاطع تاریخ معاصر ایران آغاز شد. او در این دوران به اقدامات نمایشی فراوان دست زد تا شاید به قول خودش همان کاری را بکند که مردم می­خواستند. شاید جنجالی­ترین این اقدامات بازداشت کوتاه مدت عده­ای از رجال پهلوی به جرم فساد مالی بود.[10]
 
اصلاحات ارضی امینی
   آمریکایی­ها که به ناگهان به فکر اصلاحات و انقلاب اجتماعی در کشورهای وابسته به خود افتاده بودند، برنامه خود را با عنوان اصلاحات ارضی و با شعار زمین برای دهقان، رفاه و آسایش برای کارگران، در این کشورها شروع کردند. در ایران نیز آنها برای قبولاندن این طرح که به نام «انقلاب سفید» مطرح شد، از طریق علی امینی بر شاه فشار آوردند، تصمیم دولت امینی یا آمریکایی‌ها به منظور اجرای اصلاحات و محدود کردن مالکیت و تقسیم آن بین کشاورزان، به منظور حمایت از حقوق کشاورزان و کارگران با اعتراضات زیادی در میان گروه­های مختلف مواجه شد؛ اما آمریکایی­ها با توفیق در روی کار آوردن امینی موفق به تصویب قانون اصلاحات ارضی شدند. به دنبال آن "پاولز"(مشاور کندی) به ایران آمد و طی ملاقات با امینی تصریح کرد: این دولت انجام یک انقلاب سفید(پاولز در بدو ورود به ایران نخستین بار عبارت انقلاب سفید را به کار برد) را از نظر مصلحت مردم ضروری تشخیص داده و در پی اجرای کامل آن می­باشد.[11]
   اولین اقدامی که امینی برای اصلاحات ارضی به عمل آورد، مصاحبه مطبوعاتی بود. امینی صریحاً اعلام کرد که اصلاح روابط مالک و زارع مقدم بر هر مسأله­ای است. سرانجام طرح اصلاحی آن در 38 ماده به تصویب هیئت وزرا رسید و پس از امضای شاه برای اجرا به دولت ابلاغ شد. طبق این طرح هیچ مالکی نمی­توانست، بیش از یک دهم کل زمین را داشته باشد و بقیه املاک مالکان بر اساس مالیات پرداخت شده از طرف وزارت کشاورزی خریداری و بین زارعین هر ملک تقسیم می­شد.[12] امینی خود می­گوید: «ما باید کاری بکنیم که زمین مال خود زارع باشد که به این ترتیب ما بتوانیم یک مقدار خرده مالک اضافه کنیم که این روی زمین بند شود.»[13]
   همانطور که گفتیم تدریجاً گروه­های مختلف با آن به مخالفت پرداختند و تظاهرات دانش­آموزان در بهمن 40 و به دنبال آن اعتراضات دانشجویان و زد و خورد آنان با نیروهای دولتی از آن جمله بود و خسارت بسیار به تاسیسات دانشگاه و مرکز اتمی و آزمایشگاه­ها از پیامدهای آن بود. در این میان عده زیادی از سران جبهه ملی نیز بازداشت شدند.[14]
 
سقوط امینی
   دولت امینی که به دلیل داشتن پشتوانه و حمایت خارجی یکی از قوی­ترین و پر سر و صداترین حکومت‌ها در بیست سال قبل از خود بود. ظاهراً بر سر مشکل بودجه مستعفی و کنار رفت؛ ولی کسانی که از نزدیک در جریان اوضاع بودند، عقیده داشتند، مشکل بودجه به تنهایی برای برکناری امینی کافی نبود، دولتی که با قدرت و هیمنه نقشه­های مخالفان را خنثی می­کرد، نمی­بایست در راه مشکلی که بیشتر دولت‌ها با آن مواجهند از پای در می­آمد. دکتر امینی از طرفی به واسطه اظهارات و اقدامات خود در زمان تصدی مقام سفارت ایران در آمریکا نزد مقامات عالیه(شاه و مشاورین) موقعیت خوبی نداشت و حتی مورد سوء ظن و بدبینی شاه قرار گرفته بود. برای یافتن علل سقوط دولت امینی باید کمی به عقب یعنی قبل از صدارت برگردیم.
   مردم دکتر امینی را به عنوان عاقد قرارداد کنسرسیوم و حامی کمپانی­های بزرگ نفتی می­شناختند؛ به همین دلیل زمینه مساعدی برای افکار عمومی هم وجود نداشت. دکتر امینی در این موقعیت نامناسب سعی کرد با دست و پا کردن دوستانی از مطبوعات و رجال خوشنام همچون "سید جعفر بهبهانی" و "ارسلان خلعتبری" که شیفته عقاید اصلاح­طلبانه او شده بودند و از طرفی از اوضاع کشور سخت ناراضی بودند، موقعیت خود را بهبود بخشد و بالأخره به آرزوی دیرینه­اش كه نخست وزیری بود، رسید.[15]
   امینی  با برکناری "شریف امامی" در جریان تقلبش در انتخابات مجلس 1339ش.، با کمک آمریکایی­ها در میان شگفتی و حیرت مردم  که حتی انتظار نمایندگی او را نداشتند، ناگهان به نخست وزیری رسید. او که صدارت خود را مدیون دوستان و مطبوعات بود، به محض رسیدن به صدارت یاران خود را فراموش کرد و تنها به قدرت آمریکایی­ها تکیه کرد.[16]
   دومین اشتباه امینی منحل کردن مجلس سنا و مجلس شورای ملی بود. اشتباه دیگر او شدت عمل او در برابر مخالفان بدون اتکا به یک قدرت واقعی و قابل اطمینان داخلی بود.[17]
 
استعفای دکتر امینی
   دکتر امینی به تدریج به این نکته رسید که در حال فرو رفتن در گرداب مشکلات است. او که در آغاز با خوش­بینی و امیدواری روی کار آمده بود، در اثر کارهای بی­رویه و سخنان بی­منطق به تدریج دوستانش را از دست داد تا دشمنان امکان پیدا کنند که با حربه خود علیه او وارد مبارزه شوند. مثلاً سران گروه جبهه ملی که "حجازی سنجابی" و "شاپور بختیار" از برجستگان آن بودند که بعد از دستگیری به دلیل نداشتن مدرک کافی آنها را آزاد کرد. مردم کوچه بازار نیز که به وعده­های او دلخوش بودند، از او قطع امید کردند، حتی کندی که نقش حامی را برای امینی داشت، از او دست کشید. امینی همه اینها را می­دانست؛ اما هرگز راضی نمی­شد، پس از تنها 14 ماه نخست وزیری دست از آن بکشد و همچنان از آینده صحبت می­کرد. او در آخرین مصاحبه­اش مخالفان را با چماق و تبعید و اعدام تهدید کرد. دکتر امینی همان که سال‌ها قبل از قانون آزادی و حق و حقوق مردم صحبت   می­کرد و دولت‌ها را به سبب فشاری که به مردم و مطبوعات می­آورند، مورد حمله قرار می­داد در آخرین مصاحبه­اش نشان داد که تا چه اندازه تعادل خود را از دست داده: «چماق برای همین مردم است، باید چماق توی سر اشخاص زد که حرف حساب سرشان نمی­شود و از صبح تا شام علیه دولت اعلامیه پخش می­کنند.»[18] 
امینی بالأخره تحت فشارهای گوناگون و مخالفت­های شاه مجبور به استعفا شد.    
 
  
    
    
      


[1]. جعفرنیا، مهدی؛ زندگی سیاسی امینی، تهران، پاسارگاد، بی‌تا، ص15.
[2]. امینی به روایت ساواک، سازمان اسناد و مدارک انقلاب، ص14.
[3]. جعفرنیا، پیشین، ص72.
[4]. علی امینی به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی، تهران، 1379، ج2، ص17.
[5]. مدنی، جلال الدین؛ تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1361، صص313ـ316.
[6]. بیل، جیمز؛ مصدق نفت ناسیونالیسم، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران؛ نشر نو، 1368، ص465.
[7]. فردوست، حسین؛ ظهور و سقوط پهلوی، تهران، اطلاعات، 1371، ص265.
[8]. مرکز بررسی اسناد تاریخی، پيشين، ص22.
[9]. عاقلی، باقر؛ نخست وزیران ایران، تهران، جاویدان، 1374، ص898.
[10]. جعفر نیا، مهدی؛ پیشین، ص299.
[11]. مرکز بررسی اسناد تاریخی، پيشين، ص32.
[12]. عاقلی، باقر؛ پيشين، ص909.
[13]. امینی، علی، خاطرات علی امینی، بی‌جا، دانشگاه هاروارد، بی‌تا، ص102.
[14]. عاقلی، باقر؛ پيشين، ص902.
[15]. مرکز بررسی اسناد تاریخی، پيشين، ص27.
[16]. جعفر نیا، مهدی؛ پيشين، ص899.
[17]. جعفر نیا، مهدی؛ پيشين، ص900.
[18]. طلوعی، محمود؛ رجال عصر پهلوی، تهران، علم، 1374، ص41.

 

 


2.5/5 - (2)
 
 
 
1393/07/01
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas