در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  انگيزش Motivation
نویسنده :  فاطمه امين پور
كلمات كليدي  :  انگيزش، انگيزه، كشش، سائقه
انگیزش از واژه لاتینی "Motivus" به معنای جنبنده (Mobile) گرفته شده است.[1] در حوزه رفتار انسان عواملی وجود دارند که نه‌تنها ما را به فعالیت وادار می­کنند، بلکه ما را به سوی هدف خاصی سوق می­دهند. روان‌شناسان این عوامل را انگیزه می­نامند.[2] انگیزه شامل حالت فشار درونی و هدفی است که رفتار متوجه آن است که به عقیده تئودور نیوکامب بهتر است انگیزه را از روی هدف آن و نه از روی حالت فشار درونی مشخص ساخت.[3]
انگیزش اغلب به دنبال پاسخ به این پرسش است که چه چیزی موجب رفتار می­شود؟ چرا رفتار به سمت هدفی خاص و نه اهداف دیگر هدایت می­شود؟ به عبارت دیگر مسئله مهم در تحلیل انگیزشی رفتار فهمیدن محرک رفتار، دوام رفتار و پایان رفتار است.[4]
اغلب از انگیزه به سائقه نیز تعبیر می­شود. برخلاف برخی انگیزه­ها که صورتی آگاهانه دارند، برخی از آن‌ها نیز به غریزه نزدیک‌اند که به آنان سائقه (Drive) یا سائقه طبیعی (Impulse) می­گویند.[5] به عبارت دیگر سائقه یکی از انواع و صورت­های انگیزشی است. از آنجا که انگیزه انسان را به سمت رفتار خاصی سوق داده و می­کشاند از آن به میل یا کشش نیز تعبیر می­شود.
مفهوم انگیزش به لحاظ تاریخی ریشه در فلسفه و نظریات سقراط، ارسطو و افلاطون دارد. عامل انگیزش اصلی در خاستگاه فلسفی آن، اراده بود. هرچند که اولین ساختار انگیزشی روان­شناسی که وسیعاً پذیرفته شد، غریزه بود؛ به گونه­ای که توسط ویلیام جیمز (William James: 1890) و مک دوگال (William McDougall: 1908) مطرح شد. قابلیت علمی مفهوم غریزه علی­رغم محبوبیت اولیه آن ناکافی بود و روان‌شناسی خود را در جستجوی مفهوم انگیزشی کارآمدتری یافت. نظریه سایق به‌عنوان یک چاره پیدا شد که مهم­ترین اندیشه در این زمینه نظریه روان‌کاوی فروید بود.[6] موضوع اصلی­ نظریه فروید نقش احساس در فرایندهای زیستی، روانی و اجتماعی است. فروید (Sigmund Freud: 1939-1956) معتقد است که گرایش موجود زنده برای ارضای انگیزه­ها در عالم خارج است. مکانیزم­های دفاعی، جنبه­های مختلف منش و ساختمان شخصیت بازتابی از تجربیات فرد است که درصدد ارضای انگیزه­های خویش است.[7] با اینکه نظریه سائقه فرویدی و طرفداران هال (Clark Hull: 1943) از نظر علمی دارای ساختار شایسته­تری بود، اما منتقدان آن را نیز مورد سؤال قرار دادند و زوال نظریه سائقه باعث شد تا استفاده از هر نوع نظریه انگیزش بزرگ زوال یابد. به­جای نظریه­های بزرگ، نظریه­های کوچک در سراسر ربع آخر قرن اخیر کاربرد یافت و زیربناهای انگیزشی رشته­هایی مثل روان‌شناسی اجتماعی شناسایی شد.[8]
 
خطوط اصلی در مطالعه انگیزش
خطوط و موضوعات اصلی که در مطالعات انگیزشی و تحلیل جنبه­های انگیزشی رفتار باید مدنظر قرار داد عبارت‌اند از:[9]
1.     انگیزش، هم گرایش­های دوری و هم نزدیکی را شامل می­شود؛ یعنی انگیزش تنها شامل برانگیخته شدن نیست و برانگیخته نشدن را نیز دربر می­گیرد؛
2.     انگیزش یک فرایند پویاست نه ثابت که شامل مراحل چرخه­ای است؛
3.     انگیزش می­تواند خودگردان باشد (توسط نیروهای دورنی مثل کنجکاوی برانگیخته شود) یا به صورت محیطی (توسط نیروهای بیرونی مثل پول) کنترل شود؛
4.     نیرومندی انگیزه­ها در طول زمان تغییر یافته و بر جریان رفتار اثر می­گذارد. انسان­ها در هر لحظه معین چندین انگیزه را تجربه می­کنند که برخی از آن‌ها نیرومندتر از بقیه هستند؛
5.     انگیزه­ها حالت سلسله­مراتبی دارند به­طوری که برخی از آن‌ها در خدمت مقاصد بنیادی بقاء هستند، حال آنکه انگیزه­های دیگر در خدمت اهداف بالاتری قرار دارند؛
6.     انگیزه­های انسانی می­توانند آشکار و یا غیرآشکار، توجیه­شده یا توجیه­نشده و هشیار یا ناهشیار باشند.
 
طبقه­بندی انگیزش
هر عمل انسان تابع انگیزه­ای است. اساساً هیچ عملی فارغ از انگیزه صورت­پذیر نیست. برخی انگیزه­ها دورنی و برخی بیرونی­اند. وقتی شخصی را وادار به انجام عملی می­سازیم انگیزه عمل بیرونی است مثل قانون. اما وقتی در درون فرد انگیزه عمل را فراهم می­آوریم و او خود بدان رو می­کند بدون آنکه مسئول یا مأموری هر لحظه وی را بدان وادارد، انگیزه درونی است مثل اخلاق و دین.[10]
انگیزه­ها را در یک دسته­بندی کلی می­توان به دو دسته تقسیم کرد که در دل این دسته­بندی نیز انواعی متفاوت از انگیزه قابل تشخیص است:
1. انگیزش اولیه یا فیزیولوژیک؛ این انگیزه­ها شامل آن دسته از انگیزه­ها هستند که نیازهای زیستی موجود زنده را برطرف می­کنند و جنبه ذاتی دارند. در ضمن این انگیزه­ها مشترک بین انسان و حیوان بوده و هدف آن‌ها این است که موجودیت ارگانیسم به خطر نیافتد.[11] انگیزه­های فیزیولوژیک خود شامل دو دسته هستند: [12]
الف) انگیزه­هایی که مطلقاً ثابت هستند، اساس فیزیولوژیکی مسلمی داشته و عمومیت دارند. عوامل اجتماعی در ظهور این انگیزه­ها مؤثرند، اما موجب به وجود آمدن آن‌ها نیستند. این انگیزه­ها شامل گرسنگی، تشنگی، استراحت، خواب، احتیاجات بدنی و ... هستند.
ب) انگیزه­های فیزیولوژیکی که اساس بدنی معینی دارند و در تمام جوامع پدید می­آیند، اما از لحاظ افراد عام نیستند. عوامل اجتماعی نه‌تنها موجب ابراز آن‌ها نیست بلکه در برخی اوضاع و احوال مانع ظهور آن‌ها می­شود مثل انگیزه جنسی، انگیزه مادر شدن و صیانت ذات.
 
2. انگیزه­های ثانویه یا اجتماعی؛ این انگیزه­ها با فیزیولوژی بدن رابطه ندارند، بلکه به مرور آموخته می­شوند.[13] انگیزه­های اجتماعی خود به دو دسته قابل تقسیم­اند: [14]
الف) انگیزه­هایی که اساس فیزیولوژیکی غیرمستقیم دارند و به وفور تمام ظاهر می­شوند؛ اما نه در گروه­ها عام­اند و نه در افراد؛ مثل انگیزه ستیزه­گری و تشخص­طلبی.
ب) انگیزه­هایی که اساس فیزیولوژیکی بارزی ندارند، اما تا حدی به وفور ظاهر می­شوند و ظهور آن‌ها یا بر اثر عوامل اجتماعی مشترک میان جوامع انسانی یا به صورت وسیله ارضای علایق عملی صورت می­گیرند. این انگیزه­ها اصولاً وسایل نیل به هدفی هستند، اما ممکن است خود به صورت هدف نیز درآید مثل انگیزه میل به تجمع، انگیزه تملک، فرمانبرداری و ... .
 
نظریه انگیزش[15]
هرچند که بخش عمده­ای از نظریات انگیزشی در حوزه روان‌شناسی قرار دارد، اما رویکرد اصلی در این مقاله جامعه­شناختی بوده و از این جهت است که در این مقاله صرفاً به نظریات انگیزش در روان‌شناسی اجتماعی توجه می­شود. یک رویکرد کلی در روان‌شناسی اجتماعی رویکرد انگیزشی است که بر عوامل انگیزشی که رفتار انسان را هدایت می­کنند تمرکز دارد. دیدگاه فرویدی یا روان‌کاوانه درباره ماهیت انسان این است که رفتار از درون و به‌وسیله سائقه­ها، تکانش­ها یا نیازهای نیرومند درونی برانگیخته می­شود. از این­رو نظریه­پردازان روان‌کاو تلاش دارند تا نیروهای درونی را که انرژی­دهنده به رفتار و هدایت­کننده آن هستند بشناسند. در روان‌شناسی اجتماعی سه نظریه انگیزشی مشخص می­شود:
1.     ارضای نیاز؛ رویکرد انگیزشی بر ارضای نیازهای مهم انسان تأکید می­ورزد. این نظریه فرد را دارای نیازها و انگیزه­های خاص می­داند که رفتارهای او در جهت ارضای آن نیازهاست.
2.     تصمیم­گیری عقلایی؛ این دیدگاه برخلاف دیدگاه پیشین بر این فرض مبتنی است که مردم تصمیم­گیرنده­های منطقی و عقلایی هستند که با محاسبه سود و زیان احتمالی هر عمل، بهترین برخورد را با استفاده از عقل و منطق خود برمی­گزینند؛ یعنی شقوقی را انتخاب می­کنند که متضمن بیشترین سود و کمترین زیان باشد.
3.     تبادل اجتماعی؛ وقتی دو نفر باهم در تعاملند مبادله پاداش یا تنبیه بین آن‌ها انجام می­گیرد که گاه عمدی و گاه نیز غیرعمدی است. نظریه تبادل اجتماعی تعامل میان فردی را بر مبنای سود و زیان آن برای هر شیوه احتمالی تعامل تحلیل می­کند. این نظریه برای موفقیت­های داد و ستدی که در آن‌ها دو طرف علی­رغم علایق متفاوت خود باید به یک توافق مشترک برسند مفید می­داند. این نظریه از سوی برخی محققان برای تحلیل روابط نزدیک بین دوستان و زوج­ها بسط داده شده است.
رویکردهای انگیزشی تأکید می­کنند که مردم بر مبنای آنچه با انجام یک رفتار به‌دست می­آورند یا از دست می­دهند دست به عمل می­زنند. بعضی اوقات تحلیلی از سود و زیان حاصله در هر موقعیت انجام می­گیرد تا بر تعارضی که فرد برای انتخاب از میان دو رفتار با آن روبرو می­شود غلبه کند.
نظریه انگیزشی با مزایا و معایب نسبی پاسخ­های احتمالی به موقعیت کنونی سر و کار دارد نه با عادت­های آموخته شده از گذشته. و بنابراین فرض بر این است که علت رفتارها در موقعیت بلاواسطه فرد قرار دارند. در ضمن این نظریه به حالت­های درونی متکی است تا حالت­های بیرونی. درک ما از موقعیت، احساسات مثبت و منفی ما درباره آن، انتظارات ما درباره پیامدهای اعمال مختلف، امیدها و ترس­های ما همگی در دیدگاه انگیزشی مورد تأکید قرار دارند.
 


[1]. ساروخانی، باقر؛ دایرة‌المعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1370، ص512.
[2]. گنجی، حمزه؛ روان‌شناسی عمومی، تهران، دانا، 1376، چاپ سوم، ص255.
[3]. کلاین برگ، اتو؛ روان‌شناسی اجتماعی، محمدعلی کاردان، تهران، اندیشه، 1368، چاپ نهم، ص101.
[4]. ریو، جان مارشال؛ انگیزش و هیجان، یحیی سیدمحمدی، تهران، مؤسسه نشر ویرایش، 1380، ص8.
[5]. کلاین برگ، اتو؛ پیشین، ص101.
[6]. ریو، جان مارشال؛ پیشین، ص32.
[7]. روشبلاو، آن ماری و بورونیون، ادیل؛ روان‌شناسی اجتماعی (مقدمه­ای بر نظریه­ها و آیین­ها در روان‌شناسی اجتماعی)، تهران، مروارید، 1374، چاپ سوم، ص79.
[8]. ریو، جان مارشال؛ پیشین، ص32.
[9]. همان، ص14-9.
[10]. کلاین برگ، اتو؛ پیشین، ص513.
[11]. گنجی، حمزه؛ پیشین، ص261.
[12]. کلاین برگ، اتو؛ پیشین، ص191.
[13]. گنجی، حمزه؛ پیشین، ص261.
[14]. کلاین برگ، اتو؛ پیشین، ص192.
[15]. کریمی، یوسف؛ روان‌شناسی اجتماعی، تهران، ارسباران، 1380، چاپ نهم، ص45-42.

 


2.5/5 - (68)
 
 
 
1393/05/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas