در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  پژوهش اسنادي Documentary Research
نویسنده :  سمانه خالدی
كلمات كليدي  :  پژوهش اسنادي، مطالعه كتابخانه اي، تحليل مجدد، مطالعه تاريخي
«پژوهش اسنادی، پژوهش مبتنی بر شواهد برگرفته از مطالعه اسناد؛ مانند آرشیوها یا آمار رسمی است»[1]
بسیاری از اوقات، اصطلاح تحقیق كتابخانه‌ای را به‌جای پژوهش اسنادی به‌كار می‌برند، كه به‌نظر، اصطلاح دقیق و درستی نیست؛ زیرا منظور از مطالعات كتابخانه‌ای، مطالعاتی است كه موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقّق قرار نداشته و غالباً مربوط به گذشته‌ای دور یا نزدیك می‌گردد و محقّق از اسناد و مدارك زمان‌های پیشین كه در كتابخانه‌ها موجود می‌باشند، استفاده می‌كند. به‌عنوان مثال، تحقیق در زمینه طبقات اجتماعی عصر صفویه یا تحقیق درباره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران.
در این روش منابع اصلی مورد استفاده، كتب و مدارك منثور و منظومی است كه از دوره‌های گذشته به جای مانده و جدیداً از اسلاید، فیلم و سایر تكنولوژی‌های ضبط وقایع تاریخی نیز در پژوهش اسنادی استفاده می‌شود. اسنادی كه در پژوهش اسنادی مورد استفاده قرار می‌گیرند عمدتاً شامل اطلاعات و نتایجی است كه توسط نویسندگان و پژوهش‌گران قبلی در حوزه مورد بحث فراهم گردیده‌اند.[2]
اما آنچه معروف است اینکه؛ پژوهش اسنادی اعم از اسنادی و تاریخی است؛ به‌همین جهت در این نوشتار تحقیق کتاب‌خانه‌ای به‌عنوان یکی از اقسام تحقیق اسنادی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در بسیاری از تحقیقات، به‌همان اندازه كه به تهیه داده‌های كاملاً جدید توجه می‌شود، به گردآوری و تحلیل اطلاعات از كارهای دیگران نیز ابراز علاقه می‌شود. «یكی از انواع فرعی پژوهش اسنادی عبارت است از تحلیل مجدد مجموعه‌ای از داده‌ها و نتایج تحقیقات گزارش‌شده، توسط نویسندگان دیگر. حكومت‌ها و سازمان‌های دیگر، به‌طور منظم آمار رسمی درباره انبوهی از پدیده‌های اجتماعی منتشر می‌كنند؛ جمعیّت، جرم و جنایت، ازدواج و طلاق، خودكشی، میزان بی‌كاری و ... از مراحل اولیّه پیدایش جامعه‌شناسی این آمارها، به‌عنوان پایه‌های پژوهش جامعه‌شناسی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. پژوهشگران می‌توانند داده‌های برگرفته از این‌گونه آمارها را مورد استفاده قرار داده و یا دوباره تحلیل كنند و آن اطلاعات را برای كمك به‌حل مسأله پژوهشی معین به‌كار برند.»[3]
 
زمینه‌های مورد استفاده از روش اسنادی
پژوهش اسنادی همان‌طور كه ذكر شد بر مبنای استفاده از اسناد و مدارك است و زمانی مورد كاربرد است؛ كه یا تحقیقی تاریخی در دست انجام باشد و یا آن‌كه تحقیق مرتبط با پدیده‌های موجود بوده و محقق درصدد شناسایی تحقیقات قبلی در مورد آن موضوع برآمده باشد و یا آنكه پژوهش، نیاز به استفاده از اسناد و مدارك را ایجاب نماید و در اصطلاح آن‌كه بخواهیم در یك زمینه خاص، مأخذیابی كنیم.[4]
 
كاربرد روش اسنادی در تحقیقات تاریخی
اگر قرار باشد در صدد شناخت خانواده در عصر خاصی از گذشته برآییم، بدیهی است به دلیل فاصله زمانی كه با ما دارد، باید از روش اسنادی بهره گیریم. استفاده از روش اسنادی در یك بررسی و تحقیق تاریخی دارای مزایای خاصی است. فاصله زمانی محقّق با واقعه تاریخی سبب می‌شود كه وی بتواند كل واقعه را در رابطه با وقایع مشابه در جهان آن‌روز ببیند و تحلیل كند. همچنین، محقق در درون دوره تاریخی پدیده نمی‌توانست، دیدی جامع و فراگیر در مورد پدیده داشته باشد، فاصله زمانی كه از زمان وقوع حادثه تاریخی تا زمان پژوهش اسنادی پدید می‌آید، به محقق كمك می‌كند تا عوامل اصیل رویكرد تاریخی را با دقّت بیشتری بشناسد و از تكرار، اجتناب ورزد و به نتایج نوینی دست یابد.[5]
 
كاربرد روش اسنادی در مأخذیابی
اصالت یك تحقیق اسنادی به منابع حائز اهمیتی است كه از آنان استفاده می‌شود. مآخذ مورد استفاده در تحقیقات اسنادی و كتابخانه‌ای سه دسته هستند:
1) كتب؛ شامل دو دسته فرهنگ لغت‌ها، دانش‌نامه‌ها، اطلس‌ها و همچنین كتب تخصصی در یك رشته علمی‌اند؛
2) مجله‌ها و نشریات ادواری؛ شامل روزنامه‌ها و سایر مجله‌های عمومی و تخصصی‌اند؛
3) اسناد؛ شامل نشریه‌هایی است كه توسط سازمان‌های ذی‌صلاح مثل بانك مركزی، مركز آمار قضائی وزارت دادگستری و ... منتشر می‌شوند. استفاده از اسناد و مدارك و روش‌های صحیح منبع‌گذاری و متأخریابی از اهمیت بسیار زیادی در جامعه‌شناسی برخوردار است. به این‌طریق كه در تحقیقات، حق دیگران ضایع نشود و خواننده بداند؛ كه جمله یا پاراگراف خاص كه در تحقیق نقل شده از كجا اخذ شده است. همچنین اعتبار یك تحقیق تاریخی به نوع مدارك و اسنادی است كه محقق از آن‌ها بهره گرفته است. بنابراین مأخذیابی نه‌تنها منبع‌یابی را در مسأله سنجش به‌عهده دارد؛ بلكه به نوعی ارتباط اخلاق با علم را هم مبیّن است.[6]
 
معایب پژوهش اسنادی
پژوهش اسنادی با مشكلاتی از این قبیل نیز روبرو است:
1.   حوادث تاریخی زنده نیستند؛ لذا درك و فهم مستقیم آن‌ها ممكن نیست، پس همواره با واسطه مطالعه و ارزیابی می‌شوند، لذا ممكن است دچار سوگیری و قضاوت ارزشی محقق قرار گیرند؛
2.   گذشته قابل تكرار نیست؛ لذا محقق، خواه ناخواه با معیارهای جامعه زمان خود با گذشته مواجه می‌شود، پس باید ضریب انحراف خاص را در پژوهش خویش بپذیرد؛
3.   پژوهش اسنادی هرگز به‌طور كامل در اسناد و مدارك جای نمی‌گیرد؛ لذا محقق از روش‌های استنتاجی، جهت تكمیل خلأها استفاده می‌كند كه طبیعتاً عنصری تازه بر واقعیت تاریخی می‌افزاید.[7]


[1]. مجدفر، فاطمه؛ جامعه‌شناسی عمومی، تهران، شعاع، 1382، چاپ اول، ص 276.
[2]. گیدنز، آنتونی؛ جامعه‌شناسی، منوچهر صبوری، تهران، نی، 1378، چاپ پنجم، ص726.
[3]. همان، ص727.
[4]. ساروخانی، باقر؛ روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1383، چاپ هفتم، جلد1، ص256.
[5]. همان، ص259.
[6]. همان، ص260 تا 274.
[7]. همان، ص258 و گیدنز، آنتونی؛ همان، ص727.

 


2.6/5 - (22)
 
 
 
1393/08/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas