در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  ترصيع
نویسنده :  حميده سلطاني مقدم
كلمات كليدي  :  ترصيع، سجع، سجع متوازي، رشيد وطواط، بلاغت، ادبيات فارسي
ترصيع، در لغت به معناي جواهر نشاندن است. به­ همين دليل تاج جواهرنشان را مرصع گويند و در اصطلاح بديع، آن است كه در دو مصراع شعر يا دو جمله­ی نثر، واژه‌ها دو به دو داراي سجع متوازي باشند.[1]
آرایه‌ی ترصیع از اختراعات ابن‌قدامه محسوب می‌شود که در "نقدالشعر" مطرح شده؛ اما در ادب فارسی اولین‌بار در فصل یک "ترجمان‌البلاغه" به‌ عنوان اولین آرایه ذکر شده است؛[2] که نویسنده­ی آن "رادویانی" در مورد آن می‌گوید این قسم را اندر بلاغت درجه‌ا‌ی بلند است و منزلتی شریف ازیرا که به دام هر خاطری اندر نیاید و خردی بوی نرسد.[3]
از معروف‌ترين نمونه‌هاي ترصيع، قصيده‌اي از "رشيد وطواط" است؛ كه تمامي آن داراي ترصيع مي‌باشد، اگر چه شعري كه تمام ابيات آن ترصيع باشد، بسيار كم است و خود رشيد وطواط، ‌مدعي شده كه پيش از من در عرب و عجم كسي قصيده‌اي كه تمام ابياتش مرصع باشد، نگفته است. اما اشعاري كه در آن ابيات مرصع وجود داشته باشد، در ديوان‌هاي متقدمين و متاخرين بسيار است. در ذيل بخشي از قصيده­ی تمام مرصع رشيد وطواط بيان مي‌شود:
       اي منور به تو نجوم جمال
                                   وي مقرر به تو رسوم كمال
       بوستاني است صدر تو ز نعيم
                              و آسماني است قدر تو ز جلال  
       خدمت تو معوّل دوست
                                           حضرت تو مقبّل اقبال
       همچو اسكندري به يمن بقا
                             همچو پيغمبري به حسن خصال
       سيرت تو خزانه الطاف
                                         نعمت تو نشانه­ی آمال
       شد مزين به تو مقام و محل
                                 شد مبين به تو حرام و حلال[4]
 
همان­طور كه مشاهده مي‌شود مصرع‌هاي رو به روي هم در تمامي كلمات، دو به دو با هم سجع متوازي دارند: منور و مقرّر، نجوم و رسوم، جمال و كمال. اين صنعت در حقيقت نوعي سجع متوازي است كه در شعر بكار مي‌رود.
ترصيع از نظر موسيقايي، كلام را بسيار قوي مي‌كند:‌ اين صنعت در قرآن كريم نيز بسيار به كار رفته است: "انَّ الابرار لفي نعيم و انَّ الفُجّارَ لفي جحيم."[5] "انَّ اِلَينا ايابَهُم ثم انَّ علينا حسابهم."[6] سعدي نيز در گلستان بسيار از اين صنعت استفاده كرده است:[7]
«توانگري به هنر است نه به مال و بزرگي  به خردست نه به سال.»
شام رفته و بام خفته، سال از عد بيرون و مال از حدّ افزون همه را تلف كرده و اسف برده.»[8]
ترصيع از صنايع مهم در موسيقي و مضمون سخن است؛ اما اگر صنعتي مانند جناس در كنار آن آورده شود پرمايه‌تر و بلندپايه‌تر مي‌گردد كه به آن "الترصيع مع التجنيس" گفته مي‌شود؛ چنانكه لفظ مرصع متجانس هم باشد؛ مثلا: يار سرگشته و كاربرگشته. و مثالی از ترصیع در نظم:
      بيمارم و كارزار و تو درماني
                                        بيم آرم و كارزار و تو در، ماني[9]
 
                            


[1] . همايي، جلال الدين؛ فنون بلاغت و صناعات ادبي، تهران، توس، 1361، ص 44.
[2] . اسفندیارپور، هوشمند؛ عروسان سخن،  تهران،  فردوس،  1384، ص68.
[3] . رادویانی،  محمدبن عمر؛  ترجمان‌البلاغه،  تصحیح: احمد آتش،  تهران،  اساطیر،  چ دوم، 1362، ص8.
[4] . هدايت، رضا قليخان؛ مدارج البلاغه درعلم بديع، شيراز، كتابفروشي معرفت شيراز، 1331ه.ق، ص 40.
[5] . سوره انفطار، آیه 13
[6] . سوره غاشیه، آیه 25
[7] . شمسيا، سيروس؛ نگاهي تازه به بديع، تهران، ميترا، 1383، ص 40.
[8] . خطيبي، حسين؛ فن نثر، تهران، زوار، 1366، ص 599.
[9] . هدايت؛ همان، ص 42.

 


2.8/5 - (16)
 
 
 
1393/09/28
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای دریافت پنل پیامک رایگان کلیک کنید