دادسرا و دادگاه عالي انتظامي قضات
براي نظارت مؤثر، بر حُسن جريان قضايي، بهخصوص اعمال و رفتار قضات، رسيدگي به تخلفات آنان،از لحاظ ترفيع و ارتقاء و از حيث تعيين كيفر انتظامي و تعليق قضات متهم به ارتكاب جرم، مراجع ذيل را قانون پيش بيني كرده است:
1- دادسراي انتظامي قضات؛
2- دادگاه عالي انتظامي قضات؛
3- دادگاه عالي تجديد نظر انتظامي قضات، كه در تهران تشكيل ميگردد؛
4- محكمه عالي انتظامي.
دادسراي انتظامي قضات:
دادسراي انتظامي قضات، براي نخستين بار در اجراي لايحه قانوني سازمان دادسراي انتظامي قضات مصوب مهرماه 1331 تشكيل گرديد. اين دادسرا از دادستان انتظامي و به تعداد لازم داديار و كارمند اداري تشكيل ميشود شرايط دادستان به قرار زير است:
1- حداقل 45 سال سن؛
2- 20 سال سابقه قضايي؛
3- حداقل پايه 10 قضايي؛
4- در دوره 10 ساله اخير خدمت خود، محكوميت انتظامي از درجه چهار به بالا نداشته باشد.
وظايف دادسرا:
1- تحقيق در جهات اخلاقي و اعمال و رفتار منافي با حيثيت و شئون قضايي و سوء شهرت كارمندان قضايي؛
2- تحقيق در مورد مسامحه در انجام وظايف اداري مثل به موقع حاضر نشدن؛
3- بازرسي و كشف تخلفات و تقصيرات مستخدمين قضايي.
جهات شروع به رسيدگي دادسراي انتظامي:
1- شكايت ذي نفع؛
2- اعلام مراجع رسمي صلاحيتدار؛
3- ارجاع دادگاه عالي انتظامي؛
4- مشهودات و مسموعات و اطلاعات دادستان انتظامي و يا دادياران دادسراي انتظامي؛
5- اعلام وزير دادگستري يا دادستان كل.
دادگاه عالي انتظامي قضات:
دادگاه عالي انتظامي قضات تنها مرجع قضايي است كه با كيفرخواست دادستان به تخلفات قضات رسيدگي ميكند. اين دادگاه از يك نفر رئيس و دو نفر عضو اصلي تشكيل ميگردد و داراي يك عضو علي البدل است. اين دادگاه در طول دادسراي انتظامي قضات بوجود آمده و با محكمه عالي انتظامي قضات فرق دارد.
شرايط اعضاي دادگاه:
1- حداقل درجه علمي داراي ليسانس (حقوق)؛
2- حداقل 20 سال سابقه خدمت قضايي؛
3- عدم محكوميت انتظامي بالاتر از درجه 3.
قضات از طرف رئيس قوه انتخاب شده و غير قابل تغيير بوده و موظف به قبول خدمت در دادگاه انتظامي ميباشند و الا بازنشسته ميشوند.
اهم وظايف دادگاه:
1- رسيدگي به تقاضاي تعليق (كه اين تقاضا از طرف رئيس قوه، دادستان كل و دادستان انتظامي مطرح ميگردد)؛
2- رسيدگي به تقاضاي ترفيع قضات؛
3- مرجع نهايي تخلفات انتظامي وكلا (رسيدگي به تخلفات اعضاء هيئت مديره و اعضاي دادگاههاي انتظامي و دادستان و دادياران انتظامي وكلا، مرجع شكايت از رد تقاضاي پروانه وكالت از جانب هيئت مديره كانون وكلاء و ...)؛
4- رسيدگي به تخلفات اعضاي دادگاه و دادستان انتظامي كانون كارشناسان رسمي.
تقصيرات و جرايم قضات:
الف) تخلفات قضات مندرج در نظام نامه:
1- بينظمي در دفاتر، محاكم، دادسراها؛
2- تأخير در رسيدگي؛
3- عدم اعلام ختم رسيدگي؛
4- إفشاء رأي قبل از اعلام رسمي؛
5- عدم گزارش تخلفات اداري؛
6- رفتار مُوهن قضات نسبت به يكديگر؛
7- عدم ضَم اسناد و مدارك طرفين در پرونده؛
8- گزارش خلاف واقع؛
9- طفره و تعلل از صدور رأي؛
10- تكرار تخلف؛
11- غيبت قضات؛
12- تخلفات و مجازاتها در ساير قوانين؛
13- اعتبار ندادن به اسناد ثبت شده؛
14- عدم ابراز اسناد و اوراق مورد نياز مراجع قضايي؛
15- بازداشت متهم بيش از 24 ساعت بدون تفهيم اتهام و ...
مجازاتهاي انتظامي:
1- اخطار كتبي بدون درج در برگ خدمت؛
2- توبيخ كتبي با درج در برگ خدمت؛
3- كسر حقوق ماهانه تا يك ثلث از يك ماه تا شش ماه؛
4- انفصال موقت از سه ماه تا يكسال؛
5- تنزل پايه، يك درجه يا زيادتر؛
6- انفصال دائم از خدمت قضايي؛
7- انفصال دائم از خدمت وزارت دادگستري؛
8- انفصال دائم از خدمت دولت.
منابع:
1- بيات، محمدرضا؛ دادرسي انتظامي و تقصيرات انتظامي قضات، تهران، خط سوم، چاپ سوم، 1385، صص 290-99.
2- شمس، دكتر عبدالله؛ آئين دادرسي مدني، تهران، دراك، چاپ چهارم، 1385، ج1، صص 202-174.
3- مدني، دكتر سيد جلال الدين، آئين دادرسي مدني 1و2، تهران، پايدار، چاپ اول، 1382، ج1، 484-469.
