در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  خمس
نویسنده : حسن بهاری قراملکی
كلمات كليدي  :  خمس، منفعت كسب، معدن، گنج، مال حلال مخلوط به حرام، غنيمت، سهم سادات، سهم امام
 خمس در لغت یک جزء از پنج جزء مساوی و در اصطلاح فقه، اسم برای نوعی پرداخت مالی شبیه مالیات، که با قصد قربت انجام می­گیرد، و به همین دلیل در بخش « عبادات » فقه واقع شده است.
  خداوند متعال در قرآن کریم می­فرماید:
« وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللّهِ ». (انفال/41)
« بدانید یک پنجم آن­چه که به غنیمت گرفته­اید برای خدا مرسول او و...، اگر به خدا ایمان داشته باشید...».
  آیه شریفه، پرداخت خمس را از نشانه­های ایمان مشروط به آن نموده است. بنابر­این نپرداختن خمس علامت نداشتن ایمان خواهد بود.
چنانچه حضرت حجت (عجل الله فرجه الشریف) در توقیعی می­فرمایند:
 
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ لَعْنَه اللَّهِ والْمَلائِكَه والنَّاسِ أَجْمَعِينَ عَلَى مَنِ اسْتَحَلَّ مِنْ مَالِنَا دِرْهَما ...،  لَعْنَه اللَّهِ والْمَلائِكَه والنَّاسِ أَجْمَعِينَ عَلَى مَنْ أَكَلَ مِنْ مَالِنَا دِرْهَماً حَرَاماً ».
 
«... لعنت خدا و لعنت ملائکه و لعنت همگان  بر کسی که یک درهم از مال ما را حلال بشمارد ... ولعنت خدا و ملائکه و همگان بر کسی که یک درهم از مال ما را بخورد در حالی که حرام است ».
 
   به همین جهت فقهاء در آثار نپرداختن خمس، مسایلی را مطرح نموده­اند:
الف) انسان تا خمس مالش را ندهد، نمی­تواند در آن تصرف کند. مثلاً غذایی که در آن خمس باشد نمی­تواند مصرف کند.
ب) اگر با پول خمس نداده، خرید و فروش کند ( بدون اجازه حاکم شرع) به اندازه خمس مال، معامله باطل است. چنان که اگر آن را به کسی هدیه نماید، گیرنده هدیه نمی­تواند به مقدار خمس، در آن مال تصرف نماید.
 ج) اگر بخواهد پول خمس نداده را به صاحب حمّام بدهد و در حمام غسل کند، غسل او باطل است.
موارد وجوب خمس
  اهل سنت با استناد به ظاهر کلمه «غنمتم »که در آیه آمده است خمس را تنها در غنایم جنگی واجب می­دانند، در حالی که فقهای شیعه با توجه به روایات زیادی که از اهل بیت(علیهم السلام ) رسیده است خمس را در هفت مورد واجب می­دانند:  
1) منفعت کسب؛ (مازاد بر خرج سال انسان و خانواده­اش)، مراد از مخارج سال، تمام چیز­هایی است که انسان در زندگی خود و خانواده­اش به آنها نیاز دارد مانند:
- خوراک و پوشاک                                       
- مخارج ازدواج
- اثاثیه منزل
- کتاب­های مورد نیاز                                        
- صدقه، نذر و یا کفاره­ای که پرداخت می­کند.          
- جوایز و هدایایی که به افراد می­دهد                    
- وسیله نقلیه­ای که تنها برای کسب و کار نباشد
- مخارج میهمانان                           
- مخارج سفرها
البته مخارج، منحصر در موارد نام­برده نبوده و مطابق شأن هر شخصی قابل کم شدن یا افزایش است.
برای محاسبه مخارج سال ابتداء باید پایان سال معلوم باشد، که اولین در آمد را ابتداء سال و گذشت یک سال از آن تاریخ را انتهاء سال قرار می­دهیم. مثلا کشاورز ، اولین محصول، کارمند، اولین حقوق و مغازه­دار  اولین معامله­ خود را ابتداء سال حساب می­کنند.
2 ) معدن؛ هر آن­چه که در عرف مردم معدن نامیده می­شود، از جمله: طلا و نقره، سرب، مس، نفت، زغال سنگ، فیروزه، عقیق، نمک.
اگر قیمت آن­چه از معدن بدست آمده پس از کسر مخارج به قیمت 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا باشد بنا بر احتیاط واجب باید 5/1 آن را به عنوان خمس پرداخت کند.
3 ) گنج؛ مالی که در زمین یا درخت یا کوه یا دیوار پنهان باشد و کسی آن را پیدا کند، به طوری ­که به آن گنج گوید. در صورتی که قیمت گنج پس از کسر مخارج، به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا برسد خمس آن واجب می­گردد.
4 ) مال حلال مخلوط به حرام؛ مالی از انسان که با اموال دیگران مخلوط شود، که در آن چند صورت متصور است:
1 – صاحب آن معلوم است:
      الف) مقدار مال حرام معلوم است: باید آن مقدار را به صاحبش برگرداند.
      ب) مقدار مال حرام معلوم نیست: باید یکدیگر را راضی کنند .
2 – صاحب آن نامعلوم است:
      الف)مقدار مال حرام معلوم است:  باید آن مقدار را به نیت صاحبش صدقه بدهد. و احتیاط واجب آن است که از حاکم شرع اجازه بگیرد.   
      ب ) مقدار مال حرام نامعلوم است: باید خمس کل مال را بپردازد و بقیه حلال می­شود.
 
 5 ) جواهری که با غواصی به دست آمده؛ در صورتی که قیمت آن به 18 نخود طلا برسد  خمس آن واجب می­شود.
 6 ) غنیمت؛ اگر مسلمانان به امر امام معصوم با کفار جنگ کنند و چیزهایی در جنگ به دست آورند، غنیمت است، که پس از کسر مخارجی که برای حمل منقل آن هزینه شده و نیزمصرف  مقداری که امام صلاح می­داند و کنار گذاشتن آنچه که سهم خاص امام معصوم است، خمس مابقی واجب است.
 7)  زمینی که کافر ذمی از مسلمان خریداری کند.
کافر ذمی، غیر مسلمانی است که تحت شرایط خاص در قلمرو حکومت اسلامی زندگی می­کند.
مواردی که خمس ندارد:
- مالی که به انسان ارث می­رسد.                          
- چیزی که به انسان بخشیده می­شود.
- جایزه­هایی که دریافت می­کند.                            
- عیدی­هایی که دریافت می­کند.
- مالی که به عنوان خمس یا زکات یا صدقه دریافت می­کند.
- مهریه زنان.
مصرف خمس
خمس را باید دو قسمت کرد، نصف آن سهم سادات بوده که امر آن با حاکم است و باید آن را به مجتهد جامع الشرایط تسلیم کنند یا به اذن او به سیدی که شرایط گرفتن خمس را دارد بپردازند.
و نصف دیگر آن سهم امام است که در این زمان باید به مجتهد جامع الشرایط بدهند یا به مصرفی که او اجازه می­دهد برسانند.
بنابر این کسانی که خمس را دریافت می­کنند؛ امام معصوم یا نماینده او؛ و در زمان غیبت امام معصوم، نائب عام امام معصوم می­باشد که مراجع عظام تقلید هستند.  
 
 
 
 
منابع:
     1) مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران: قم، چاپ دوم، 1381، ج 20، ص95
 2) فلاح زاده، محمد حسین؛ آموزش فقه،  نشر الهادی، قم، چاپ هفتم، 1378، ص 258
 3) نوری، محمد اسماعیل؛ آشنایی اجمالی با فقه، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1384، ص79
 4) ثقه الاسلام کلینی؛ کافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1365، ج1، ص 545، حدیث 14
 5) شیخ حر عاملی؛ وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، چاپ اول، 1409ق، ج 9، ص 541، حدیث 12671
 6) ابن منظور محمد بن مکرم؛ لسان العرب، ذیل واژه خمس
 
 
 

3.5/5 - (11)
 
 
 
1393/02/04
 
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 پايگاه فرهيختگان تمدن شيعي
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  Powered By vwideas