در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  فلسفه چیست؟
كلمات كليدي  :  فلسفه، هستی، سوفیست، مغالطه، سقراط، متافیزیک، ارسطو، فیلسوف، علوم تجربی
فلسفه چیست؟
شاید ساده­ترین تعبیر برای تعریف فلسفه این باشد که بگوییم فلسفه عبارت از اندیشه­هایی  است که مربوط به شناخت هستی و آغاز و انجام آن است. در میان انواع اندیشه­های بشری آنچه مربوط به این گونه امور بوده است در آغاز توام با اعتقادات مذهبی بوده و از این روی قدیمی­ترین افکار فلسفی را باید در میان افکار مذهبی مشرق زمین جستجوکرد. در عین حال آنچه در میان مورخین فلسفه مشهور است این است که فلسفه ابتدا از یونان باستان شروع شده است.[1]
        به اعتقاد مورخان در قرن پنجم قبل از میلاد در میان یونانیان کسانی وجود داشته­اند که سوفیست یعنی حکیم نامیده می­شدند. این افراد که به سبب تسلط بر دانش­های زمان خود به این نام مشهور شده بودند، عهده­دار تربیت خطیبان و موکلان دادگاه­ها بوده­اند و از آنجا که حرفه وکالت اقتضا می­کرد به دفاع از موکل خود برخاسته و به هر نحوی که شده محق بودن او را به اثبات برسانند مبتلا به استفاده از روش­های مغالطه­آمیز گردیده و کم کم گرفتار این شبهه شدند که می­توان هر امر باطلی را حق دانست و هر امر حقی را باطل. ادامه این روش باعث شد سوفیست­ها ادعا کنند چیزی ورای اندیشه انسان و جود ندارد و حقیقت امری تابع انسان و شناخت اوست. پافشاری بر این امر و انکار حقیقت خارجی اشیاء باعث شد واژه سوفیست معنای اصلی خود را از دست داده و  معنای شکاک و مغالطه­گر را به خود بگیرد.
        سقراط اولین کسی بود که در مقابل سوفیست­ها نام فیلسوف یعنی دوست­دار حکمت را بر خود نهاد. سقراط می­خواست با این نام­گذاری تواضع نشان داده و از کبر و خودبینی سوفیست­ها احتراز نماید و هم نشان دهد شکاکیت سوفیست­ها را برنمی­تابد.[2] باید انصاف داد که سقراط در این امر به طور کامل موفق شد، اگر چه سرانجام به خاطر روش خاص و صراحت ویژه­ای که داشت جام شوکران نوشید.
        آنگاه که سقراط برای نخستین بار نام فیلسوف را بر خود گذاشت فلسفه به تمام علومی که در آن زمان رایج بود اطلاق می­گردید و اسم عامی بود که علومی هم چون فیزیک، شیمی، طب، هیأت، ریاضیات و الهیات را شامل می­شد. طبق این معنا علوم قراردادی هم چون لغت، صرف و نحو و مانند آن از حوزه علوم فلسفی خارج بودند. در این معنا، فلسفه به دو حوزه اصلی یعنی فلسفه نظری و فلسفه عملی تقسیم می­شد. فلسفه نظری شامل ریاضیات، طبیعیات و الهیات بود و فلسفه عملی شامل اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مدن می­گردید. در قرون و سطی قلمرو فلسفه و سعت یافت و برخی از علوم قراردادی هم چون ادبیات، معانی و بیان را نیز شامل گردید.
        طبق این دو معنا، همه علوم تجربی به عنوان بخش­های مختلف طبیعیات، جزئی از فلسفه بودند، اما پس از ظهور فلسفه پوزیتویستی که مدعی بود تنها شناخت ارزشمند و واقعی شناخت تجربی است طبیعیات از حوزه علوم فلسفی جدا شده و نام پرطمطراق علم science)) را بر خود گرفتند و در مقابل، علوم متافیزیکی از حوزه معارف علمی خارج شده و نام فلسفه را هم­چنان حفظ کردند. مطابق این معنا فلسفه شامل علومی چون: منطق، شناخت­شناسی، هستی­شناسی (متافیزیک)، خداشناسی، روان­شناسی نظری (غیرتجربی)،  زیبایی­شناسی، اخلاق نظری و سیاست می­شود. می­توان این معنا را سومین معنای اصطلاحی فلسفه دانست.
گاهی فلسفه فقط به معنی متافیزیک یا فلسفه اولی (هستی­شناسی) به کار می­رود. لازم به ذکر است و اژه فلسفه کاربردهای دیگری نیز دارد که در این کاربردها اغلب به صورت مضاف به کار رفته و معنای متناسب با مضاف­الیه خود را به خود می­گیرد. به عنوان مثال می­توان فلسفه علمی یا فلسفه علوم را از این موارد برشمرد.
        معنای مشهور فلسفه که امروزه کاربرد زیادی دارد و معمولا و قتی فلسفه بدون قید به کار می­رود این معنا از آن اراده می­شود همان متافیزیک یا هستی­شناسی است. متافیزیک در عربی به مابعدالطبیعه ترجمه شده است. بر اساس نقل­های تاریخی این کلمه اولین­بار به عنوان نامی برای بخشی از بحث­های علمی ارسطو برگزیده شد که ارسطو نامی به آنها نداده بود. از آنجا که این بحث­ها پس از مباحث مربوط به طبیعیات قرار داشت نام متافیزیک به آنها داده شد. در زبان عربی نیز کلمه مابعدالطبیعه به همین معنا اشاره دارد. روشن است که این نام اشاره­ای به محتوای بحث­های این بخش ندارد و فقط ناظر به ترتیب قرار گرفتن این بحث­ها در میان کتاب­های ارسطو است.[3]
        مسائلی که در بخش متافیزیک مورد بررسی ارسطو و اقع شده بودند در مورد احکام کلی و جوداند. این مباحث در فلسفه اسلامی با عنوان امور عامه شناخته می­شوند. گفتنی است این بخش از فلسفه مساوی تمامی آنچه که امروزه به نام متافیزیک شناخته می­شود نیست؛ زیرا امروزه متافیزیک شامل امور عامه، مباحث مربوط به ماهیات یا همان مقولات و بخش خداشناسی (تئولوژی) نیز می­شود.[4] طبق این معنا فلسفه عبارت از علمی است که درباره و جود از آن جهت که موجود است بحث می­کند. هم­چنین با اضافه کردن این قید علومی که ناظر به بخشی از موجودات هستند از آن خارج می­شوند. به عبارت دیگر و قتی از موجودات بحث کنیم نه از آن جهت که نوع خاصی هستند؛ بلکه از آن جهت که و جود دارند در حقیقت از متافیزیک بحث کرده­ایم. پس فلسفه عبارت است از علمی که از عوارض موجود بماهو موجود بحث می­کند.[5] 
برای وضوح بیشتر موضوع می­توان آن را در قالب یک مثال ذکر کرد. بررسی خصوصیات موجودی همانند انسان ابعاد مختلفی دارد. گاهی می­توان او را از این جهت که دارای بدنی حیوانی است مورد بررسی قرار داده و عوامل سلامت یا بیماری او را برشمرد. علمی که به بررسی چنین مسائلی می­پردازد طب است. گاهی نیز انسان از آن جهت که رفتارهای خاص روانی از خود نشان  می­دهد مورد بررسی قرار می­گیرد. علمی که به بررسی این مسائل می­پردازد روان­شناسی است. جهات دیگری را نیز می­توان برشمرد که هر کدام مربوط به علم خاصی هستند. اما گاهی بحث درباره انسان از آن جهت است که او همانند موجودات دیگر وجود دارد و از این جهت با آنان مشترک است و مثلا با غول که یک امر خیالی و معدوم است متفاوت می­باشد. علمی که عهده­دار بحث از این­گونه مسائل است فلسفه نام دارد. موضوعاتی همانند امکان، تغییر، حدوث، ترکیب از روح و بدن، و مانند آنها در چنین علمی مورد بحث قرار می­گیرند. این موضوعات اختصاصی به انسان ندارند و بسیاری از موجودات دیگر را نیز شامل می­شوند. فلاسفه اعتقاد دارند این مسائل اموری هستند که مربوط به حیثیت موجود بودن انسان می­باشند و بنابراین می­توان از آنها در فلسفه که علم بحث از موجود بما هوموجود است بحث کرد.
در علوم تجربی بررسی موضوعات به طریق مشاهده و تجربه عینی و اقعیت است. در فرایند تجربه و تکرار آن­ نظریه­ای برای توجیه پدیده مشاهده شده پیشنهاد شده و تا زمانی که خلاف آن مشاهده نشود مورد قبول و اقع  می­شود، اما در فلسفه تجربه به این معنا اصلا جای ندارد. اساسا فلسفه با حس و مشاهده حسی سر و کار ندارد. فلسفه ممکن است موضوع مورد پژوهش خود را از علوم تجربی بگیرد، اما در مقام بررسی و  پاسخ­گویی تکیه­ای به تجربه و حس نمی­کند. روش فلسفه در پاسخ به سوالات روش عقلانی است. آنچه یک فیلسوف در مواجهه با یک موضوع مطرح می­سازد ارائه تحلیل و تبیینی عقلانی از آن موضوع است و در صورت توانایی برهانی نیز در تبیین بهتر اتفاق صورت گرفته ارائه می­دهد.
 نکته مهم­تر آنکه فیلسوف با تکیه بر روش خود موضوعاتی را به اثبات می­رساند که از دسترس حس و تجربه خارج­اند. به این ترتیب از نظر فیلسوف دایره هستی از آنچه حس مشاهده می­کند فراتر بوده و افق­های بیشتری فراروی آدمی قرار دارد. از نظر فیلسوف[6] هستی فراتر از آن چیزی است که حس مشاهده می­کند و اتفاقا از نظر او هستی ورای حس، از  اقعیت و عینیت بیشتری برخوردار است.


[1] . در تدوین این مقاله از دو کتاب ارزشمند آموزش فلسفه نوشته استاد گرانقدر مصباح یزدی و نیز کتاب ارزشمند آشنایی با علوم اسلامی بخش منطق و فلسفه نوشته استاد شهید مرتضی مطهری استفاده فراوانی شده است لازم می­دانم مراتب قدردانی خود را اعلام نموده و بر روح پر فتوح آن شهید بزرگوار درود فرستم. در عین حال در مواردی به آدرس دقیق مطالبی که استفاده شده است اشاره خواهیم کرد. ر.ک: آموزش فلسفه، محمدتقی مصباح یزدی، (تهران: نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377)؛ و آشنایی با علوم اسلامی، منطق و فلسفه، مرتضی مطهری، (قم: صدرا، بیتا).
[2] . تاریخ فلسفه، محمود هومن، (تهران: طهوری، 1357)، ص169.
[3] . ر.ک: آشنایی با علوم اسلامی، منطق، فلسفه، مرتضی مطهری، (قم، صدرا، بیتا)، ص134.
[4] . ر.ک: آموزش فلسفه، محمدتقی مصباح یزدی، (تهران: نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377)، ص73.
[5] . ر.ک: آشنایی با علوم اسلامی، منطق، فلسفه، مرتضی مطهری، (قم، صدرا، بیتا)، ص128ـ131.
[6] . بدیهی است این دیدگاه مختص فیلسوفی است که جهان ماورای ماده را اثبات کرده و به آن معتقد است. در عین حال فیلسوفی که به چنین جهانی معتقد نیست نیز از آن بحث می­کند. خلاصه آنکه فیلسوف چه به جهان ماورای ماده قائل باشد چه نباشد در مورد قلمرو هستی بحث می­کند و روشی که در این بحث اتخاذ می­نماید روشی عقلی است. البته این سخن صرف نظر از گرایش­­های خاصی (هم­چون پوزیتویسم) از فلسفه است که تجربه را تنها روش شناخت هستی و واقعیت خارجی می­دانستند. این گروه­ها هم به سبب اتخاذ مبانی غیر تجربی، خود را در معرض نقدهای سنگین قرار داده و می­توان گفت امروزه به جز نامی از آنها چیزی باقی نمانده است.

2.8/5 - (19)
 
 
 
1393/08/09
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas