حدیث قدسی
حدیث قدسی در اصطلاح، كلامی است كه به پیامبر وحی شده است اما جزء کتاب آسمانی قرآن محسوب نمیشود چنانچه به كلماتی كه به عنوان قرآن بر پیامبر نازل شده است حدیث قدسی اطلاق نمیشود. البته كلمات دیگر كتب آسمانی در زمره احادیث قدسی به شمار میروند.
در روایات شیعه مواردی از احادیث قدسی توسط ائمه هدی (صلوات علیهم) نقل شدهاند كه در برخی سلسلۀ سند به پیامبر اكرم (صلّی الله علیه و آله) میرسد. چنانچه امام سجاد (علیهالسلام) فرموده است:
« خداوند به موسی وحی نمود مرا نزد مخلوقاتم محبوب كن و مخلوقاتم را نیز نزد من محبوب كن موسی گفت: پروردگارا چگونه چنین كنم؟ خطاب رسید:
نعمتهای مرا یاد آور شو تا مرا دوست بدارند... »
تفاوت حدیث قدسی با قرآن:
1- قرآن الفاظ و معانیش با عنصر اعجاز نازل شده است. ولی در احادیث قدسی، الفاظ وحی شده مراد خداوند نبوده است؛ بلكه معانی آنها مورد نظر خداوند بوده است؛ اگر چه پیامبر خود در الفاظ آنها تغییری نمیدهد.
2- در آیات قرآن به خاطر متواتر بودن، بحث از صحت سند مطرح نمیباشد، ولی حدیث قدسی مانند دیگر احادیث مورد بررسی سندی قرار میگیرد. این احادیث از نظر علمی با احادیث دیگر تفاوتی ندارند، از اینرو اگر همین احادیث در علمی چون فقه مورد نیاز واقع شوند، هیچ تفاوتی با احادیث دیگر در استناد ندارند.
از نظر محتوایی، مضمون غالب احادیث قدسی اخلاقی میباشد؛ اگر چه در لابهلای آنها اخباری خاص در مورد اهل بیت و قیامت نیز میتوان یافت.
كتابهای زیر به احادیث قدسی پرداختهاند:
«جواهر السنیة، الاحادیث القدسیة المشتركة بین السنة و الشیعة، صحیح الاحادیث القدسیة و موسوعة شرحها، الاحادیث القدسیة الضعیفة و الموضوعة، موسوعة الاحادیث القدسیة الصحیحة و الضعیفة».
منابع:
1) ابن نعمان، محمد (شیخ مفید)؛ الاختصاص، تصحیح علی اكبر غفاری، احیاء التراث، بیروت، لبنان، 1403، چاپ سوم، ص 226.
2) تفسیر منسوب به امام حسن عسكری علیهالسلام، تحقیق مدرسه امام مهدی، مهر، قم، 1409، چاپ اول، ص 342.
3) الحسینی الاستر آبادی، محمدباقر (میرداماد)؛ الرواشح السماویة، تحقیق، غلامحسین قیصریهها و نعمةالله جلیلی، قم، دارالحدیث، 1380،چاپ اول، ص 291.
4) انصاری، مرتضی (شیخ انصاری)؛ المكاسب المحرمه، تحقیق كنگره شیخ اعظم، قم، كنگره شیخ اعظم، 1420، چاپ اول، ج 4، ص 346.
5) ابوحبیب، سعدی؛ قاموس فقهی، دارالفكر، دمشق، سوریه، 1408، چاپ دوم.
6) العاملی، بهاءالدین، محمد، الوجیزه فی الدرایة، قم، مكتبة الاسلامیة الكبری، 1396، ص 3.
7) مدیر شانهچی، كاظم؛ درایة الحدیث، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1372، ص 13.
8) الجوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیه، تحقیق احمد عبدالغفور العطار، بیروت، لبنان، دارالعلم للملایین، 1407، ج 3، ص 96.
9) الزبیدی؛ تاج العروس، تحقیق علی شبیری، دارالفكر، بیروت لبنان، 1414، ج 8، ص470.
10) معارف، مجید؛ تاریخ عمومی حدیث، تهران، كویر، 1377، ص 30.
