در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  انسان شناسي فرهنگي Cultural Anthropology
نویسنده :  فاطمه امين پور
كلمات كليدي  :  انسان شناسي، انسان شناسي فرهنگي، انسان شناسي اجتماعي، فرهنگ، تغييرات فرهنگي
واژه فرهنگ (Culture) در اصطلاح انسان­شناسان آمریکایی بر محیط اجتماعی انسان به طور کلی اطلاق می­گردد؛ یعنی آنچه را انسان چه از نظر مادی و چه از نظر معنوی به وجود آورده است.[1] در کشورهای آمریکا و انگلیس اصطلاح "Anthropology" به مجموعه مطالعات درباره انسان (اعم از جسمانی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی) اطلاق می­شود. در صورتی­که در فرانسه این اصطلاح معمولاً برای مطالعات جسمانی و نژادی به­کار می­رود و اصطلاح "Ethnology" یا مردم­شناسی برای زمینه اجتماعی و فرهنگی به­کار می­رود. اما پس از قرن نوزدهم انسان­شناسی  که تا به حال به مطالعه خصوصیات جسمانی و طبیعی انسان توجه داشت بر اثر پیشرفت علوم و کاوش­های اصلی انسان­شناسان توسعه بیشتری یافته و یک شاخه مشخص به نام انسان­شناسی فرهنگی از آن منشعب گردید[2] که در آن تأکید بر فرهنگ و شناسایی آن است. تأکید بر این است که همه ارکان حیات اجتماعی بر محور فرهنگ جای یافته­اند و با توجه به نوع فرهنگ شکل می­گیرند. پس پدیده­های یک قوم یا یک گروه از طریق فرهنگ قابل تبیین­اند و فرهنگ کلید فهم آنان است.[3]
به عبارت دیگر انسان­شناسی فرهنگی خطوط تمدن و فرهنگ یا منش­های فرهنگی گروه­های انسانی را بررسی می­کند. این شاخه در آغاز تحت تأثیر افکار بوآس (F.Boas) در آمریکا و مالینوفسکی (B.Malinowski) در انگلستان پاگرفت. در سال 1920 در آمریکا به فرهنگ و شخصیت سخت توجه شد. مارگارت مید (M.Mead) در آثارش شخصیت را منبعث از فرهنگ دانست و روث بندیکت (R.Benedict) در اثرش به نام "الگوهای فرهنگ" فرهنگ و شخصیت را در بعد وسیع مطالعه کرد. در آمریکا هم شاهد شکوفایی دیگری در این زمینه با نام "مادی­گرایی فرهنگی" بودیم که وایدا (A.Vayda) و لسلی وایت (L.A.White) تأثیر محیط مادی پیرامون انسان را بر حیات اجتماعی مورد مطالعه قرار می­دادند. در فرانسه انسان­شناسی معاصر لوی استراوس (C.Levi-Strauss) مکتب انسان­شناسی ساختی را مطرح کرد که در آن به پیوند عناصر درون یک گروه قومی توجه می­شد. سپس زمینه­ای دیگر به‌نام مردم­شناسی (Ethnosocience) در کشورهای آنگلوساکسون بسط یافت که به مطالعه نظام­های بومی در طبقه­بندی جهان خارج توجه داشت. هر یک از این دیدگاه‌ها در تکمیل مکتب کارکردگرایی که پدیده­های اجتماعی را به صورت غیرتاریخی مرکب از اجزای پیوسته با کارکرد خاص می­دیدند به­کار آمدند و غنای این رشته را موجب شدند.[4] 
 
مباحث اصلی انسان­شناسی فرهنگی
موضوع و محور اصلی انسان­شناسی فرهنگی به طور کلی موضوع فرهنگ است که به‌عنوان موضوع اصلی مطالعه آن شناخته می­شود. انسان­شناسی فرهنگی توجه خود را به فرهنگ معطوف می­سازد؛ چراکه فرهنگ در حقیقت مطالعه رفتار اجتماعی انسان و نتایج آن است. این رشته علمی به مطالعه شیوه­های زندگی مردم، نظام­های اعتقادی، باورها، علوم و دانش­ها، هنرها، افکار و عقاید، صنایع و تکنیک، اخلاق، قوانین و مقررات، ارزش­ها و آداب و رسوم و رفتار و ضوابط و انگاره­های فرهنگی آن‌ها می­پردازد. به عبارت دیگر انسان­شناسی فرهنگی نوعی فرهنگ­شناسی است. انسان­شناسی فرهنگی فرهنگ را در زمان و مکان مطالعه می­کند و می­کوشد تا چگونگی انطباق­پذیری و سازش انسان را با محیط فیزیکی و اجتماعی­اش مطالعه کند. انسان­شناسی فرهنگی همچنین به بررسی جوامع خاص بشری می­پردازد و الگوهای مسلط بر فرهنگ آنان را مطالعه کرده و همانندی­ها و ناهمانندی­های آن‌ها را توصیف و تحلیل می­کند. [5]
محور اصلی انسان­شناسی فرهنگی، نسبی­گرایی فرهنگی، استفاده از روش­ها و موضوعات مطالعه­ای خاص و تأکید بر ویژگی­های فرهنگی و پدیده­های مربوط به انتقال فرهنگ است. برخلاف انسان­شناسی اجتماعی که به‌عنوان شاخه­ای از انسان­شناسی در پی تبیین قواعد زندگی اجتماعی با تأکید بر کارکرد نهادهای اجتماعی نظری خانواده و خویشاوندی، رده­های سنی، سازمان سیاسی و ... است.[6]
به طور واضح، مباحث اصلی انسان­شناسی فرهنگی در چند موضوع عمده ذیل خلاصه می­شود:
1.     تغییرات و دگرگونی­های فرهنگی؛ تغییرات فرهنگی از اساسی­ترین مباحث انسان­شناسی فرهنگی است. انسان­شناسی فرهنگی همواره با این سؤال روبروست که فرهنگ چگونه؟ در چه جهتی؟ چرا؟ از چه طریقی؟ و توسط چه عواملی؟ تغییر می­کند. بحث درباره تغییرات فرهنگی یکی از مشکل­ترین و بحث­انگیزترین جزء فرهنگ­شناختی است. تاکنون تئوری­هایی توسط مکاتب مختلف فرهنگی از جمله توسط تکامل­گرایان ارائه شده است.[7]
2.     نظام­های خویشاوندی، زناشویی و ساختار خانواده؛ بررسی نظام­های خویشاوندی، شیوه­های زناشویی و ساختار خانواده در جوامع گوناگون و همچنین نحوه طبقه­بندی­ها و چگونگی ارتباط آن‌ها با رفتار و سازمان اجتماعی بخش بنیادی انسان­شناسی فرهنگی به­شمار می­رود و کمتر انسان­شناسی است که در این باره به تحقیق و بررسی نپرداخته باشد. هر انسان­شناسی تلاش می­کند تا به این مهم بپردازد و آن را از زوایای مختلف مورد پژوهش قرار دهد.[8]
3.     دین؛ دین به‌عنوان یک پدیده انسانی جهانی یکی از ویژگی­های اساسی و متمایز نوع بشر است که قدمت طولانی داشته و در کلیه جوامع از ابتدا تا کنون وجود داشته و دارد. بنابراین بررسی دین یکی از مباحث اساسی در حوزه انسان­شناسی فرهنگی به­شمار می­رود. فریزر، مالینوفسکی، مارسل موس و ... از انسان­شناسانی هستند که به مطالعه دین پرداخته­اند.[9]
 
روش مطالعه در انسان­شناسی فرهنگی
در انسان­شناسی فرهنگی تحقیقات میدانی به‌عنوان اصلی­ترین نوع مطالعه یک جامعه تعریف می­شود. انسان­شناسان فرهنگی مشخصاً تحقیقات خود را در محیط­های طبیعی و در میان گروهی از مردم که در شرایط معمولی به فعالیت­های روزمره خود مشغولند به انجام می­رسانند. این روش میدانی انسان­شناختی مشاهده مشارکتی نام دارد. این روش شامل زندگی محقق در محدوده­ای که افراد جامعه اجازه بدهند به انجام اعمال و رفتارهای آن اجتماع مانند افراد بومی می­پردازد و به دنبال آن وقایع و رخدادهای اجتماعی را به همان نحوی که اتفاق می­افتد به طور صادقانه ثبت می­نماید. البته علاوه بر این ممکن است انسان­شناس از مصاحبه­های رسمی و غیررسمی با اعضای جامعه مورد مطالعه نیز بهره گیرد.[10] همچنین مشاهده و مصاحبه بدون رجوع به اطلاع­رسان­های قابل اعتماد کامل نخواهد بود. اطلاع­رسان­هایی از قبیل پژوهشگران، اسناد موجود، افراد خاص محلی مثل ریش‌سفید و ... .[11]
 
شعبه­های انسان­شناسی فرهنگی
انسان­شناسی فرهنگی از شعبه­های متعددی تشکیل شده است که مهم­ترین آن‌ها عبارت‌اند از:[12]
1.     باستا­ن­شناسی؛ علمی است که به مطالعه آثار و بقایای فرهنگ و تمدن انسان در گذشته و بازسازی منطقی و علمی آن‌ها می­پردازد.
2.     مردم­نگاری؛ به گردآوری اطلاعات درباره فرهنگ­های معاصر از طریق کار میدانی یا بررسی­های دست اول می­پردازد و صرفاً توصیفی و بدون هر نوع تفسیری اطلاعات را ارئه می­کند.
3.     مردم­شناسی؛ علمی است که بیشتر به مطالعه اقوام ابتدایی می­پردازد، اما امروزه دامنه بررسی­های آن گسترش یافته و به جوامع معاصر هم کشیده می­شود و اغلب گروه­های کوچک  را در شهر و روستا مطالعه می­نماید. مردم­شناسی برخلاف مردم­نگاری تنها به توصیف واقعیات بسنده نکرده بلکه آن‌ها را طبقه­بندی، تجزیه و تحلیل و تفسیر می­کند.
 
نظریات انسان­شناسی فرهنگی
در صد سالی که از تاریخ پیدایش رشته انسان­شناسی فرهنگی می­گذرد، انواع نظریه­ها ساخته و پرداخته شده است. این نظریه­ها هم به قضایای سنتی و هم به مسایل معاصر راجع­اند. در ضمن کلیه این نظریات به قضیه تحول و تنوع فرهنگی نیز توجه دارند. از لحاظ دوره زمانی نظریات انسان­شناسی فرهنگی را در سه دسته می­توان دسته­بندی کرد:
الف) نظریات قرن نوزدهم:
1.     مکتب تکامل فرهنگی؛ این مکتب به تطورگرایی نیز  مشهور است. تطورگرایی نخستین نظریه­ای است که پس از اعلام موجودیت علم انسان­شناسی ظاهر شد. ریشه­های اصلی این نظریه را باید در علوم طبیعی جستجو کرد[13] و لکن مقصود از تطور و تکامل در انسان‌شناسی فرهنگی عبارت است از اینکه آنچه همواره در حال تطور و تکامل است همان فرهنگ و تمدن و طرز زندگی بشری است و بنابراین متعلق این نظریه جامعه و فرهنگ است نه زیست­شناسی.[14] نظریه تکاملی بر این مبنا استوار است که جامعه از شکل ابتدایی آغاز شده و به سوی پیچیده تکامل یافته است. این نظریه جامعه پیشرفته را برتر از جوامع گذشته تصویر می­کند.[15]
این نظریه به خصوص در قرن نوزدهم نشان می­دهد که قوانین مخصوص تکامل در موجودات زنده نیز وجود دارد. بوفن، لامارک و داروین فرضیه تکامل تدریجی موجودات زنده را تحت قوانینی خاصی بیان کرده­اند. تایلور، اسپنسر و مورگان از نظریه­پردازان عمده این مکتب­اند. منظور از نظریه تکامل در انسان­شناسی فرهنگی آن است که فرهنگ و تمدن و طرز زندگی بشر همواره در حال تکامل و تطور است و تغییر می­پذیرد. اما این حرکت تکاملی نباید الزاماً همیشه به صورت خط مستقیم باشد بلکه ممکن است به اشکال دیگری نیز صورت گیرد بدین نحو که هر مرحله پیشرفته خصوصیاتی از مرحله قبل از خود را هم داشته باشد.[16] 
2.     مکتب اشاعه­گرایی (Diffusionism)؛ این نظریه که در اواخر قرن نوزدهم در برابر تئوری تکامل فرهنگی پدید آمد، تئوری­ای ضدتکاملی است. نقطه محوری این نظریه تأمل بر تغییرات فرهنگی از یک­سو و شباهت­های فرهنگی از سوی دیگر است. آنان به دنبال این سؤال هستند که اولاً چرا و چگونه پدیده­های فرهنگی تغییر می­کنند؟ و ثانیاً چرا پدیده­های فرهنگی در فرهنگ­های متفاوت به یکدیگر شباهت دارند؟[17] از دید این مکتب تحول فرهنگ از فرایندی تدریجی تبعیت می­کند که در این فرایند در حالی که از یک­سو تجربه پیروان یک فرهنگ انباشته می­شود و از نسلی به نسلی دیگر منتقل می­گردد، از سوی دیگر عناصر جدید از سایر فرهنگ­ها از طریق سازماندهی، فرهنگ­پذیری، نفوذ و ... به درون فرهنگ وارد می­شود و فرهنگ از طریق همانندسازی آن‌ها رشد می­یابد.[18] از منظر آنان تغییرات فرهنگی در همه جوامع به گونه تکاملی نیست. تاریخ فرهنگ انسانی در نتیجه تراوش پیچیده فرهنگ از یک یا چند مرکز اشاعه گرفته شده است. طرفداران این مکتب منشأ فرهنگ جوامع را چند مرکز خاص همچون مصر و یونان می­دانند. صاحب­نظران مکتب اشاعه به سه دسته مکتب اشاعه انگلیس، مکتب اشاعه آلمان  و مکتب اشاعه آمریکا تقسیم می­شوند.[19]
 
ب) نظریات قرن بیستم:
1. کارکردگرایی؛ کارکردگرایی که سابقه­ای کهن دارد معتقد است طبقات و گروه‌های اجتماعی با ارگان­های جانداران شباهت دارد و نوعی همبستگی ارگانیسمی میان آنان وجود دارد. کنت، اسپنسر، مالینوفسکی و دورکیم از جمله کارکردگرایان هستند. بنیان کارکردگرایی فرهنگی بر این واقعیت استوار است که کلیه سنن، مناسبات، ارزش­ها و هنجارهای اجتماعی دوام و بقایشان به کارکرد و وظیفه­ای بستگی دارد که در نظام اجتماعی یعنی کل جامعه بر عهده دارند.[20] کارکردگرایان جامعه و فرهنگ را به عنوان نظامی متشکل از اجزای به هم پیوسته در نظر می­گیرند که برای توجیه یک صفت فرهنگی باید کارکردهای آن را در به کار واداشتن کل نظام اثبات نمود.[21]
2. مکتب ساخت­گرایی؛ ساخت­گرایان معتقدند که مطالعه علمی فرهنگ تنها با ساخت اجتماعی ممکن است. اجزا و عناصر هر کل اجتماعی و فرهنگی تنها در آن مجموعه و از طریق درک نظام قابل درک هستند. مرتون، پارسونز، اشتراوس و رادکلیف براون از جمله ساخت­گرایان هستند.[22] اشتراوس که پایه­گذار این مکتب است با استفاده از تدقیقات زبان­شناسی مفهوم ساختمان یا بنیان اجتماعی را اساس روش خود قرار می­دهد. هدف اصلی این مکتب کشف خصوصیات کلی و عمومی حیات اجتماعی است یعنی عواملی که در حکم لوازم ماهوی و اوصاف هر نوع زندگی اجتماعی در گذشته و حال اعم از جوامع ابتدایی یا امروزی است.[23] از منظر ساخت­گرایی در طول حیات اجتماعی دائماً ساختارها نوسازی می­شوند. حیات اجتماعی در نتیجه روابط واقعی اشخاص و گروه­ها سال به سال تغییر می­کند و این در حالی است که ساختار واقعی تغییر می­کند، اما شکل ساختاری عمومی کمابیش ثابت می­ماند.[24]
3. مکتب اصالت فرهنگ (Culturalism)؛ مکتب اصالت فرهنگ یا فرهنگ­گرایی تحت تأثیر روان­شناسی به ارتباط میان فرهنگ و شخصیت تأکید می­ورزد. از منظر آنان شیوه­های تربیتی شخصیت­های یکنواخت را در قالب گونه شخصیتی که بر جامعه مسلط است قالب­ریزی می­کند و همین شخصیت است که الگوهای فرهنگی ویژه­ای را می­پروراند و ابقا می­کند. روث بندیکت، ژان استوتزل و مارگارت مید از عمده­ترین نظریه­پردازان این مکتب­اند.[25]
 
ج) نظریات جدید
1.     محیط­شناسی فرهنگی (Cultural Ecology)؛ این مکتب شاخه­ای از نظریات انسان­شناسی است که در نیمه دوم قرن بیستم ظهور یافت و بر رابطه میان انسان و جوامع انسانی با محیط و تحول این رابطه و تأثیر متقابل این دو عامل مطالعه می­کند. این نظریه صورتی نو از تطورگرایی است که با نوآوری و کنارگذاشتن مشکلات تطورگرایی حرکت می­کند. ژولین استیوارد مهم­ترین نظریه­پرداز این مکتب است.[26]
2.     ماتریالیسم فرهنگی (Cultural Materialism)؛ بر اساس نظریه ماتریالیسم فرهنگی جوامع انسانی نظام­هایی اجتماعی فرهنگی به­حساب می­آیند که شناخت آن‌ها پیش از هر چیز باید از خلال محصولات مادی آن‌ها و شرایط مادی که در آن زندگی می­کنند انجام گیرد و از این­رو از روش­هایی استفاده می­کند که مادیت فرهنگ را اندازه­گیری می­کند. واضع این نظریه ماروین هریس است.[27]
3.     انسان­شناسی فمینیستی (Feminist Anthropology)؛ خصوصیت اصلی باورهای این نظریه بر این است باید میان مشخصات بیولوژیک جنس­ها و خصوصیت فرهنگی که تحت عنوان جنسیت مطرح است فاصله­گذاری کرد. از منظر این گروه زنانگی نه یک موقعیت بیولوژیک، بلکه پیش از آن یک موقعیت اجتماعی فرهنگی است. این موقعیت اجتماعی فرهنگی جنبه­ای قراردادی دارد نه ضرورتی طبیعی.[28]
مکاتب دیگری همچون انسان­شناسی شناختی (Cognitive Anthropology) و انسان­شناسی دینی (Anthropology of Religion) نیز از شاخه­های انسان­شناسی فرهنگی به‌شمار می­رود.[29]
 
مشکلات انسان­شناسی فرهنگی
علی­رغم محبوبیت و پیشرفت بسیار زیاد انسان­شناسی فرهنگی به‌خصوص طی سال­های اخیر مع­هذا هنوز انسان­شناسی فرهنگی مراحل شکل­گیری خود را طی می­کند. دلایل متعددی برای ناشناخته بودن این علم ذکر شده است. گزارشات و نوشته­های توصیفی و نتایج تحقیقات انسان­شناسان فرهنگی مربوط به اقوام و مردمی است که در جوامع اولیه زندگی می­کنند و بنابراین کاملاً روشن و کافی نمی­باشد. مدت زمان کوتاهی است که انسان­شناسی فرهنگی به‌عنوان علم ظاهر شده است. در ضمن افراد متخصص در این زمنیه در دانشگاه­ها کم هستند. تعصب­های قومیتی و برتری فرهنگی در بین اقوام موجب تغییراتی در تعابیر و تفاسیر انسان­شناسان شده است و عواملی از این قبیل.[30]
 


[1]. نراقی، احسان؛ علوم اجتماعی و سیر تکوینی آن، تهران، نیکان، 1363، ص185.
[2]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ انسان­شناسی فرهنگی (مردم­شناسی فرهنگی)، تهران، ابجد، 1382، ص14-13.
[3]. ساروخانی، باقر؛ درآمدی بر دایرة­المعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1370، ص33.
[4]. همان، ص34.
[5]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، ص18.
[6]. ریویر، کلود؛ درآمدی بر انسان­شناسی، ناصر فکوهی، تهران، نی، 1379، ص28.
[7]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، ص178.
[8]. همان، ص196.
[9]. همان، ص238.
[10]. ولو، وای و رابرت، فرانک؛ انسان­شناسی فرهنگی، علیرضا قبادی، همدان، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، 1378، ص11.
[11]. ریویر، کلود؛ پیشین، ص45.
[12]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، ص23-20.
[13]. فکوهی، ناصر؛ تاریخ اندیشه­ها و نظریات انسان­شناسی، تهران، نی، 1381، ص122.
[14]. نراقی، احسان؛ پیشین، ص181
[15]. کوئن، بروس؛ مبانی جامعه­شناسی، غلامعباس توسلی و رضا فاضل، تهران، سمت، 1372، ص423.
[16]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، 150
[17]. فکوهی، ناصر؛ پیشین، ص144
[18]. محسنی، منوچهر؛ بررسی در جامعه­شناسی فرهنگی ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1386، ص66.
[19]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، 156.
[20]. همان، 160-159.
[21]. رابرتسون، یان؛ درآمدی بر جامعه، حسین بهروان، مشهد، انتشارات آستان قدس، 1374، ص70.
[22]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، 164.
[23]. نراقی، احسان؛ پیشین، ص197.
[24]. فکوهی، ناصر؛ پیشین، ص177.
[25]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، 166.
[26]. فکوهی، ناصر؛ پیشین، ص215.
[27]. همان، ص224.
[28]. همان، ص232.
[29]. ر.ک: فکوهی، ناصر؛ پیشین، ص238-213.
[30]. قرائی مقدم، امان‌الله؛ پیشین، ص19.

 


2.7/5 - (9)
 
 
 
1393/05/10
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas