خاتم واژه­اي است عربي كه معاني مختلفي براي آن از جمله مهر(به ضم میم)، انگشتري، پايان هر چيزي و موارد ديگر ذكر شده است.[1]

 

   گذشته از استفاده مشهور اين لغت در مورد پيامبر(ص) با عنوان خاتم النبيين به معناي آخرين پيامبر، كه در قرآن كريم نيز به آن اشاره شده است،[2] كاربردهاي ديگري نيز در سيره ايشان دارد كه به طور عمده در مباحث شمايل النبي (ص) به آن پرداخته مي شود. در ذيل به دو معناي ديگر خاتم كه مد نظر اين پژوهش است اشاره مي گردد:

 

   در گزارش هاي تاريخي آمده است كه بين دو شانه پيامبر(ص)، در پشت ايشان یک برآمدگي به اندازه كف دست كه بر آن موي رسته بود وجود داشت كه از آن به مهر نبوت تعبير مي گردد و برخي افراد نيز آن را مشاهده نموده اند.[3] بحارالانوار در روايتي آورده است:

 

   از روايات استفاده مي شود كه پيامبر اكرم(ص) انگشترهاي متعددی داشته و از نگين­ها و نوشته­هاي گوناگون بر روي آن استفاده مي­نمودند. استفاده از انگشتر نقره با نگيني مدور، انگشتر فيروزه و عقيق يمن مواردي است كه ذكر شده است.

   ايشان در حين استفاده از انگشتر، نگين آن را در سمت داخل دست قرار مي داده[5]  و همچنين آن را به دست راست خويش مي­نمودند.

   «محمد رسول الله»، «بسم الله محمد رسول الله»، «محمد رسول الله، علي ولي الله»، «لا إله إلا الله، محمد رسول الله» و «صدق الله» عبارت هايي است كه طبق روايات بر روي انگشترهاي ايشان حك شده بود. همچنين ايشان از اين كه ديگران چنين نقشي را بر انگشتر خود حك نمايند نهي فرموده بودند.[6]

  

   پيش از توضيح در اين مورد لازم به يادآوري است كه در گذشته صرف نظر از استفاده از انگشتر به عنوان زينت، كساني كه صاحب مقام و منصبي بودند نوشته­اي را بر روي انگشتر خود حك نموده و براي مهر نمودن نوشته­هاي رسمي از آن استفاده مي نمودند كه در مورد پيامبر(ص) نيز چنين امري مصداق پيدا مي كند.

   در روايات تاريخي آمده است كه ايشان پس از تشكيل حكومت اسلامي در مدينه، زماني كه قصد نمودند براي دعوت پادشاهان ساير كشورها به اسلام، نامه نگاري نمايند، به ايشان اطلاع دادند كه پادشاهان عجم، نامه هايي را كه بدون مهر باشد نمي پذيرند، لذا ايشان به منظور تهيه مهر، فرمان دادند كه انگشتري از جنس نقره تهيه نمايند كه بر روي آن، عبارت "محمد رسول الله" كه هر كدام در يك سطر جاي داشت نقش بسته بود و گفته مي­شود، آن را به انگشت نمي كردند.

   همچنين آمده است كه پس از رحلت پيامبر(ص) انگشتري كه به عنوان مهر حكومتي استفاده مي­شد در اختيار خلفا بود و در زمان عثمان به چاه اريس افتاده و ديگر پيدا نشد و اما نكته­اي كه در پايان لازم به ذكر مي­باشد اين است كه ايشان از نقش همه انگشترها به عنوان مهر استفاده نمي­کردند، بلكه تنها از همان انگشتر خاص به عنوان مهر حكومتي استفاده مي­نمودند. [7]

---