در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  دوبيتي telrastich-Quatrain
نویسنده :  طاهره سیدرضایی
كلمات كليدي  :  دوبيتي، چهارپاره، ادبيات عاميانه، رباعي، اديبان كلاسيك.
 دوبیتی، شعری است چهار مصراعی، كه مصراع 1 و 2و 4 آن هم‌قافیه‌اند و گاهی مصراع سوم نیز قافیه دارد و بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل می‌باشد. در مناطق مختلف ایران به نام‌هایی همچون بیت، بایاتی، بید، دو بیتو، كله فریاد، چهارپاره نامیده می‌شود. دوبیتی جدا از حوزه‌های شعر و ادب رسمی، در اعماق ذوق مردم عادی كوچه و بازار تولد یافته و از قالب‌های كهن و خاص ایرانی است. تفاوت آن با رباعی در وزن و درونمایه و محتوای آن است.[1] با وجود اینكه ادیبان كلاسیك از دو‌بیتی نفرت داشته‌اند و سرودن آن را دون شأن خود می‌دانستند، «بخش مهمی از ادبیات توده و فرهنگ عوام ما در قالب دو بیتی است.»[2]     
  ظاهراً ادیبان، زبان عامه را از جنس زبان فاسد می‌دانسته‌اند و شمس‌قیس در كتاب المعجم آن را وزن ثقیل می‌نامد و تصریح می‌كند قصد پرداختن به آن را نداشته و تنها به علت توجه و اشتیاق حیرت‌انگیز مردم به این نوع شعر، او هم ناچار به بحث درباره آن شده است. جالب است بدانیم كه شمس‌قیس خود از استادان ادب رسمی است و مدافع آن، اما از نفوذ دوبیتی در میان طبقات اجتماع سخن می‌راند و این نشان از جایگاه ویژه‌ای است كه این قالب در میان عوام یافته بوده است.[3]
  برخلاف علمای ادب، صوفیان شیفته دوبیتی بوده‌اند و خود به سرودن آن علاقه نشان داده‌اند. ظاهراً دلیل آن باید سادگی باشد كه صوفیان آن را در نوشته‌های خود رعایت می‌كردند زیرا مخاطبان آنان عامه مردم بودند نه دربارها. محتوای دوبیتی نیز سادگی را می‌طلبید زیرا برای بیان احساسات بی شائبه و آتشین و عشق‌های بی‌ریا به كار می‌رفت و به تناسب كلمات شكسته و محاوره‌ای را در خود جای می‌داد؛ برخلاف رباعی كه برای بیان اشعار حكمی و فلسفی و عرفانی به كار می‌رفت.[4] در دو بیتی كمتر آرایه بدیعی می‌بینیم؛ حتی در بسیاری از این دوبیتی‌ها عیب قافیه هم است.[5] از دوبیتی‌سرایان معروف در تاریخ می‌توان از شاعرانی مثل «بندار رازی» (وفات: 401.هـق)، بابا طاهر (سده پنجم)، پورفریدون (احتمالاً سده هفتم و هشتم)، شرفشاه گیلانی (سده هشتم)، شمس مغربی (وفات: 809 هـق) و در سده اخیر فایز دشستانی (1330 – 1250 هـق) را نام برد.[6] از میان مجموعه دوبیتی‌ها، دوبیتی‌های باباطاهر معروفتر است. باوجود محبوبیت و شهرت دوبیتی، شعر دری در این قالب كمتر دیده می‌شود. شعرهایی كه به صورت دوبیتی در دست است دارای جنبه ملی است و با لهجه‌های مختلف سروده شده است؛[7] اما امروز از لحاظ معنا و مضمون، دوبیتی نیز مانند قالب‌های دیگر شعری بسیار گسترش یافته است. احتمالاً اولین كسی كه در عصر جدید از قالب دوبیتی برای بیان مسائل اجتماعی – سیاسی استفاده كرد، اقبال لاهوری بود. تنها در كتاب پیام مشرق او بیش از 160 دوبیتی آمده كه اكثر آنها دارای مضامین اجتماعی است؛[8]
          جهان مشت گل و دل حاصل اوست  
                                  همین یك قطه خون مشكل اوست
          نگاه ما دو بین افتاد ورنه        
                                 جهان هر كسی اندر دل اوست
                                                                                                (اقبال لاهوری)
  علاوه بر آن در 30 سال اخیر تحول شگرفی در محتوای دوبیتی‌ها دیده می‌شود اگر در گذشته عشق و غمی پر‌‌‌ راز ‌و‌‌‌‌‌‌‌ رمز در دو‌‌‌‌بیتی‌ها جان مایه اصلی بود، در این سالها مضمون افزود. با در نظر گرفتن این مضامین باید شاعرانی چون زنده‌یاد حسن حسینی و قیصر امین‌پور را نیز به جمع دوبیتی سرایان بیفزاییم.[9]
 
دوبیتی‌های به هم پیوسته یا چهارپاره
  این قالب كه پس از مشروطه در ایران رواج زیادی یافت، شعری است شامل دوبیتی‌هایی كه از نظر قافیه متفاوت‌اند اما از نظر معنا با هم ارتباط دارند. چهارپاره وزن آزاد است و رایج‌ترین شكل خود فقط مصراع نو بود امروزه هم شاعران بدان گرایشی دارند به خصوص آنها كه هنوز نمی‌خواهند حریم تقلید سنت‌ها را بشكنند از آن استفاده می‌كنند. اما این قالب با همه آزادی و گشادگی مجالی كه به شاعر می‌بخشد از مثنوی و همان آفاق تجاوز نمی‌كند جز اینكه ارتباط عمودی آن بیش از چارپاره است.[10] محتوای چارپاره معمولاً غنایی و اجتماعی است. فریدون توللی، پرویز خانلری و فریدون مشیری از چهارپاره سرایان مشهورند.
نمونه‌هایی از دوبیتی:
              ته دوری از برم دل در برم نیست   
                                   هوای دیگری اندر سرم نیست
              به جان دلبرم كز هر دو عالم        
                                   تمنای دگر جز دلبرم نیست
                                                                                              (باباطاهر)
 
              اگر صد تیر ناز از دلبر آید          
                                    مكن باور كه آه از دلبر آید
              پس از صد سال بعد از مرگ فایز
                                    هنوز آواز دلبر دلبر آید
                                                             (فایز دشتستانی)
 
              دوچشم شرمگین شد ماه و خورشید
                     حضور آتشین شد ماه و خورشید
              حسین آمد به بالین برادر             
                        به یكدیگر قرین شد ماه و خورشید
(محمد رضا سهرابی نژاد)
 
             چون نی به نوای خسته خوانیم نماز
                    افتاده ز پا نشسته خوانیم نماز
             دور از وطن اصلی خویشیم و رواست
                        در حال سفر شكسته خوانیم نماز
                                                               (قیصرامین پور)
 
نمونه از آغاز چارپاره‌ای از فریدون توللی:
            بلم آرام چون قویی سبكبار     
                                   به نرمی بر سر كارون همی رفت
            به نخلستان ساحل قرص خورشید  
                                   ز دامان افق بیرون همی رفت
            شفق بازی كنان در جنبش باد       
                                   شكوه دیگر و راز دگر داشت
            به دشت پرشقایق باد سرمست    
                   تو پنداری كه پاورچین گذر داشت
                                                                                   (فریدون توللی)
 
 
 
 


[1] . پناهی، محمد احمد؛ ترانه و ترانه سرایی در ایران، تهران، سروش، چاپ دوم، 1383، ص 57.
 2. شفیعی كدكنی، محمدرضا؛ موسیقی شعر، تهران، آگاه، چاپ پنجم، 1376، صص 219-217.
[3] . پناهی، محمد احمد؛ پیشین، ص58.
 4. نشاط، سید محمود؛ زیب سخن یا علم بدیع فارسی، تهران، 1342، چاپخانه رنگین، ص 95.
[5] . تاكی، مسعود؛  چارجوی بهشتی، (رباعی و دوبیتی دیروز و امروز)، تهران، چشمه، چاپ اول 1381، ص 80.
 
[6] . پناهی، محمد احمد؛ پیشین، ص549.
[7] . محجوب؛ سبك خراسانی در شعر فارسی، تهران، فردوسی و جامی، چاپ اول، سال نشر، ص 166.
[8] . تاكی، مسعود؛ پیشین، ص110.
[9] . همان، صص83 و 103.
[10] . شفیعی كدكنی، محمدرضا؛ پیشین.

 


3.4/5 - (18)
 
 
 
1393/07/08
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas