Exodus به معنی «خروج» یا عزیمت، واژه‌‌ای لاتینی است كه از كلمه یونانی «Exodos» ریشه گرفته و مترجمین یونانی كتاب مقدس، آن را برای نامیدن كتاب فوق بكار برده‌اند.[1] چنانچه مستر هاكس در قاموس كتاب مقدس آورده: لفظ خروج به معنی بیرون رفتن و مبنی است بر ذكر كوچ اسرائیلیان از مصر و بالاستمرار تاریخ متعجب و مهمی را كه سفر پیدایش آغاز نموده است متابعت می‌نماید.[2] این نام در ترجمه لاتین كتاب مقدس(ولگیت) به وسیله نویسنده یهودی فیلو «Philo» (معاصر مسیح) و در چاپ سریانی نیز حفظ شده است در عبری نام كتاب بعد از دو كلمه نخستین متن «We\'elleh Shemot»(این است نامهای) ذكر شده است. عبارت مشابه در سفر پیدایش(8:46) قبل از معرفی اسامی یهودیانی كه با یعقوب به مصر عزیمت كرده‌اند دیده می‌شود.[3] این سفر از تورات دومین سفر كتاب مقدس و تورات می‌باشد. كتاب خروج مجزا از كتاب پیدایش نیست بلكه ادامه داستانی است كه شرح آن با كتب پیدایش شروع شده و با كتاب‌های لاویان، اعداد و تثنیه كامل می‌گردد.

 

این كتاب دنباله ماجراهای بنی‌اسرائیل را بیان می‌كند. بین پایان سفر پیدایش و آغاز سفر خروج چند سده فاصله است. ماجرا در این سفر از آنجا آغاز شده كه نظام حكومتی مصر تغییر یافته و حكومت جدید، بنی‌اسرائیل را زیر فشار و شكنجه قرار داده است.[4] كتاب خروج الهیات بنیادی را مطرح می‌كند، كه خدا در آن نام و صفات فدیه، قوانین و نحوه پرستش خود را آشکار می‌سازد. همچنین کتاب خروج درباره انتخاب و خدمات موسی به عنوان شفیع عهد اول، آغاز خدمت كهانت، نقش نبی و اینكه چگونه عهد قدیم میان خدا و قومش به شكل جدیدی(در پیمان سینا) به اجرا درآمد، توضیح می‌دهد. بصیرت و شناخت از ذات خدا در باب‌های 3، 6، 33 و 34 یافت می‌شود. تأكید این باب‌ها، بخصوص بر حقیقت و اهمیت حضور خدا است(كه به وسیله نام یهوه و جلال او بیان شده است). همچنین كتاب بر صفاتی از خداوند مثل عدالت، راستی، بخشندگی، صداقت و تقدس او تاكید می‌كند. بنابراین شناخت نام خداوند شناخت او و خصوصیات وی است(3: 13 – 15) و (3:6).

خدا در این كتاب تاریخ نیز است و خدایی مانند او نیست. مصیبت بنی‌اسرائیل و نزول بلایای آسمانی بر مصر تماماً تحت كنترل خداوند قرار دارد. فرعون، مصری‌ها و قوم بنی‌اسرائیل، شاهدین قدرت خداوند بودند. دانستن تفقد و توجه خداوند از قوم بنی‌اسرائیل باعث اطمینان قلبی نسبت به او می‌گردد(24:2). با رهایی بنی‌اسرائیل از اسارت مصر و عزیمت آنها به سوی سرزمین، وعده تحقق می‌یابد. پیمان وی با بنی‌اسرائیل در كوه سینا قدم دیگری در انجام وعدۀ خدا به پاتریا رخ‌ها بود.[5]

از دیگر مطالب مهم این كتاب می‌توان اختراع عید فصح و كوچ فوری اسرائیلیان و عبور از دریای قلزم و تشكر و امتنان موسی و قوم بر ساحل بعد از هلاكت لشکر فرعون و نیز اشتهار شریعت در كوه سینا را برشمرد.[6] کلام دهگانه(ده‌فرمان) به عنوان پیشگفتاری برای قوانینی كه بعداً همراه با جزئیات توسط یهوه به اسرائیل داده شد، عطا گردید. ده فرمان احترام و پرستش خدایان دیگر را ممنوع و مكروه دانست. داشتن بت‌ها و سوء استفاده و به باطل بودن نام یهوه در سوگندها و عهدها مكروه است. در ده فرمان رعایت و حفظ سبت و نیز احترام به والدین خواسته شد. قتل، زنا، دزدی، شهادت دروغ و طمع منع گردید(خروج 20).

یکی از موارد مهم پرستش یهوه خیمه عبادت(خیمه اجتماع) بود. این خیمه عبارت از ساختمانی چادر مانند است، که در بیابان با مصالحی که آنها با خود از مصر آورده بودند ساخته شد. خیمه دارای دو اتاق بود که یکی از آنها قدس‌الاقداس و دیگری قدس نامیده می‌شد. تنها اثاثیه‌ای که در قدس‌الاقداس وجود داشت صندوق(تابوت) عهد بود که سرپوش آن تخت رحمت برای کفاره و رحمت بر آن قرار داشت. مکان قدس نیز شامل: میزی که نان تقدم، یک چراغدان 7 شاخه و مذبح بخور بر آن قرار داشت. درست در بیرون خیمه در صحن حیاط، مذبحی برای قربانی‌ها و حوضی برای کاهنان جهت شستشوی دست‌ها و پاهایشان وجود داشت. در اواخر این کتاب آمده است که هارون پیامبر خدا گوساله سامری را ساخته است.

بر طبق كتاب اول پادشاهان (1:6)، خروج بنی‌اسرائیل از مصر 480 سال قبل از «سال چهارم سلطنت سلیمان» و تقریباً 966 ق .م اتفاق افتاده است. بر طبق روایات، خروج بنی‌اسرائیل در سال 1446ق.م اتفاق افتاده است.

حداقل سه راه به عنوان مسیر خروج بنی‌اسرائیل از فیتوم و رعمسیس احتمال داده شده است.

1) جاده شمالی به سمت شمال فلسطین؛

2) جاده میانی كه به طرف شرق از سینا به بئر شبع كشیده می‌شود؛

3) جاده جنوبی در طول غرب سواحل سینا به طرف مرزهای جنوب شرقی شبه جزیره.

به هر صورت منطقه عبور بنی‌اسرائیل از دریای سرخ دقیقاً شناسایی نگردیده است.[7]

 

 

 

 

---