در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  محمدحسن خان اعتمادالسلطنه
نویسنده :  رحمان فتاح زاده
كلمات كليدي  :  تاريخ، محمدحسن خان اعتماد السلطنه، وزير مطبوعات، مترجم مخصوص همايوني، سيد جمال الدين اسد آبادي، حادثۀ تنباكو
 در شب 21 شعبان 1259 ه.ق. در تهران پسری به دنیا آمد که نام او را "محمد حسن" نهادند مادرش "خورشید خانم"[1] و پدرش "علیخان مقدم مراغه­ای" "حاجب الدوله" (فراشباشی) ناصرالدین شاه بود و از شاگردان دورۀ اول مدرسه «دارالفنون» بوده است.[2]
   ارتباط و همکاری پدر او با دربار ناصرالدین شاه موجب شد که      محمد­حسن را در سال 1267 ه.ق. برای تحصیل در رشتۀ« پیاده نظام» به مدرسۀ «دارالفنون» روانه کنند. پس از آنکه یک سال از تحصیل او در این مدرسه گذشت بنا بر حکم "عزیز خان مکری" «سردار کل» (وزیر جنگ)، محمدحسن به منصب «وکیلی» (گروهبانی) رسید. وی در امتحانات دارالفنون به چهار قطعه نشان سر افراز شد او در سال 1270 ه.ق. نشان مس، در 1271 ه.ق. نشان نقره، در 1272 ه.ق. نشان مطلا و در سال 1274 ه.ق. نشان طلای این مدرسه را دریافت کرد و با «درجۀ یاوری» از آنجا فارغ­التحصیل شد و ضمن قرار گرفتن در ردیف آجودان­های مخصوص و خدمت­ گزاران دربار "محمد قاسم میرزا"، سومین ولیعهد ناصرالدین شاه، شد و پس از مرگ محمدقاسم میرزا او در خدمت "میرزا محمدخان سپهسالار" قرار گرفت.[3]
 
اعتمادالسلطنه و مناصب حکومتی
   در ذیحجۀ 1275 ه.ق. هنگامی که حاج "علی­خان حاجب­الدوله" از مغضوبیت شاه بیرون آمد و ملقب به "ضیاء الملک" و حاکم خوزستان و لرستان گردید محمدحسن خان به همراه پدرش به آن سامان عزیمت نمود در همین سال او به منصب «سرهنگی» رسید و در سال 1276 ه.ق. نیابت حکومت عربستان را یافته و در هفده سالگی نیز حاکم شوشتر شد.[4]
   در سال 1277 ه.ق. ریاست قشون مأمور در خوزستان و نیابت حکومت لرستان هم به او واگذار شد اما به علت شورش مردم آن منطقه علیه پدرش و احضار وی به تهران، محمدحسن خان نیز این منصب را از دست داده و به تهران آمد. در سال 1278 ه.ق. پدرش "حاجب الدوله" به «وزارت عدلیه» منصوب گردید محمدحسن خان نیز به معاونت پدر منصوب شد پس از دو سال خدمت در وزارت عدلیه بخت یار محمدحسن خان شد و به عنوان وابستۀ نظامی ایران به پاریس رفت و از سال 1282 ه.ق. «نیابت دوم» (دبیری) سفارت ایران در پاریس را به دست آورد مدت توقف او در پاریس سه سال و نیم بود و در 1284 ه.ق. به ایران بازگشت در این مدت وی علاوه بر خدمت در «دیوان اعلی» به تکمیل زبان  فرانسه و تحصیل آداب و رسوم مفیده پرداخت و در مدارس ورود و «لوی گراند پاریس» مشغول تحصیل شد.[5]
   وی بعد از بازگشت از پاریس بلافاصله به عنوان مترجم «حضور همایون» گمارده شد و همچنین سمت پیشخدمتی و مناصب دیگری نیز به او واگذار شد از جملۀ این مسؤلیتها اعطای لقب "صنیع الدوله" از طرف شاه و ریاست بر «دار الطباعۀ» دولتی و «دار الترجمۀ» همایونی بود.[6]
   در همین سال، 1288 ه.ق. هنگام بازگشت از سفر بین النهرین (عتبات) در معیت ناصرالدین شاه و در کرمانشاه  با "عزت ملک خانم" دختر "امام قلی میرزای عماد الدوله" (نوۀ فتحعلی شاه قاجار) که بعد­ها از طرف ناصرالدین شاه ملقب به "اشرف السلطنه" شد ازدواج کرد و به این ترتیب با شاه با جناق شد.[7]
   در سال 1290 ه.ق. در سفر اول ناصرالدین شاه به اروپا او نیز با سمت «ایشک آقاسی باشیگری» (رئیس تشریفات) به همراه شاه به اروپا رفت شاه پس از بازگشت از اروپا تشکیلات و تغییراتی تازه در هیأت دولت ایجاد کرد در این تغییرات "امام قلی میرزا اعتماد الدوله"، پدر زن             اعتمادالسلطنه وزیر دادگستری شد و اعتمادالسلطنه نیز معاون او شد.[8]
   در سال 1295 ه.ق. نیز اعتمادالسلطنه مجدداً به همراه شاه به اروپا رفت و در سال 1297 ه.ق. «شهردار تهران» شد و ادارۀ «تألیفات­ نامۀ دانشوران» نیز به او داده شد. و در سال 1299 ه.ق. جزو اعضای مجلس شورای دولتی گردید. در سال 1300ه.ق. «وزارت انطباعات و دار الترجمۀ دولتی» به اعتمادالسلطنه سپرده شد این منصب در واقع آخرین منصب مهمی بود که در طول حیاتش به آن دست یافت بعد از این توجه ناصرالدین شاه به او با دادن درجه و اعطای هدایایی از قبیل «شمسۀ» و «نشان» .... محدود ماند. در سال 1304ه.ق. لقب "اعتمادالسلطنه" که لقب پدرش نیز بود به او داده شد  او در سفر سوم شاه به اروپا نیز در سال 1306 ه.ق. حضور داشت.[9]
 
اعتمادالسلطنه و سیاستمدران    
   منصب مترجمی مخصوص شاه باعث می­شد که اعتمادالسلطنه همیشه و همه جا با ناصرالدین شاه باشد و با دیگر سیاستمداران درباری نیز در ارتباط باشد ناصرالدین شاه قاجار نخستین کسی بود که زندگانی سیاسی و اجتماعی اعتمادالسلطنه با او گره خورده بود و کمتر روزی بود که به حضور شاه نرود و مدت زیادی با او نباشد پس از شاه             صدر­اعظم­های شاه کسانی بودند که او با آنها در ارتباط بود وی با "میرزا حسین­خان سپهسالار" همیشه خصومت داشت و او را مورد انتقاد قرار می­داد و علت آن هم تجاوز سپهسالار به ملک پدری اعتمادالسلطنه و ساختن مسجد در آن بود و از جمله کسانی که در این مقام بود و با اعتمادالسلطنه رابطۀ خوبی نداشت "امین السلطان" بود و آن هم به دلیل بی­توجهی امین­السلطان به اعتمادالسلطنه بود.[10]
   اما یکی از چهره­های محبوب اعتمادالسلطنه، "سید جمال­الدین اسدآبادی" بود چون اعتمادالسلطنه با سیاست­های انگلیس در ایران به ویژه حمایت آنان از امین­السلطان مخالف بود و سید جمال­الدین را نیز یک شخصیت ضد انگلیسی یافته بود با سید جمال­الدین همراه بود و در این راستا و با توجه به این که روزنامه­های خارجی را برای شاه ترجمه می­کرد همیشه روزنامه «عروۀ الوثقی» که مخالف انگلیس چاپ می­شد را ترجمه می­کرد. وی مایل بود که سید جمال به ایران دعوت شود لذا وقتی که سید به ایران آمد با او ملاقات کرد و با هم به خدمت ناصرالدین شاه رفتند و سپس او را به منزل خود برد و همیشه با او مکاتبه می­کرد و در سفر سوم شاه به اروپا نیز در «سن پطرزبورگ» با او دیدار کرد.[11]
   در مورد روابط اعتمادالسلطنه با دیگر رجال سیاسی عصر ناصری باید گفت، با توجه به مندرجاتش در روزنامۀ خاطرات، با بیشتر این رجال رابطۀ خوبی نداشته است.[12]
 
اعتمادالسلطنه و حادثۀ تنباکو   
   نخستین کسی که به فکر انحصار توتون و تنباکو در ایران افتاد اعتمادالسلطنه بود که در ماه جمادی­الاخر 1303 ه.ق. به دستیاری "شیخ مهدی شمس العلماء قزوینی" و "عارف افندی عثمانی" مترجم رسمی دولت ایران و چند نفر دیگر رساله­ای در باب انحصار دخانیات ایران و مقررات مربوط به آن نوشتند و مقاله محققانه تحت عنوان «کلید استطاعت» راجع به فواید این کار و سوابق تاریخی پیدایش توتون و تنباکو به آن افزودند هدف اعتمادالسلطنه از نوشتن این کتابچه یافتن راهی برای افزایش درآمد شاه بود اما با این وجود شاه پیشنهاد او را قبول نکرد.[13]
 
مطبوعات و اعتمادالسلطنه 
   بیست و پنج سال اولیۀ حیات مطبوعات در ایران با نام محمدحسین خان اعتمادالسلطنه عجین است مترجمی و نویسندگی وی در «روزنامۀ دولت ایران»، «روزنامۀ دولتی»، «روزنامۀ ملتی»، «روزنامۀ علمیۀ دولت علمیه ایران»... و تألیف دهها کتاب و رساله، نگارش صدها گزارش و مقاله، «سازماندهی ادارۀ روزنامه­جات و دار الطباعه»، تشکیل  «وزارت انطباعات» و کارنامۀ نشرش در مدت ربع قرن از او یک شخصیت مطبوعاتی و فرهنگی بر جسته در عصر خودش ساخته است امروزه از او به جز روزنامۀ خاطرات شخصی وی دهها کتاب مانند: «احوال بلوک فال امیر»، «اسرار انحطاط ایران یا خوابنامه»، «تاریخ منتظم ناصری»، «صدر التواریخ»، «مرآت البلدان»....به یادگار مانده است.[14]
 
مرگ اعتماد السلطنه
   اوضاع جسمانی اعتمادالسلطنه نیز هم چون اوضاع روحانی او در دهۀ آخر زندگانیش چندان مساعد نبود او مطابق مندرجات روزنامۀ خاطراتش در این مدت از ناراحتی­هایی مانند سنگینی وزن، سر دردها و دمل­های زیاد رنج می­برد و برای رهایی از این ناراحتی­ها مرتباً از زالو استفاده می­کرد و پزشکان درباری را به مدد می­طلبید با توجه به وضع جسمانیش که احتمال سکته برایش وجود داشت همواره از این که سکته ناقص در او ایجاد شود در هراس بود او چنانچه که خود می­خواست در سال 1313ه.ق. در سیزده نوروز برابر با 18 شوال از دنیا رفت و در         «وادی­السلام» نجف اشرف مدفون گردید. اموال خودش را در وصیتی به ناصرالدین شاه بخشید و شاه هم مقداری را بر داشت و بقیه را به وراثش داد.[15]


[1].قاسمی، سید فرید؛ مشاهیر مطبوعات ایران - محمد حسن خان اعتماد السلطنه، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1379، ج1، ص25.
[2]. بامداد، مهدی؛ شرح حال رجال ایران، تهران، گلشن، چاپ سوم، 1362، ج3، ص330.
[3]. آرین پور، یحیی؛ از صبا تا نیما، تهران، جیبی، چاپ چهارم، 1354، ج1، ص264.
[4]. متولی  حقیقی، یوسف؛ وزیر تاریخ نگار، تهران، دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول، ، 1381، ص 16.
[5]. همان، ص 17.
[6]. آرین پور، یحیی؛ از صبا تا نیما، پیشین، ج1، ص 265.
[7]. متولی  حقیقی ، یوسف؛ وزیر تاریخ نگار، پیشین،  ص 18.
[8]. بامداد، مهدی؛ پیشین، ج3، ص333.
[9]. متولی  حقیقی، یوسف؛ وزیر تاریخ نگار، پیشین،  ص20 – 22.
[10]. همان، ص 36- 42.
[11]. بامداد، مهدی؛ پیشین، ج3، ص 338.
[12]. متولی  حقیقی، یوسف؛ وزیر تاریخ نگار، پیشین،  ص 48.
[13]. همان، ص 49.
[14]. قاسمی، سید فرید؛ مشاهیر مطبوعات ایران- محمد حسن خان اعتماد السلطنه، ج1، ص3.
[15]. متولی حقیقی، یوسف؛ وزیر تاریخ نگار، پیشین، ص 28 – 29 و بامداد، مهدی؛ پیشین،  ج3، ص 347.

 


5/5 - (1)
 
 
 
1393/04/31
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas