در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  سيناپس synapse
نویسنده :  كوثر يوسفي
كلمات كليدي  :  سيناپس، نورون پيش سيناپسي، نورون پس سيناپسي، سيناپس شيميايي، سيناپس الكتريكي، روان شناسي فيزيولوژيك
سیناپس در لغت به معنای چنگ‌ زدن و لمس كردن می‌باشد و در اصطلاح پزشکی، به محل ارتباط یك نورون با نورون دیگر "سیناپس" گفته می‌شود که این ارتباط به وسیله غشای نورون‌ها صورت می‌گیرد. بیشترین تعداد سیناپس‌ها از نوع آكسون به دندریت و یا آكسون به جسم سلولی است؛ ولی در برخی نواحی مغز و نخاع، حالت‌های آكسون به آكسون و یا دندریت به دندریت نیز وجود دارد. در هر حال ساختمان و طرز عملكرد كلی سیناپس‌ها شبیه به هم است. انتهای آكسون به شاخه‌های زیادی تقسیم می‌شود و هر شاخه به بخشی به نام "گره" یا "دكمه سیناپس" ختم می‌شود كه كمی برجسته‌تر است. این ناحیه با غشای نورون بعدی، سیناپس می‌سازد که نورون اول را پیش‌سیناپسی و نورون بعدی را پس‌سیناپسی می‌خوانند.[1]
 
 
انواع سیناپس‌ها
  مجموعه سیناپس‌هایی كه تاكنون در دستگاه عصبی جانوران شناسایی شده‌اند به دو گروه الكتریكی و شیمیایی تقسیم می‌شوند. در سیناپس‌های الكتریكی که در دستگاه عصبی بی‌مهرگان یافت می‌شود، غشای دو نورن پیش‌سیناپسی و پس‌سیناپسی به یكدیگر می‌چسبد و فاصله‌ای بین آنها وجود ندارد. موج عصبی پس از رسیدن به این نوع سیناپس، بدون واسطه به غشای بعدی انتقال می‌یابد و این انتقال نیاز به واسطه شیمیایی ندارد.[2] به این صورت كه جریان عصبی یا الكتریسته، توسط كانال‌های مستقیمی از یك سلول به سلول دیگر منتقل می‌شود. اكثر این كانال‌ها از ساختارهای توبولی كوچك پروتئینی به نام اتصالات شكافی ساخته شده‌اند كه این امكان را فراهم می‌آورند تا یون‌ها آزادانه از درون یك سلول به درون سلول دیگر حركت كنند.[3]
  با توجه به عدم وجود واسطه‌های شیمیایی در سیناپس‌های الكتریكی مدت زمان عبور جریان عصبی نیز كوتاه خواهد بود. در ضمن سیناپس‌های الكتریكی همواره از نوع تحریك‌كننده هستند.[4]
  اكثر سیناپس‌ها در دستگاه عصبی مهر‌ه‌داران و بی‌مهرگان از نوع سیناپس‌های شیمیایی هستند. بررسی با میكروسكوپ الكترونی نشان داده است كه در این سیناپس‌ها، غشا‌های دو نورون پیش‌سیناپسی و پس‌سیناپسی به یكدیگر نمی‌چسبند و در بین آنها فاصله‌ای در حدود دویست تا سیصد آنگستروم وجود دارد. این فاصله را فضا یا شكاف سیناپسی می‌نامند.
  ساختمان غشا در محل سیناپس با سایر نواحی غشای نورون متفاوت است. در درون دكمه سیناپسی، تعدادی كیسه ترشحی بسیار ریز وجود دارد كه در آنها واسطه شیمیایی سیناپس یافت می‌شود؛ علاوه بر آن برخی ضمائم سیتوپلاسم به‌خصوص تعدادی میتوكندری نیز در این ناحیه وجود دارد. میتوكندری‌ها انرژی لازم را برای كار دكمه سیناپسی فراهم می‌كنند. غشای نورون‌ها در بعضی سیناپس‌ها صاف و در برخی دیگر بسیار چین‌خورده است و بر روی آنها گیرنده‌های غشایی(receptor) خاصی وجود دارد كه در تنظیم آزاد شدن میانجی شیمیایی و اثر آن در نورون پس‌سیناپسی نقش دارند.
  میكروسكوپ الكترونی، وجود كانال‌های بسیار باریكی را در شكاف سیناپس نشان داده كه باعث ارتباط بین غشاهای دو نورون می‌شوند و بدین صورت به هدایت انتقال‌دهنده به سوی گیرنده‌های آن كمك می‌كنند. در ضمن انتقال موج عصبی در سیناپس شیمیایی حدود 5/. تا یك‌هزارم ثانیه طول می‌كشد.[5]
  تقریبا همه سیناپس‌هایی كه برای انتقال سیگنال در دستگاه عصبی مركزی انسان وجود دارند از نوع سیناپس‌های شیمیایی هستند. در این سیناپس‌ها، اولین نورون، یك ماده شیمیایی در سیناپس‌ انتهای عصبی ترشح می‌كند كه ناقل عصبی(neurotransmitter) یا ماده ناقل نامیده می‌شود كه این ناقل به نوبه خود بر پروتئین‌های گیرنده موجود در غشای نورون بعدی اثر می‌كند و باعث تحریك یا مهار نورون یا تغییر حساسیت آن می‌شود. تاكنون بیش از 40 نوع ماده ناقل مهم شناخته شده است. برخی از ناقل‌های شناخته‌شده مهم عبارتند از: استیل كولین، نور اپی‌نفرین، اپی‌نفرین، هیستامین، اسید گاما آمینو – بوتیریك(GABA)، گلیسین، سروتونین و گلوتامات.[6]
 
 
هدایت یك‌طرفه در سیناپس‌های شیمیایی
  سیناپس‌های شیمیایی یك خصوصیت بسیار مهم دارند كه آنها را برای انتقال اكثر سیگنال‌های دستگاه عصبی بسیار مطلوب می‌كند. این سیناپس‌ها همیشه سیگنال‌ها را در یك جهت منتقل می‌كنند؛ یعنی از نورونی كه ماده ناقل را ترشح می‌كند و نورون پیش‌سیناپسی نامیده می‌شود به سمت نورونی كه ماده ناقل بر آن اثر می‌كند و نورون پس‌سیناپسی نام دارد. این روند همان اصل "هدایت یك‌طرفه" در سیناپس‌های شیمیایی است. در حالی كه سیناپس‌های الكتریكی با هدایت دوطرفه سیگنال‌ها عمل می‌كنند.[7]
 
اهمیت مكانیسم هدایت یك‌طرفه
  این حالت باعث می‌شود كه سیگنال به سمت اهداف مشخص حركت كند. در واقع، آنچه به دستگاه عصبی اجازه می‌دهد تا اعمال بی‌شمار خود را در رابطه با حس، كنترل حركتی، حافظه و بسیاری از اعمال دیگر انجام دهد، همین هدایت خاص سیگنال‌ها به نواحی مشخص و كاملا متمركز در دستگاه عصبی و نیز در پایانه اعصاب محیطی است.[8]
 
 
صفحه محركه عصبی – ماهیچه‌ای
  در انواع سیناپس‌های شیمیایی، آكسون‌ها به پایانه پیش‌سیناپسی ختم می‌شوند كه بر اساس تصاویر میكروسكوپی قسمت انتهایی آن كه همان دكمه سیناپسی است، قطورتر می‌باشد. آن بخش از غشای سلول كه در مقابل پایانه پیش‌سیناپسی و در طرف پس‌سیناپس و مجاور شیار سیناپسی قرار دارد، غشای زیرسیناپسی(sub synaptic membrane) می‌نامند. تصاویر الكترونی نشان می‌دهد كه این قسمت از غشا از دیگر قسمت‌های غشای پس‌سیناپسی قطورتر است، چرا كه وظیفه آن از دیگر بخش‌های غشای پس‌سیناپسی متفاوت است. همچنین در پایانه پیش‌سیناپسی، سازه‌های دایره‌ای شكلی به نام حباب سیناپسی(synaptic vesicle) وجود دارند كه قطر هر یك از آنها 500 آنگستروم است؛ این حباب‌ها ناقل‌های عصبی دارند كه به هنگام تحریك از حباب‌های سیناپسی آزاد شده و بر روی غشای زیرسیناپسی اثر تحریكی یا بازداری اعمال می‌كنند.[9]
 
 
گیرنده‌های تحریكی یا مهاری در غشای پس‌سیناپسی
  فعال شدن برخی گیرنده‌های پس‌سیناپسی باعث می‌شود كه نورون پس‌سیناپسی تحریك شود و برخی دیگر، نورون پس‌سیناپسی را مهار می‌كنند. وجود گیرنده‌های مهاری علاوه بر گیرنده‌های تحریكی، یك بعد دیگر به فعالیت‌های دستگاه عصبی می‌افزاید و جلوگیری از عمل نورون را علاوه بر تحریك آن امكان‌پذیر می‌كند.
 
 
اعمال ایجاد شده بر روی سلول پس‌سیناپسی در اثر تحریك
الف. باز كردن كانال‌های سدیم كه به تعداد زیادی بار الكتریكی مثبت اجازه می‌دهد تا وارد سلول پس‌سیناپسی شوند. متعاقب این امر، پتانسیل داخل سلول تا آستانه تحریك بالا می‌رود.
 
ب. سركوب هدایت در كانال‌های پتاسیمی یا كلری یا هر دو: این موضوع، انتشار یون‌های كلر دارای بار منفی را به درون نورون پس‌سیناپسی كاهش داده و یا اینكه از انتشار یون‌های پتاسیم دارای بار مثبت به خارج از سلول ممانعت می‌كند. در هر دو صورت پتانسیل داخل سلول مثبت شده و آماده تحریك می‌شود.
 
ج. تغییرات مختلف در متابولیسم داخلی نورون پس‌سیناپسی، فعالیت سلول را تحریك كرده یا در مواردی تعداد گیرنده‌های تحریكی غشا را افزایش داده و یا گیرنده‌های مهاری غشا را كاهش می‌دهد.[10]
 
 
اعمال ایجاد شده بر روی سلول پس‌سیناپسی در اثر مهار
الف. باز كردن كانال‌های یون كلر موجود در غشای نورون پس‌سیناپسی: كلر با بار منفی به سرعت از خارج سلول به داخل سلول پس‌سیناپسی منتشر می‌شود، در نتیجه میزان بار منفی در داخل سلول بالا رفته و اثر مهاری پیدا می‌كند.
 
ب. افزایش هدایت یون‌های پتاسیم به خارج از نورون، باعث افزایش بار مثبت در خارج از سلول و افزایش بار منفی در داخل نورون می‌شود كه یك امر مهاری است.
 
ج. فعال شدن گیرنده‌های آنزیمی، باعث مهار فعالیت‌های متابولیسمی سلول می‌شود. متعاقب این امر، تعداد گیرنده‌های مهاری سیناپس افزایش و یا تعداد گیرنده‌های تحریكی كاهش می‌یابد.[11]


[1] . حائری روحانی، سیدعلی؛ فیزیولوژی اعصاب و غدد درون‌ریز، تهران، سمت، 1382، چاپ پنجم، ص 37.
[2] . همان.
[3] . گایتون، آرتور؛ فیزیولوژی پزشكی، حوری سپهری، تهران، اندیشه رفیع، 1387، چاپ سوم، ص 554.
[4] . فیزیولوژی اعصاب و غدد درون‌ریز، ص 37 و 38.
[5] . همان.
[6] . فیزیولوژی پزشكی، ص 554.
[7] . همان.
[8] .همان.
[9] . خداپناهی، محمدكریم؛ روان‌شناسی فیزیولوژیك، تهران، سمت، 1383، چاپ دوم، ص 62.
[10] . فیزیولوژی پزشكی، ص 557.
[11] . همان، ص 557 و 558.
 

 


3.2/5 - (17)
 
 
 
1393/10/01
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید