در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  استهزاء در قرآن
نویسنده :  ‌رضا كاظمي‌راد
كلمات كليدي  :  قرآن، استهزاء،
استهزاء در قرآن
 
  استهزاء از ريشه «هـ - ز- ء»در لغت به معناي طلب تحقير است با هر وسيله‌اي كه صورت گيرد.[1]
 در اصطلاح عبارتست از مسخره كردن افراد، يا برخي امور با گفتار يا كردار، مانند اشاره با چشم يا ديگر اعضاي بدن[2] كه اين عمل بيشتر به قصد تحقير و توهين ديگران صورت مي‌گيرد، گاهي نيز با اهداف ديگري مانند جبران كمبود شخصيت، تقويت روحيه خود يا تضعيف روحيۀ ديگري انجام مي‌شود.
  اين مفهوم در قرآن كريم با واژه‌هاي «هزء» و مشتقات آن 34 بار و «سُخْر» و مشتقات آن 16 بار بكار رفته است كه بيشتر لغويان اين دو واژه را به يك معنا دانسته‌اند.[3]
  آياتي كه در قرآن سخن از استهزاء به ميان آورده، بيشتر مربوط به حوزه عقيده و دين بوده كه در آن جبهه مخالف انبياي الهي، مؤمنان، وحي، آيات قرآن، معاد و حتي خداوند را به تمسخر گرفته و از استهزاء به صورت حربه‌اي براي رويارويي با دين خدا بهره مي‌جستند، در آياتي نيز استهزاء در حوزه اخلاق مطرح شده كه در آن خداوند مؤمنان را از تمسخر يكديگر منع كرده است. از بررسي تمام آياتي كه پيرامون «استهزاء» هستند، آنچه كه بدست مي‌آيد حكم استهزاء، منشأ آن، آثار و پيامدهاي اين صفت مذموم اخلاقي و  نيز راههاي مقابله با استهزاء گران است.
 
حكم استهزاء:
  استهزاء ديگران "ظلم" است. قرآن در آيه 11 سوره حجرات مؤمنان را از تمسخر ديگران منع كرده و در پايان مي‌فرمايد: «اگر از عمل خويش توبه نكنند ظالم‌اند»:
«يا ايّها الّذينَ امَنوا لايَسْخَرْ قومُ مِن قومٍ...و مَن لَمْ يَتُبْ فاُولئِكَ هُمُ الظّالمُونَ»
 
  با توجه با آيات متعددي كه در آن، انسانها از استهزاي مؤمنان، آيات الهي و دين نهي شده‌اندبه مرتكبان اين عمل وعده عذاب الهي داده شده بر مي‌آيد كه استهزاء عملي حرام است كه خداوند آن­را قبيح و ناپسند و استهزاء گران را مجرم شمرده است.[4]
 
ريشه‌هاي استهزاء:
  استهزاء چه در حوزه عقيده باشدچه در حوزه اخلاق، منشأ و ريشه‌هاي متعددي دارد، برخي از اين ريشه‌ها از ديدگاه قرآن عبارتند از:
1-    برتري طلبي و غرور: حس برتري جوئي گاهي باعث مي‌شود كه
انسان ديگران را از خود كوچكتر بپندارد و آنها را استهزاء كند.
«يا ايّها الّذينَ امَنُوا لايَسْخَرْ قَومُ مِن قومٍ عَسي اَن يَكُونوا خَيراٌ مِنْهُم...» (حجرات/ 11)
 
  كلمه "خيراٌ" افزون بر اينكه منشأ استهزاء را بيان مي‌كند، اين برتر بودن ظاهري را نيز نفي مي‌كند.[5]
2-    دنيا طلبي: گاهي داشتن ثروت و دلبستگي به دنيا موجب
استهزاي افراد فقير مي‌شود.
«زُيّنَ للذّين كَفرُوا الحَيوةُ الدّنيايَسخَروُنَ مِنَ الذّينَ امَنُوا...»(بقره/ 212)
 
  ابن عباس نقل مي‌كند كه اين آيه درباره گروهي از اشراف قريش نازل شد كه عمار و بلال را به سبب تهيدستي مسخره مي‌كردند.[6]
  از ديگر ريشه‌هاي استهزاء كه قرآن به آنها اشاره كرده است مي‌توان به جهالت (بقره/ 67)،‌عدم تعقل (مائده/ 58)، دشمني و انتقام (مائده/ 58،59)، گناه و اصرار بر آن (روم/ 10) اشاره كرد.
 
آثار و پيامدهاي استهزاء:
استهزاي مؤمنان، دين و آيات الهي در دنيا و آخرت پيامدهاي متعددي دارد:
1-   هلاكت دنيوي: استهزاي پيامبران الهي از سوي امتهاي پيشين
باعث شد كه خداوند آنان­را دچار هلاكت دنيوي كند.
«وما يأتيهِمْ مِنْ نَبّيّ الّا كانُوا بهِ يَستَهزِءُونَ، فَاَهْلَكنا اَشدَّ مِنهمْ بَطشاٌ ومَضي مَثلُ الاَوّلينَ» (زخرف/ 7، 8)
2-   حبط اعمال: باطل شدن اعمال از ديگر آثار استهزاء آيات خدا و
پيامبران است.
«اولئك الذينَ كَفَرُوا بِاياتِ رَبِهِم و لِقائه حَبِطَت أعمالُــهم... ذَلكَ جَزاوهُـــم جَهَنّم بِما كَـــفَرُوا وَاتَّخَذُوا اياتي و رُسُلي هُزُواٌ»(كهف 105 ، 106)
 
  در اين دو آيه خداوند حبط و نابودي اعمال و در نتيجه جهنم را نتيجه استهزاء‌ آيات خداوند و فرستادگانش توسط كفار مي‌داند.[7]
3-   مورد استهزاء واقع شدن:
  كافراني كه مؤمنان را در دنيا استهزاء كرده‌اند، در آخرت مورد تمسخر
آنان قرار خواهند گرفت.8
«اِنّ الّذينَ اَجْرَمَوا كانُوا مِنَ الّذينَ امَنُوا يَضْحكُونَ...فَاليَومَ الّذينَ ءامَنُوا مِنَ الْكُفارِ يَضحَكونَ »(مطففين/ 29، 30، 34، 35)
 
  در قرآن آثار ديگري براي استهزاء ذكر شده است همچون فراموشي خداوند، ارتداد، حسرت در روز قيامت، خواري و عذاب اخروي.
 
برخورد با استهزاء گران:
  قرآن كريم در آياتي بطور مستقيم يا غيرمستقيم، راههاي گوناگوني را براي برخورد با استهزاء گران ارائه داده است كه به دو مورد اشاره مي‌كنيم:
1-   ترك همنشيني با آنها:
« وَاِذا رَأيْتَ الّذينَ يَخُوضُونَ في اياتِنا فَاَعرِضْ عَنْهُمْ حتّي يَخُوضُوا في غَيْره» (انعام/ 68)
  در اين آيه قرآن صراحتاٌ امر به ترك همنشيني با كساني را دارد كه آيات خداوند را به تمسخر مي‌گيرند.
2-   ترك دوستي:
«يا ايّها الّذينَ امَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَخَذُوا دينَكُم هزواً ولَعباً...اولياءَ»(مائده/ 57)
 
  در اين آيه نيز قرآن صراحتاٌ به مؤمنين دستور داده كه از دوستي با كساني كه آيات خدا و دينش را به استهزاء و بازي مي‌گيرند بپرهيزند.
از ديگر آيات قرآن راههاي ديگري هم بدست مي‌آيد (در مقابل استهزاء كافران) همچون صبر و ياد خداوند، موعظه و نصيحت، مقابله به مثل...


[1] . التحقيق، ج 11، ص 256،مادۀ هـ ز ء.
[2] . جامع السعادات، ج 2، ص 287.
[3] . لسان العرب، ج 15، ص 84مجمع البحرين، ج 4، ص 425«هزأ».
[4] . الفرقان، ج 1314، ص 139 – راهنما، ج 9، ص 174.
[5] . نمونه، ج 22، ص 179- الفرقان، ج 26و 27، ص 243-244.
[6] . مجمع البيان، ج 2، ص 540- 541
[7] . مجمع البيان، ج 6، ص 767- نمونه ج 12، ص 562

 


2.6/5 - (23)
 
 
 
1393/01/28
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas